Εκλογές ΗΠΑ: Πώς μπορούν οι Δημοκρατικοί να περιορίσουν τον Τραμπ – Τι είναι το Κογκρέσο, η Γερουσία και η Βουλή των Αντιπροσώπων

Η νίκη των Δημοκρατικών στις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ μεταβάλλει τις πολιτικές ισορροπίες στην Ουάσινγκτον. Το κόμμα αποκτά τον έλεγχο του Κογκρέσου και μπορεί να επηρεάσει καθοριστικά τη νομοθετική ατζέντα του Ντόναλντ Τραμπ. Η νέα σύνθεση του αμερικανικού νομοθετικού σώματος έχει τη δυνατότητα να επηρεάσει σημαντικά το υπόλοιπο της προεδρικής θητείας, από την έγκριση του προϋπολογισμού και τον διορισμό ανώτατων αξιωματούχων έως τη χρηματοδότηση στρατιωτικών επιχειρήσεων και την εποπτεία της προεδρικής εξουσίας.

Το φινλανδικό δημόσιο δίκτυο Yle επισημαίνει ότι το πολιτικό σύστημα των ΗΠΑ δεν λειτουργεί όπως εκείνα πολλών ευρωπαϊκών χωρών. Το Κογκρέσο περιλαμβάνει δύο διακριτά νομοθετικά σώματα, τη Βουλή των Αντιπροσώπων και τη Γερουσία, με διαφορετικές αρμοδιότητες το καθένα.

Πώς λειτουργεί το Κογκρέσο των Ηνωμένων Πολιτειών

Το ομοσπονδιακό νομοθετικό σώμα των Ηνωμένων Πολιτειών είναι το Κογκρέσο, το οποίο αποτελείται από δύο σώματα.

Στη Βουλή των Αντιπροσώπων οι πολιτείες εκπροσωπούνται με βάση τον πληθυσμό τους· στη Γερουσία, αντίθετα, όλες έχουν ίσο αριθμό εκπροσώπων.

Τα νομοσχέδια μπορούν να κατατεθούν από οποιοδήποτε μέλος του Κογκρέσου. Στη συνέχεια εξετάζονται από τις αρμόδιες κοινοβουλευτικές επιτροπές και κατόπιν φτάνουν σε ψηφοφορία.

Η έγκριση ενός νόμου προϋποθέτει ότι και τα δύο σώματα ψηφίζουν υπέρ του ίδιου κειμένου. Συνήθως αρκεί απλή πλειοψηφία, όμως στη Γερουσία εφαρμόζονται ειδικοί διαδικαστικοί κανόνες που ενδέχεται να καθιστούν αναγκαία μια ευρύτερη συναίνεση.

Βουλή των Αντιπροσώπων: 435 έδρες και έλεγχος του προϋπολογισμού

Τη Βουλή των Αντιπροσώπων απαρτίζουν 435 εκλεγμένοι εκπρόσωποι. Ο αριθμός των εδρών που αναλογεί σε κάθε πολιτεία εξαρτάται από τον πληθυσμό της.

Ανά διετία πραγματοποιούνται οι εκλογές, ενώ δύο χρόνια διαρκεί και η θητεία κάθε βουλευτή. Δεν προβλέπεται όριο στις φορές που μπορεί να επανεκλεγεί.

Στα βασικά πεδία των αρμοδιοτήτων της συγκαταλέγεται η διαχείριση των δημόσιων οικονομικών.

Την πρωταγωνιστική θέση στην κατάρτιση και την έγκριση των ομοσπονδιακών δαπανών έχει η Βουλή. Από αυτήν πρέπει επίσης να ξεκινούν τα νομοσχέδια που αφορούν την επιβολή φόρων.

Κατά συνέπεια, εφόσον οι Δημοκρατικοί έχουν την πλειοψηφία, μπορούν να δυσχεράνουν τη χρηματοδότηση κυβερνητικών σχεδίων που δεν στηρίζουν.

Η συγκεκριμένη δυνατότητα είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν πρόκειται για εξωτερική πολιτική ή στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Γερουσία: 100 μέλη με λόγο σε διορισμούς και συνθήκες

Από 100 γερουσιαστές συγκροτείται η Γερουσία: καθεμία από τις 50 πολιτείες των ΗΠΑ εκλέγει δύο γερουσιαστές.

Οι γερουσιαστές υπηρετούν για έξι χρόνια και κάθε δύο χρόνια ανανεώνεται περίπου το ένα τρίτο των εδρών.

Η Γερουσία, σε αντίθεση με τη Βουλή των Αντιπροσώπων, διαθέτει ιδιαίτερα σημαντικές αρμοδιότητες όσον αφορά τον έλεγχο των διορισμών που κάνει ο πρόεδρος.

Στις εγκρίσεις που καλείται να δώσει περιλαμβάνονται εκείνες για υπουργούς, κορυφαίους κρατικούς αξιωματούχους, ομοσπονδιακούς δικαστές και πρεσβευτές.

Επίσης, η Γερουσία αποφασίζει για την έγκριση των διεθνών συνθηκών που διαπραγματεύεται ο πρόεδρος, εφαρμόζοντας την απαιτούμενη αυξημένη πλειοψηφία.

Καθώς οι Δημοκρατικοί αποκτούν την πλειοψηφία στη Γερουσία, ο Τραμπ ενδέχεται πλέον να βρει σημαντικά εμπόδια τόσο στους διορισμούς του όσο και στις διεθνείς συμφωνίες που επιδιώκει.

Έχουν οι Δημοκρατικοί τη δυνατότητα να σταματήσουν τον πόλεμο στο Ιράν;

Κεντρικό ερώτημα είναι κατά πόσο το Κογκρέσο μπορεί να ασκήσει επιρροή στις στρατιωτικές επιχειρήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών.

Ο πρόεδρος έχει σημαντικές εξουσίες ως αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων, αλλά το Κογκρέσο είναι αρμόδιο για την κήρυξη πολέμου και ελέγχει καθοριστικά τη χρηματοδότηση στρατιωτικών επιχειρήσεων.

Η Μπενίτα Χεϊσκάνεν, καθηγήτρια Βορειοαμερικανικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Τούρκου, ανέφερε σε συνέντευξή της στο φινλανδικό Yle ότι ο έλεγχος του προϋπολογισμού προσφέρει στη Βουλή των Αντιπροσώπων ουσιαστική επιρροή και στην εξωτερική πολιτική.

Η καθηγήτρια τόνισε πως η απόφαση του Κογκρέσου να μη διαθέσει κονδύλια για τον πόλεμο στο Ιράν θα μπορούσε να έχει σοβαρές συνέπειες στη συνέχιση των επιχειρήσεων.

Παράλληλα, υπενθύμισε ότι το Κογκρέσο έχει συνταγματικό ρόλο στη λήψη αποφάσεων για τη συμμετοχή των ΗΠΑ σε πολέμους.

Όταν οι Ρεπουμπλικανοί είχαν την πλειοψηφία, δεν αξιοποίησαν αυτές τις εξουσίες για να αντισταθούν στις αποφάσεις του Τραμπ.

Η νέα πολιτική κατάσταση δημιουργεί διαφορετικές προϋποθέσεις, ιδιαίτερα καθώς οι Δημοκρατικοί έχουν ήδη θέσει τον τερματισμό του πολέμου στο Ιράν μεταξύ των βασικών προτεραιοτήτων τους.

Ποια είναι η διαδικασία αν ο Τραμπ δεν υπογράψει έναν νόμο;

Μετά την έγκριση από τη Βουλή των Αντιπροσώπων και τη Γερουσία, ένα νομοσχέδιο διαβιβάζεται στον πρόεδρο, ώστε να τεθεί σε ισχύ.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει τη δυνατότητα είτε να υπογράψει το νομοσχέδιο είτε να ασκήσει βέτο.

Αν περάσουν δέκα ημέρες χωρίς να ενεργήσει, χωρίς να υπολογίζονται οι Κυριακές, το νομοσχέδιο μπορεί να καταστεί νόμος δίχως την υπογραφή του. Αυτό ισχύει εφόσον το Κογκρέσο δεν έχει διακόψει τις εργασίες του με τρόπο που να εμποδίζει την επιστροφή του νομοσχεδίου.

Ωστόσο, το προεδρικό βέτο δεν έχει απόλυτη ισχύ.

Με νέα έγκριση από τα δύο σώματα, το Κογκρέσο μπορεί να παρακάμψει το βέτο, αρκεί το νομοσχέδιο να συγκεντρώσει πλειοψηφία δύο τρίτων σε καθένα από αυτά.

Για να προχωρήσει μια τέτοια διαδικασία, απαιτείται συνήθως συνεννόηση μεταξύ των δύο κομμάτων σε ευρύτερη βάση.

Η νέα ισορροπία στο Κογκρέσο σημαίνει ότι ο Τραμπ θα χρειάζεται τη συνεργασία των Δημοκρατικών για να εγκρίνει τη νομοθετική ατζέντα του.

Μπορεί το Κογκρέσο να κινήσει διαδικασία καθαίρεσης του προέδρου;

Σύμφωνα με το αμερικανικό Σύνταγμα, ο πρόεδρος μπορεί να παραπεμφθεί για σοβαρά αδικήματα με τη διαδικασία του impeachment.

Με απλή πλειοψηφία, η Βουλή των Αντιπροσώπων έχει τη δυνατότητα να εγκρίνει κατηγορίες σε βάρος του προέδρου.

Στη συνέχεια, η υπόθεση περνά στη Γερουσία, η οποία διεξάγει τη δίκη.

Η απομάκρυνση του προέδρου από το αξίωμα μετά από καταδίκη προϋποθέτει ψήφο δύο τρίτων των μελών της Γερουσίας.

Η Μπενίτα Χεϊσκάνεν υπενθυμίζει ότι ο Ντόναλντ Τραμπ παραπέμφθηκε δύο φορές στην πρώτη του προεδρική θητεία, όμως η Γερουσία τον αθώωσε και στις δύο ψηφοφορίες, καθώς τότε κυριαρχούσαν οι Ρεπουμπλικανοί.

Ποιες αρμοδιότητες παραμένουν στα χέρια του Τραμπ;

Οι κοινοβουλευτικοί συσχετισμοί άλλαξαν, αλλά ο Ντόναλντ Τραμπ εξακολουθεί να έχει σημαντικές προεδρικές αρμοδιότητες.

Έχει τη δυνατότητα να εκδίδει εκτελεστικά διατάγματα για τη λειτουργία των ομοσπονδιακών υπηρεσιών, καθώς και για πολιτικές που δεν προϋποθέτουν νέα νομοθεσία.

Τα συγκεκριμένα διατάγματα, ωστόσο, περιορίζονται από το Σύνταγμα και το νομικό πλαίσιο. Μπορούν να προσβληθούν στα δικαστήρια, ενώ μια επόμενη κυβέρνηση ενδέχεται να τα αλλάξει ή να τα καταργήσει.

Παράλληλα, ο πρόεδρος έχει κομβική θέση στη χάραξη της εξωτερικής πολιτικής, στη διπλωματία και στη διοίκηση των Ενόπλων Δυνάμεων.

Με την ιδιότητα του αρχηγού των αμερικανικών Ενόπλων Δυνάμεων, μπορεί να δίνει εντολή για στρατιωτικές επιχειρήσεις, τηρώντας τα όρια που ορίζει ο νόμος.

Σημαντικές εξουσίες διατηρεί ακόμη στην εμπορική πολιτική, μεταξύ άλλων για τη λήψη αποφάσεων σχετικά με τους δασμούς, εφόσον αυτό προβλέπεται από την ισχύουσα νομοθεσία.

Η βασική μεταβολή μετά τις ενδιάμεσες εκλογές είναι ότι ο Λευκός Οίκος θα πρέπει πια να λαμβάνει υπόψη ένα Κογκρέσο με ισχυρό ελεγκτικό ρόλο. Αυτό μπορεί να εμποδίσει νομοθετικές πρωτοβουλίες, να περιορίσει τη χρηματοδότηση κυβερνητικών πολιτικών και να εντείνει την πίεση προς τον Αμερικανό πρόεδρο.