Συντελεστές ΦΠΑ στην Ελλάδα: Γιατί δεν πληρώνουμε πάντα 24%;

Οι συντελεστές ΦΠΑ στην Ελλάδα δεν είναι ίδιοι για κάθε αγορά: στα τρόφιμα ή στον λογαριασμό ενέργειας μπορεί να εφαρμόζονται διαφορετικά ποσοστά. Ο κανονικός συντελεστής είναι 24%, αλλά συγκεκριμένα αγαθά και υπηρεσίες υπάγονται σε 13% ή 6%.

Η διαφορά δεν είναι επιλογή του καταστήματος: οι κατηγορίες ορίζονται από τη νομοθεσία. Και από το 2026, σε επιλέξιμα νησιά ισχύουν χαμηλότερα ποσοστά, με προϋποθέσεις και εξαιρέσεις.

Πώς λειτουργεί ο ΦΠΑ όταν πληρώνουμε;

Ο ΦΠΑ είναι έμμεσος φόρος κατανάλωσης. Τον πληρώνουμε ως μέρος της τιμής ενός αγαθού ή μιας υπηρεσίας, ενώ οι επιχειρήσεις τον εισπράττουν και τον αποδίδουν στη φορολογική διοίκηση.

Ο ΦΠΑ αποδίδεται σε διαδοχικά στάδια: οι εγγεγραμμένες επιχειρήσεις συμψηφίζουν τον φόρο που πληρώνουν για τις επαγγελματικές αγορές τους με εκείνον που χρεώνουν στις πωλήσεις. Έτσι αποφεύγεται η πολλαπλή φορολόγηση της ίδιας αξίας και η τελική επιβάρυνση καταλήγει στον καταναλωτή.

Ο κανονικός συντελεστής είναι 24%. Όταν ένα αγαθό ή μια υπηρεσία δεν περιλαμβάνεται στις κατηγορίες με μειωμένο συντελεστή, εφαρμόζεται ο κανονικός.

Υπάρχει επίσης ειδικός συντελεστής 4% για ορισμένες υπηρεσίες, όπως εργασίες που αποσκοπούν αποκλειστικά στην άρση αρχιτεκτονικών εμποδίων κινητικότητας για άτομα με αναπηρία. Δεν είναι, όμως, γενικός συντελεστής για τις καθημερινές αγορές.

Πότε πληρώνουμε 13% και πότε 6%;

Στο 13% υπάγονται συγκεκριμένες κατηγορίες που περιλαμβάνονται στο Παράρτημα III του Κώδικα ΦΠΑ. Ενδεικτικά, σε αυτές αναφέρονται τρόφιμα, μη αλκοολούχα ποτά, εστίαση, ξενοδοχεία και μεταφορές.

Ο συντελεστής 6% προβλέπεται για άλλες συγκεκριμένες κατηγορίες, μεταξύ των οποίων φάρμακα, βιβλία, ηλεκτρική ενέργεια και φυσικό αέριο.

Η γενική ονομασία ενός προϊόντος δεν αρκεί πάντα για ασφαλές συμπέρασμα. Η ακριβής κατάταξη μπορεί να εξαρτάται από το είδος, τη σύνθεση και τον προορισμό του. Έτσι, η λέξη «τρόφιμο» από μόνη της δεν καθορίζει απαραίτητα τον συντελεστή για κάθε προϊόν.

Όταν η κατάταξη μιας συναλλαγής δεν είναι σαφής, ο έλεγχος του Παραρτήματος III ή μια σύντομη ερώτηση σε λογιστή μπορεί να ξεκαθαρίσει ποιος συντελεστής εφαρμόζεται.

Γιατί οι συντελεστές ΦΠΑ στην Ελλάδα διαφέρουν;

Οι διαφορετικοί συντελεστές συνδέονται με τις κατηγορίες που έχει θεσπίσει ο Κώδικας ΦΠΑ. Το ευρωπαϊκό πλαίσιο επιτρέπει μειωμένα ποσοστά σε ορισμένα αγαθά και υπηρεσίες, με συγκεκριμένους κανόνες, χωρίς να επιβάλλει στα κράτη μέλη τα ίδια ακριβώς ποσοστά για κάθε κατηγορία.

Ένα επιχείρημα υπέρ των μειωμένων συντελεστών σε βασικά αγαθά είναι ότι μπορούν να κάνουν τον ΦΠΑ προοδευτικότερο σε σχέση με το εισόδημα. Αυτό περιγράφει έναν στόχο πολιτικής, όχι εγγύηση ότι κάθε μείωση περνά αυτούσια στην τελική τιμή.

Στην πράξη, δύο αγορές που μοιάζουν κοντινές μπορεί να έχουν διαφορετική φορολογική μεταχείριση. Καθοριστικό είναι σε ποια κατηγορία τις κατατάσσει η νομοθεσία.

Τι αλλάζει με τον ΦΠΑ στα επιλέξιμα νησιά;

Από την 1η Ιανουαρίου 2026 ισχύει μείωση κατά 30% των συντελεστών για επιλέξιμα νησιά του Βορείου Αιγαίου, τη Σαμοθράκη και τα Δωδεκάνησα, με πληθυσμό έως 20.000 κατοίκους βάσει της τελευταίας απογραφής. Το καθεστώς περιλαμβάνει και νησιά που καλύπτονταν ήδη από προηγούμενη ρύθμιση.

Οι βασικές αντιστοιχίες είναι από 24% σε 17%, από 13% σε 9% και από 6% σε 4%. Το Παράρτημα της σχετικής εγκυκλίου της ΑΑΔΕ απαριθμεί 24 κύρια νησιά και επιπλέον νησίδες. Στον κατάλογο περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η Λήμνος, η Ικαρία, η Κάλυμνος, η Κάρπαθος, η Λέρος, η Λέσβος, η Σαμοθράκη και η Χίος.

Υπάρχει και συντελεστής 3% για ειδικές υπηρεσίες που υπάγονται αρχικά στο 4%. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι καθημερινές αγορές στα νησιά φορολογούνται γενικά με 3%. Η νησιωτική μείωση δεν ισχύει για καπνοβιομηχανικά προϊόντα και μεταφορικά μέσα.

Για τις υπηρεσίες, η μείωση συνδέεται με την υλική εκτέλεσή τους στην επιλέξιμη περιοχή από επιχείρηση εγκατεστημένη εκεί. Για τα αγαθά ισχύουν οι νόμιμες προϋποθέσεις της συναλλαγής· δεν αρκεί σε κάθε περίπτωση η κατοικία του αγοραστή ή μια διεύθυνση παράδοσης στο νησί.

Η εγκύκλιος της ΑΑΔΕ δίνει το παράδειγμα επιχείρησης στη Χίο που πουλά ζυμαρικά: όταν πληρούνται οι προϋποθέσεις, ο μειωμένος συντελεστής μπορεί να εφαρμοστεί και σε παραδόσεις προς πελάτες στην Αθήνα ή στον Βόλο. Το παράδειγμα δείχνει ότι σημασία έχει η συγκεκριμένη συναλλαγή και όχι μόνο ο τόπος όπου βρίσκεται ο αγοραστής.

Πόσος ΦΠΑ περιλαμβάνεται στην τιμή;

Για να συγκρίνουμε τα ποσοστά, ας κρατήσουμε σταθερή μια καθαρή αξία 100 ευρώ, πριν από τον φόρο. Με συντελεστή 24% προστίθενται 24 ευρώ και η τελική αξία γίνεται 124 ευρώ. Με 13% προστίθενται 13 ευρώ και με 6% προστίθενται 6 ευρώ.

Στα επιλέξιμα νησιά, για την ίδια καθαρή αξία και όταν εφαρμόζεται η μείωση, οι αντίστοιχοι φόροι είναι 17, 9 και 4 ευρώ. Στο υποθετικό παράδειγμα των 100 ευρώ καθαρής αξίας, η διαφορά ανάμεσα στον φόρο 24% και στον φόρο 17% είναι 7 ευρώ.

Αν η τιμή που βλέπουμε είναι ήδη τελική, ο υπολογισμός αλλάζει: ο φόρος δεν είναι απλώς το 24% της τελικής τιμής. Σε τελική τιμή 100 ευρώ, ο ενσωματωμένος ΦΠΑ είναι περίπου 19,35 ευρώ με συντελεστή 24%, 11,50 ευρώ με 13% και 5,66 ευρώ με 6%.

Τα στοιχεία αποτυπώνουν το καθεστώς που ίσχυε στις 7 Νοεμβρίου 2026. Για να καταλάβουμε τι πληρώνουμε, χρειάζεται να κοιτάμε την κατηγορία του αγαθού ή της υπηρεσίας και, σε ορισμένες συναλλαγές, τους ειδικούς κανόνες που ισχύουν για τα νησιά.