ΣτΕ: Πλειστηριασμός πρώτης κατοικίας για χρέη στο Δημόσιο δεν επιτρέπεται όταν υπάρχουν άλλα περιουσιακά στοιχεία

Το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) αποφάσισε ότι δεν μπορεί να κατασχεθεί και να οδηγηθεί σε πλειστηριασμό η πρώτη κατοικία οφειλέτη για χρέη προς το Δημόσιο, εφόσον υπάρχουν άλλα περιουσιακά στοιχεία που μπορούν να καλύψουν την απαίτηση.

Όπως αναφέρει το Dikastiko.gr, η κρίση αφορά χρέη προς το Δημόσιο, τις Δ.Ο.Υ., τους ΟΤΑ, τα ασφαλιστικά Ταμεία, τα Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου, καθώς και κάθε οφειλή που εισπράττεται με βάση τον Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (ΚΕΔΕ).

Το ΣτΕ έκρινε, επιπλέον, ότι ο οφειλέτης δικαιούται να καταθέσει ανακοπή σε οποιοδήποτε σημείο της διαδικασίας πλειστηριασμού, από την επίδοση της κατασχετήριας έκθεσης μέχρι την έκδοση του σχετικού προγράμματος. Η μέχρι τώρα αποδεκτή θέση ήταν ότι η ανακοπή ασκείται μόνο στο πρώτο στάδιο, εκείνο της κατασχετήριας έκθεσης.

Η εξέλιξη της υπόθεσης

Στο επίκεντρο βρέθηκαν ληξιπρόθεσμα χρέη Ανώνυμης Βιομηχανικής Εταιρείας προς το Δημόσιο, που ανέρχονταν συνολικά σε 142.917 ευρώ.

Ο επικεφαλής της Δ.Ο.Υ. Φ.Α.Ε. Πειραιά προχώρησε στην ένταξη σε πρόγραμμα αναγκαστικού πλειστηριασμού μιας μεζονέτας 162 τ.μ., η οποία καταλάμβανε τον 1ο και τον 2ο όροφο κτιρίου στο Μοσχάτο. Κατά 50% ιδιοκτήτης ήταν ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας και κατά το υπόλοιπο 50% η σύζυγός του.

Για το μερίδιο του διευθύνοντος συμβούλου προσδιορίστηκε αξία 100.000 ευρώ, ενώ η τιμή εκκίνησης της προσφοράς ορίστηκε στις 80.000 ευρώ.

Ο διευθύνων σύμβουλος προσέφυγε στο Διοικητικό Πρωτοδικείο Αθηνών, αμφισβητώντας το πρόγραμμα πλειστηριασμού. Κατά τον ίδιο, η εκποίηση του 50% της κατοικίας όπου ζούσε με την οικογένειά του ερχόταν σε αντίθεση με τις συνταγματικές προβλέψεις που θεσπίζουν «την υποχρέωση των κρατικών οργάνων ή των οργάνων των ΝΠΔΔ να προστατεύουν αποτελεσματικά τον γάμο, την οικογένεια και να μεριμνούν για την προστασία της οικογενειακής στέγης».

Επικαλέστηκε ακόμη παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας, επισημαίνοντας ότι το σπίτι ήταν η μοναδική κατοικία της οικογένειας. Πρόσθεσε πως το Ελληνικό Δημόσιο μπορούσε να επιλέξει ηπιότερα μέτρα για να εισπράξει την οφειλή, στρεφόμενο πρώτα σε άλλα ακίνητα που είχε στην κατοχή του.

Το Διοικητικό Πρωτοδικείο Αθηνών δέχθηκε την ανακοπή και ακύρωσε την πράξη για αναγκαστικό πλειστηριασμό, με το σκεπτικό ότι παραβιάζονταν οι αρχές της χρηστής διοίκησης και της αναλογικότητας.

Ακολούθησε έφεση από το Δημόσιο, την οποία απέρριψε ως αβάσιμη το Διοικητικό Εφετείο Αθηνών. Οι διοικητικοί εφέτες σημείωσαν ότι το ακίνητο «αποτελούσε τη μοναδική κύρια κατοικία στην οποία διέμενε με την οικογένειά του και ότι διέθετε ακίνητη περιουσία, εκτός του πλειστηριαζόμενου ακινήτου, σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας».

Το Εφετείο έκρινε, επίσης, ότι η έκδοση του προγράμματος πλειστηριασμού «αντέκειτο στις αρχές της χρηστής διοίκησης και της αναλογικότητας, αφού δεν αποτελούσε πρόσφορο και αναγκαίο μέτρο για την επιδίωξη της είσπραξης των οφειλόμενων στο Δημόσιο χρεών, δεδομένου ότι η ικανοποίηση της απαίτησης του Δημοσίου θα μπορούσε να επιδιωχθεί με λιγότερο επαχθή μέτρα».

Στη συνέχεια, το Δημόσιο προσέφυγε στο Συμβούλιο της Επικρατείας και ζήτησε να αναιρεθεί η απόφαση του Εφετείου, ισχυριζόμενο ότι είχε ερμηνευθεί λανθασμένα το Σύνταγμα, ο ΚΕΔΕ και ο Κώδικας Διοικητικής Δικονομίας.

Στην αίτηση αναίρεσης υποστήριξε ακόμη πως ο προϊστάμενος της Δ.Ο.Υ., επιλέγοντας «να κατάσχει το συγκεκριμένο ακίνητο, αντί τυχόν άλλης περιουσίας του οφειλέτη, άσκησε την προβλεπόμενη από τον ΚΕΔΕ διακριτική του ευχέρεια ως προς την επιλογή συγκεκριμένων μέτρων εκτέλεσης».

Η κρίση του Συμβουλίου της Επικρατείας για την πρώτη κατοικία

Το ΣΤ΄ Τμήμα του ΣτΕ, με πρόεδρο τον αντιπρόεδρο Ιωάννη Γράβαρη και εισηγήτρια τη σύμβουλο Επικρατείας Ελένη Παπαδημητρίου, έκρινε αβάσιμη και απέρριψε την αίτηση του Δημοσίου.

Το δικαστήριο τόνισε ότι το Σύνταγμα αναγνωρίζει πως «η κατοικία των ανθρώπων, ως στοιχείο ουσιώδες για την αξιοπρέπεια, την ασφάλεια και την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικής και οικογενειακής τους ζωής, αποτελεί αντικείμενο ιδιαίτερης κρατικής μέριμνας».

Η απόφαση επισημαίνει, επίσης, ότι η κρατική φροντίδα για την πρώτη κατοικία «ανάγεται στην προστασία θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων τελούντων υπό την εγγύηση του κράτους και υποχρεούνται να διασφαλίζουν, ώστε να είναι αποτελεσματική, όλα τα κρατικά όργανα, κατά χαρακτηριστική διατύπωση του άρθρου 25 παρ. 1 του Συντάγματος».

Οι σύμβουλοι Επικρατείας σημειώνουν ακόμη πως, σύμφωνα με τις συνταγματικές επιταγές και την αρχή της αναλογικότητας, εάν ένα μέτρο δημόσιου συμφέροντος ενδέχεται να στερήσει από κάποιον την κατοικία του, πρέπει σε κάθε στάδιο της διαδικασίας να τεκμηριώνεται ότι η επιλογή του ήταν απολύτως αναγκαία.

Το ΣτΕ επισημαίνει ειδικότερα ότι, «οσάκις η επιδίωξη σκοπού δημοσίου συμφέροντος χωρεί με τη λήψη μέτρου που έχει ως συνέπεια τη στέρηση της κατοικίας ορισμένου προσώπου, πρέπει, για την εγκυρότητα κάθε πράξης που κατατείνει στην πραγμάτωση του μέτρου, από οποιοδήποτε κρατικό όργανο και αν εκδίδεται και σε κάθε στάδιο της οικείας διαδικασίας, να αποδεικνύεται ότι το μέτρο ήταν απολύτως αναγκαίο στη συγκεκριμένη περίπτωση, ότι είχε δηλαδή εξαντληθεί πριν κάθε προσπάθεια να ικανοποιηθεί ο δημόσιος σκοπός με άλλα, πρόσφορα πλην ηπιότερα μέτρα».

Σύμφωνα με το συμπέρασμα της απόφασης και τις διατάξεις του ΚΕΔΕ, «η κατάσχεση ακινήτου του οφειλέτη που αποδεδειγμένα αποτελεί τη μόνη του κατοικία (εκείνου και της οικογένειάς του) τότε μόνο είναι νόμιμη, όταν έχει προηγουμένως ερευνηθεί και τεκμηριωμένα αποκλεισθεί η ύπαρξη άλλων περιουσιακών στοιχείων πρόσφορων για να ικανοποιηθεί μέσω αυτών η συγκεκριμένη αξίωση. Στην αντίθετη περίπτωση, η επιλογή προς τούτο του ακινήτου της κατοικίας δεν είναι νόμιμη».

Το ΣτΕ διευκρίνισε ακόμη ότι η παρανομία είναι δυνατόν να αφορά όχι μόνο την κατασχετήρια έκθεση, αλλά και πράξεις που ακολουθούν στο πλαίσιο της διαδικασίας του πλειστηριασμού.