Ουκρανία: Η Ευρώπη στις διαπραγματεύσεις μετά το «πράσινο φως» του Πούτιν – Ενστάσεις για «αντιπερισπασμό» και διαμάχη για τον «έναν εκπρόσωπο»

Σε μια σημαντική διπλωματική εξέλιξη για την Ουκρανία, η Ρωσία συμφώνησε να συμμετάσχει η Ευρώπη στον επόμενο γύρο των ειρηνευτικών συνομιλιών για τον τερματισμό του πολέμου. Η απόφαση ήρθε μετά τις επαφές στο Κρεμλίνο των Αμερικανών απεσταλμένων Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ.

Παρά τη συμφωνία, οι σκληρές προειδοποιήσεις του Ρώσου ηγέτη Βλαντίμιρ Πούτιν και οι επιφυλάξεις συνεργατών του, μαζί με τις καταγγελίες του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι για περιορισμούς στις αμερικανικές δορυφορικές επικοινωνίες Starshield στο μέτωπο, καταδεικνύουν ότι η πορεία προς μια συμφωνία εξακολουθεί να έχει σοβαρά εμπόδια.

Συμφωνία για τη διεύρυνση των συνομιλιών

Την Πέμπτη, ο Πούτιν αποδέχθηκε τη συμμετοχή Ευρωπαίων εκπροσώπων στον επόμενο γύρο ειρηνευτικών συνομιλιών για την Ουκρανία, σύμφωνα με τους Αμερικανούς απεσταλμένους. Ο Ρώσος ηγέτης, ωστόσο, είπε ότι η Ουάσινγκτον οφείλει να συνεννοηθεί με τους Ευρωπαίους συμμάχους της, προκειμένου να διαπιστώσει αν θέλουν ειρήνη ή πόλεμο στην Ουκρανία.

Μετά τη συνάντηση των εκπροσώπων των ΗΠΑ με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, ο Ζελένσκι και ο Τζάρεντ Κούσνερ δήλωσαν την Πέμπτη ότι οι Ευρωπαίοι θα λάβουν μέρος στις επόμενες συνομιλίες με τη Ρωσία για να τερματιστεί ο πόλεμος.

Ο Ζελένσκι ενημερώθηκε από τους Γουίτκοφ και Κούσνερ και στη συνέχεια ανέφερε ότι οι Ευρωπαίοι θα συμμετάσχουν στις επόμενες συνομιλίες, αντί να μένουν «ξεχωριστά» στο περιθώριο.

«Δεν μπορούμε να ολοκληρώσουμε αυτή τη συμφωνία χωρίς οι Ευρωπαίοι να βρίσκονται στο τραπέζι», είπε ο Κούσνερ στο Δουβλίνο, έχοντας δίπλα του τον Ουκρανό ηγέτη.

Ο Κούσνερ πρόσθεσε ότι η Ρωσία και η Ουκρανία συμφώνησαν να διευρύνουν την επόμενη συνάντηση, ώστε να πάρουν μέρος και ευρωπαϊκές χώρες. Παράλληλα, ανέφερε ότι η Ουάσινγκτον εργάζεται για αυτό που χαρακτήρισε «μεγαλύτερη ανταλλαγή αιχμαλώτων» του πολέμου.

Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, μετά τις συνομιλίες που έχουν στόχο να τερματιστεί η σύγκρουση, ο Κούσνερ έγραψε: «Εργαζόμαστε επίσης προς αυτό που θα αποτελέσει τη μεγαλύτερη ανταλλαγή αιχμαλώτων του πολέμου, επανενώνοντας ενδεχομένως χιλιάδες ανθρώπους με τις οικογένειές τους»

Η απόφαση να εξασφαλιστεί θέση για την Ευρώπη στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων του επόμενου γύρου ενδέχεται να αποτελεί ουσιαστική καμπή.

Οι τοποθετήσεις του Πούτιν, ωστόσο, ανέδειξαν τις δυσκολίες που μπορεί να συνοδεύσουν τις συνομιλίες, καθώς Μόσχα και ευρωπαϊκές πρωτεύουσες απέχουν σημαντικά ως προς τον τρόπο με τον οποίο θα τερματιστεί ο πόλεμος.

Μιλώντας στη ρωσική κρατική τηλεόραση μετά τη συνάντησή του με τον Πούτιν στο Κρεμλίνο, ο Στιβ Γουίτκοφ δήλωσε: «Οι Ευρωπαίοι θα συμμετάσχουν στην επόμενη συνάντηση, κάτι που θεωρούμε μια πολύ σημαντική στιγμή, επειδή είναι εταίροι μας και είναι σημαντικό για εμάς να λάβουν μέρος»

Ο ρόλος της ΕΕ στις συνομιλίες και οι προειδοποιήσεις της Μόσχας

Στις συνομιλίες του Κρεμλίνου, ο Κούσνερ είπε στον Πούτιν ότι η Ουάσινγκτον είχε διακρίνει, όπως ανέφερε, «μια μεγάλη αλλαγή» από την ευρωπαϊκή πλευρά. Εξέφρασε επίσης την πεποίθηση ότι η διεύρυνση των ειρηνευτικών συνομιλιών με τη συμμετοχή Ευρωπαίων δεν θα σταθεί εμπόδιο στην πρόοδο.

Ο Βλαντίμιρ Πούτιν, από την πλευρά του, επέμεινε ότι η Μόσχα δεν είχε εναντιωθεί ποτέ σε διάλογο με ευρωπαϊκές χώρες για το ουκρανικό και απέδωσε στους ίδιους την ευθύνη για τη διακοπή των επαφών. Παράλληλα, άφησε να φανεί ότι παραμένουν σημαντικά ζητήματα άλυτα.

Ο Ρώσος Πρόεδρος ισχυρίστηκε: «Όσον αφορά τους Ευρωπαίους, δεν αντιταχθήκαμε ποτέ στη διεξαγωγή διαλόγου με την Ευρώπη και ποτέ δεν διακόψαμε αυτόν τον διάλογο. Εκείνοι ήταν που διέκοψαν τον διάλογο με τη Ρωσική Ομοσπονδία»

Ο Πούτιν προειδοποίησε ακόμη ότι η ευρωπαϊκή πρόταση για αποστολή δυτικών στρατευμάτων στην Ουκρανία μετά από μια ειρηνευτική συμφωνία θα πυροδοτούσε την επανέναρξη του πολέμου. Εξήγησε ότι η Ρωσία θα θεωρούσε μια τέτοια παρουσία απειλή για την ασφάλειά της.

Ο Πούτιν δήλωσε χαρακτηριστικά: «Θα θέλαμε πάρα πολύ εσείς, κύριοι, και η αμερικανική κυβέρνηση συνολικά, να συνεργαστείτε με τους Ευρωπαίους συμμάχους σας, ώστε να αποφασίσουν επιτέλους τι θέλουν: ειρήνη ή πόλεμο στην Ουκρανία»

Σε ενημέρωση μετά τις συνομιλίες, ο σύμβουλος του Κρεμλίνου Γιούρι Ουσακόφ απέφυγε να επιβεβαιώσει ότι οι Ευρωπαίοι θα πάρουν μέρος στον επόμενο γύρο ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων. Μάλιστα, χαρακτήρισε την τρέχουσα στάση τους απέναντι στην Ουκρανία «μια συνταγή για ατέρμονο πόλεμο».

Καθώς εντείνεται η διπλωματική κινητικότητα, με πιο πρόσφατες τις συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι, το Κρεμλίνο φαίνεται να έχει μετατοπίσει το πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για τον πόλεμο στην Ουκρανία, εντάσσοντάς τες σε μια ευρύτερη συζήτηση για την ασφάλεια της Ευρώπης.

Η Ευρώπη βλέπει με επιφύλαξη τις ρωσικές πιέσεις να τεθούν στο επίκεντρο των συνομιλιών οι ρυθμίσεις για μια νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας, ενώ την ίδια στιγμή η Μόσχα εξακολουθεί να πλήττει την Ουκρανία με βόμβες και πυραύλους.

Μιλώντας σε δημοσιογράφους, η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας δήλωσε: «Διαθέτουμε ήδη μια ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας σε ισχύ».

Η Κάλας αναφέρθηκε στις συμφωνίες του Ελσίνκι από την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου και στο Μνημόνιο της Βουδαπέστης, που εγγυώνταν την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας. Όπως υπογράμμισε, «Το πρόβλημα είναι ότι η Ρωσία δεν τηρεί αυτές τις συμφωνίες, οπότε αυτή τη στιγμή το επίκεντρο θα πρέπει να είναι να τηρήσει όντως η Ρωσία τις υποχρεώσεις της… και να μην επιτεθεί ξανά σε άλλη χώρα».

Πρόσθεσε πως η συζήτηση για μια ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας, όσο δεν υπάρχει κατάπαυση του πυρός, λειτουργεί ως «αντιπερισπασμός».

Παράλληλα, ΗΠΑ και Ρωσία καλούν τους Ευρωπαίους ηγέτες να επιλέξουν έναν κοινό εκπρόσωπο, ο οποίος θα αναλάβει να διαπραγματευτεί για λογαριασμό τους.

Την Πέμπτη, ο Βλαντίμιρ Πούτιν δήλωσε: «Μόλις οριστεί ένας εκπρόσωπος, ένας επικεφαλής διαπραγματευτής εξουσιοδοτημένος να μιλά εξ ονόματος της Ευρώπης, θα υπάρξει τετραμερής διάλογος».

Το θέμα της ευρωπαϊκής εκπροσώπησης αναμένεται να τεθεί την Παρασκευή από τους ηγέτες της ΕΕ, οι οποίοι, προς το παρόν, δεν προτίθενται να ορίσουν ένα συγκεκριμένο πρόσωπο για όλη την Ένωση.

Αξιωματούχος της ΕΕ σημείωσε ότι, όταν συζητούνται ζητήματα που αφορούν την Ένωση, αυτή εκπροσωπείται από τα θεσμικά όργανά της, απομακρύνοντας έτσι το ενδεχόμενο άμεσου διορισμού ειδικού προσώπου.

«Αναμένω συμφωνία για έναν ειδικό εκπρόσωπο; Η απάντησή μου είναι όχι, δεν αναμένω», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Η Κάγια Κάλας πρότεινε, από την πλευρά της, να εκπροσωπήσει η ίδια την ΕΕ στις συνομιλίες, ως Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας, μαζί με τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα.

Ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν εμφανίστηκε να υποβαθμίζει την ανάγκη για έναν μοναδικό Ευρωπαίο διαπραγματευτή, λέγοντας ότι «το περιεχόμενο καθορίζει τη μορφή».

Για τη διαμεσολάβηση που συντονίζουν ο Κούσνερ και ο Γουίτκοφ, ανέφερε: «Δεν υπάρχει πλέον αμερικανική στήριξη. Οπότε υπάρχουν κάποιες διαμεσολαβήσεις, εντάξει. Αλλά στο τέλος της ημέρας, εμείς ως Ευρωπαίοι θα είμαστε αυτοί που θα καθορίσουμε και θα αποφασίσουμε για τη μελλοντική μας ασφάλεια».

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς υποστήριξε ότι πριν αποφασιστεί αν θα οριστεί Ευρωπαίος απεσταλμένος, θα πρέπει πρώτα ο Πούτιν να προσέλθει στις διαπραγματεύσεις.

«Δεν είναι θέμα προσώπων. Αυτό που έχει σημασία είναι να είναι ο Πούτιν έτοιμος να διεξαγάγει συνομιλίες», τόνισε.

Η συνάντηση στο Δουβλίνο και οι διαφωνίες γύρω από το Starshield

Στη συνέχεια, ο Γουίτκοφ και ο Κούσνερ ταξίδεψαν αεροπορικώς στην Ιρλανδία, όπου συναντήθηκαν με τον πρόεδρο της Ουκρανίας.

Ο Ουκρανός πρόεδρος χαιρέτισε το ενδεχόμενο να πραγματοποιηθούν νέοι γύροι συνομιλιών και να συμμετάσχουν σε αυτούς οι Ευρωπαίοι. Παράλληλα, εξέφρασε την ελπίδα να συζητηθούν μέτρα για κατάπαυση του πυρός και αποκλιμάκωση της σύγκρουσης.

Μετά τη συνάντηση με τους απεσταλμένους στο Δουβλίνο, όπου συμμετείχε σε ευρωπαϊκή σύνοδο κορυφής, ο Ζελένσκι δήλωσε: «Είναι σημαντικό να ξεμπλοκάρουν τα πάντα».

«Αποφασίσαμε ότι θα εργαστούμε πάνω σε μια ατζέντα για οποιασδήποτε μορφής αποκλιμάκωση, κάποιου είδους εκεχειρίες… Ελπίζω ότι θα έχουμε μια τέτοια ατζέντα. Ναι, αυτό είναι σημαντικό».

Ωστόσο, υπήρξαν σημάδια ότι οι εντάσεις αναζωπυρώνονται.

Ο Ζελένσκι χαρακτήρισε «λίγο παράξενη» την αμερικανική πρόταση να συζητηθεί με τη Ρωσία μια νέα τάξη ασφαλείας στην Ευρώπη και κατήγγειλε πως επιβλήθηκαν νέοι περιορισμοί στις δορυφορικές επικοινωνίες αμερικανικής κατασκευής που χρησιμοποιεί το Κίεβο στο πεδίο της μάχης.

Νωρίτερα την Πέμπτη, ο πρόεδρος της Ουκρανίας είχε δηλώσει ότι οι διακοπές της υπηρεσίας δορυφορικών επικοινωνιών Starshield ήταν εκτεταμένες, επηρεάζοντας ολόκληρη την πρώτη γραμμή του μετώπου αλλά και περιοχές της Ουκρανίας που ελέγχονται από τη Ρωσία.

Η υπηρεσία Starshield είναι η στρατιωτική εκδοχή του Starlink της SpaceX, ενώ η Ουκρανία είχε αντιμετωπίσει παρόμοιες δυσλειτουργίες της υπηρεσίας και τον προηγούμενο μήνα.

Ο Ζελένσκι τόνισε: «Μέχρι στιγμής γνωρίζουμε ελάχιστα [για τους περιορισμούς στο Starshield]. Αλλά ορισμένα πράγματα είναι ήδη ξεκάθαρα: αν κάποιος στην Αμερική λαμβάνει αποφάσεις που ουσιαστικά αντιμετωπίζουν το ουκρανικό έδαφος σαν να μην είναι ουκρανικό, τότε αυτό μας δείχνει προς τα πού πηγαίνουν τα πράγματα».

Σε ανάρτηση στο Telegram, ανέφερε ότι συστημικοί περιορισμοί μείωναν την ταχύτητα χρήσης του Starshield, ενώ η SpaceX δεν θέλησε να σχολιάσει.

Η Κοστιαντινίβκα και οι αμετακίνητες εδαφικές διεκδικήσεις

Οι τριμερείς συνομιλίες διάρκειας δύο ημερών που πραγματοποιήθηκαν στο Άμπου Ντάμπι νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα ήταν οι πρώτες απευθείας διαπραγματεύσεις Ρωσίας και Ουκρανίας με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ, ύστερα από εννέα μήνες.

Κίεβο και Μόσχα ανέφεραν ότι υπήρξε κάποια πρόοδος, ξεκαθάρισαν όμως πως εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές διαφωνίες, μεταξύ άλλων για τα εδάφη. Η Ρωσία ελέγχει περίπου το ένα πέμπτο της Ουκρανίας, ενώ το Κίεβο δεν δέχεται να παραχωρήσει το υπόλοιπο τμήμα του Ντονμπάς, στην ανατολική χώρα.

Κατά τη συνάντησή του στη Μόσχα με τους Αμερικανούς απεσταλμένους, ο Πούτιν είπε ότι η Ρωσία εισηγείται κοινή ανθρωπιστική αποστολή Ρωσίας και Ουκρανίας στην Κοστιαντινίβκα, στην ανατολική Ουκρανία. Υποστήριξε πως η πόλη βρίσκεται υπό τον έλεγχο της Μόσχας, κάτι που το Κίεβο έχει αμφισβητήσει στο παρελθόν, λέγοντας ότι εξακολουθεί να διατηρεί παρουσία εκεί.

Ο Ρώσος πρόεδρος είπε πως η αποστολή θα μπορούσε να ακολουθήσει το μοντέλο μιας πρωτοβουλίας που εφαρμόστηκε στα τέλη του περασμένου μήνα στην Ολέσκι, πόλη της νότιας Ουκρανίας υπό ρωσικό έλεγχο. Μέσω εκείνης, οι κάτοικοι είχαν τη δυνατότητα να αποχωρήσουν, ενώ παρασχέθηκε βοήθεια σε όσους αποφάσισαν να μείνουν.

Ο Πούτιν ανέφερε ότι απαιτούνται πέντε ημέρες για την αποναρκοθέτηση της περιοχής γύρω από την Κοστιαντινίβκα και υπολόγισε σε 400 έως 500 τους κατοίκους που εξακολουθούν να βρίσκονται εκεί. Πρόσθεσε ότι η αποστολή θα βοηθούσε να γίνει σαφές ποιος έχει τον έλεγχο της πόλης.

Ο Ουσακόφ είπε ότι οι Αμερικανοί απεσταλμένοι υποδέχθηκαν θετικά την πρόταση του Πούτιν και θα συνεχίσουν τις επαφές με τη Ρωσία για το ζήτημα. Την ίδια ώρα, το Κίεβο φοβάται ότι η Μόσχα μπορεί να αξιοποιήσει εκεχειρίες που συνδέονται με ανθρωπιστικές αποστολές για να ανασυντάξει τις στρατιωτικές της δυνάμεις.

Η Μόσχα δεν έχει καταγράψει μεγάλα εδαφικά κέρδη φέτος, αλλά συνεχίζει τις σφοδρές επιθέσεις στις ουκρανικές υποδομές. Από την πλευρά του, το Κίεβο χτυπά συχνά με drones ρωσικά διυλιστήρια πετρελαίου, προκαλώντας ελλείψεις καυσίμων το καλοκαίρι. Σύμφωνα με τοπικούς αξιωματούχους, το πρόβλημα εμφανίστηκε ξανά αυτή την εβδομάδα σε ορισμένες περιοχές.

Ο Πούτιν δεν έδωσε κανένα σημάδι ότι σκοπεύει να περιορίσει τις εδαφικές διεκδικήσεις του, οι οποίες περιλαμβάνουν τη δημιουργία ουδέτερης ζώνης σε περιοχές της Ουκρανίας που η Ρωσία δεν έχει επισήμως διεκδικήσει ως δικές της.

Την Πέμπτη, ο Πούτιν δήλωσε ότι τα σύνορα που η Ρωσία θεωρεί κρατικά πρέπει να αποτελούν τη μοναδική ουσιαστική γραμμή οριοθέτησης με την Ουκρανία. Η τοποθέτησή του φάνηκε να υπογραμμίζει την αποφασιστικότητά του να επιδιώξει τον πλήρη έλεγχο και των τεσσάρων ουκρανικών περιφερειών, τις οποίες η Μόσχα υποστηρίζει ότι προσάρτησε το 2022.