DW: Πώς η Κύπρος απομακρύνεται από τη Μόσχα και ενισχύει τη συνεργασία με τις ΗΠΑ

Η Κυπριακή Δημοκρατία, που επί δεκαετίες διατηρούσε στενούς δεσμούς με τη Μόσχα και ισορροπούσε μεταξύ Ανατολής και Δύσης, ενισχύει πλέον την αμυντική συνεργασία της με τις ΗΠΑ και επιδιώκει να μειώσει την εξάρτησή της από τα ρωσικά όπλα, όπως γράφει η DW.

Σε συνέντευξή του στο Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων στις 4 Οκτωβρίου, ο νέος πρέσβης των ΗΠΑ στην Κύπρο, Τζον Μπρέσλοου, παρουσίασε σχέδια αναβάθμισης της αεροπορικής βάσης «Ανδρέας Παπανδρέου» στην Πάφο, ώστε να υποδέχεται μεγάλα αμερικανικά στρατιωτικά μεταγωγικά αεροσκάφη. Ανακοίνωσε επίσης σχέδια για συχνότερες επισκέψεις αμερικανικών πολεμικών πλοίων σε κυπριακά λιμάνια και επέκταση των κοινών στρατιωτικών δραστηριοτήτων.

Ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα είχε η διαβεβαίωσή του ότι «οι Ηνωμένες Πολιτείες θα προστατεύσουν την Κύπρο στο μέλλον». Η δήλωση δεν αποτελεί επίσημη αμερικανική εγγύηση ασφαλείας, αντανακλά όμως την ενισχυόμενη συνεργασία των δύο χωρών, σημειώνει η DW.

Για μια χώρα που αντιμετώπιζε με καχυποψία την αμερικανική εξωτερική πολιτική και δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ, η προοπτική διευρυμένης αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας συνιστά σημαντική γεωπολιτική μετατόπιση, σύμφωνα με το δημοσίευμα.

Από το Κίνημα των Αδεσμεύτων στους δεσμούς με τη Μόσχα

Μετά την ανεξαρτησία της από το Ηνωμένο Βασίλειο το 1960, η Κυπριακή Δημοκρατία επιδίωξε να διατηρήσει ισορροπίες μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Υπό τον πρώτο πρόεδρό της, Αρχιεπίσκοπο Μακάριο Γ΄, έγινε το 1961 ιδρυτικό μέλος του Κινήματος των Αδεσμεύτων, διατηρώντας στενές σχέσεις με τη Σοβιετική Ένωση χωρίς να διακόψει τους δεσμούς της με τη Δύση.

Ακόμη και μετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2004, η Κύπρος διατήρησε ισχυρούς πολιτικούς, οικονομικούς και στρατιωτικούς δεσμούς με τη Μόσχα. Αντίθετα, τις σχέσεις με τις ΗΠΑ επισκίαζαν η τουρκική εισβολή του 1974 και η απουσία αποφασιστικής αμερικανικής δράσης κατά της Άγκυρας. Όπως αναφέρει η DW, η Ουάσιγκτον έδωσε προτεραιότητα στη στρατηγική της σχέση με την Τουρκία, βασική σύμμαχο στο ΝΑΤΟ.

Η αμερικανική στάση τροφοδότησε το αντιαμερικανικό αίσθημα στην Κύπρο, που κορυφώθηκε με βίαιη διαδήλωση έξω από την πρεσβεία στη Λευκωσία στις 19 Αυγούστου 1974, κατά την οποία ο Αμερικανός πρέσβης Ρότζερ Ντέιβις σκοτώθηκε από πυροβολισμό. Η δυσπιστία εντάθηκε το 1987, όταν οι ΗΠΑ επέβαλαν εμπάργκο όπλων στην Κυπριακή Δημοκρατία, με επίσημο στόχο να αποτραπεί μια κούρσα εξοπλισμών και να μη διαταραχθούν οι προσπάθειες επίλυσης του Κυπριακού.

Το εμπάργκο συνέβαλε στην εξάρτηση της Εθνικής Φρουράς από ρωσικά οπλικά συστήματα. Το 2014, μετά την προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία, η κυπριακή κυβέρνηση εξέφρασε σοβαρές επιφυλάξεις για αυστηρότερες ευρωπαϊκές κυρώσεις, με τον τότε υπουργό Εξωτερικών Ιωάννη Κασουλίδη να προειδοποιεί για ενδεχόμενες καταστροφικές συνέπειες στην κυπριακή οικονομία.

Τον Φεβρουάριο του 2015, ο πρόεδρος Νίκος Αναστασιάδης υπέγραψε στη Μόσχα σειρά συμφωνιών με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, μεταξύ των οποίων μνημόνιο ναυτικής συνεργασίας για τη διευκόλυνση επισκέψεων ρωσικών πολεμικών πλοίων σε κυπριακά λιμάνια. Η Μόσχα συμφώνησε επίσης σε ευνοϊκότερους όρους αποπληρωμής του δανείου ύψους 2,5 δισ. ευρώ που είχε χορηγήσει στην Κύπρο το 2011. Τον Οκτώβριο του 2021, ο τότε υπουργός Εξωτερικών και σημερινός πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης υπέγραψε στη Μόσχα με τον Σεργκέι Λαβρόφ πλαίσιο στρατηγικής συνεργασίας για την περίοδο 2022-2024.

Η εισβολή στην Ουκρανία ως σημείο καμπής

Η πλήρους κλίμακας ρωσική εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022 αποτέλεσε το αποφασιστικό σημείο καμπής. Ο Κωνσταντίνος Αδαμίδης, αναπληρωτής καθηγητής διεθνών σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, δήλωσε στη DW ότι η εισβολή επιτάχυνε μια γεωπολιτική μετατόπιση προς τη Δύση που είχε ήδη αρχίσει.

«Για πρώτη φορά, η Κυπριακή Δημοκρατία επέλεξε ανοιχτά και απερίφραστα να σταθεί στο πλευρό της Δύσης, παρά το οικονομικό και πολιτικό κόστος της ρήξης με τη Μόσχα», είπε. Η Λευκωσία ευθυγραμμίστηκε με τις κυρώσεις της ΕΕ κατά της Ρωσίας, παρότι η κυπριακή οικονομία διατηρούσε ισχυρούς δεσμούς με τη Μόσχα, ιδιαίτερα στις υπηρεσίες, τις επενδύσεις και τον τουρισμό.

Κατά τον Αδαμίδη, η στάση αυτή άνοιξε τον δρόμο για στενότερες σχέσεις με τις ΗΠΑ, ιδίως στον τομέα της ασφάλειας. Όπως είπε, η Κύπρος κατάφερε να πείσει την Ουάσιγκτον ότι μπορεί να αποτελέσει αξιόπιστο εταίρο στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η αμυντική συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες

Η προσέγγιση είχε αποκτήσει θεσμική βάση πριν από τον πόλεμο, με διμερή δήλωση προθέσεων για συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας το 2018. Ακολούθησε, μεταξύ άλλων, το Κέντρο Ασφάλειας Ξηράς, Ανοικτής Θάλασσας και Λιμένων Κύπρου (CYCLOPS), μια χρηματοδοτούμενη από τις ΗΠΑ εκπαιδευτική εγκατάσταση που εγκαινιάστηκε στη Λάρνακα τον Απρίλιο του 2022. Εκεί εκπαιδεύεται προσωπικό ασφαλείας από την Κύπρο και άλλες χώρες της περιοχής σε θέματα όπως η ασφάλεια λιμένων, η καταπολέμηση της τρομοκρατίας και η πρόληψη της διακίνησης επικίνδυνων υλικών.

Τον Σεπτέμβριο του 2022, η Ουάσιγκτον ανακοίνωσε την πλήρη αναστολή του εμπάργκο όπλων του 1987, επιτρέποντας την εξαγωγή στην Κύπρο στρατιωτικού εξοπλισμού που μπορεί να επιφέρει τον θάνατο, υπό την προϋπόθεση των απαραίτητων αμερικανικών εγκρίσεων. Η αναστολή δεν είναι μόνιμη και υπόκειται σε περιοδική ανανέωση· έχει ανανεωθεί έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2027.

Τον Ιανουάριο του 2025, ο τότε πρόεδρος Τζο Μπάιντεν ενέκρινε τη συμμετοχή της Κύπρου σε αμερικανικά προγράμματα αμυντικών προμηθειών, μεταξύ των οποίων τα Foreign Military Sales (FMS) και Excess Defense Articles (EDA), παρέχοντας στη Λευκωσία πρόσβαση σε πρόσθετους μηχανισμούς απόκτησης αμερικανικού στρατιωτικού εξοπλισμού.

Το ΝΑΤΟ και η σταδιακή απόσυρση ρωσικών όπλων

Η αναγκαστική προσγείωση ιρανικού μη επανδρωμένου αεροσκάφους στη βρετανική στρατιωτική βάση στο Ακρωτήρι τον Μάρτιο αναζωπύρωσε τη συζήτηση για την ένταξη της Κύπρου στο ΝΑΤΟ. Ο Χριστοδουλίδης είχε δηλώσει τότε ότι η χώρα προετοιμαζόταν για πιθανή ένταξη σε στρατιωτικό, επιχειρησιακό και διοικητικό επίπεδο και θα υπέβαλλε αίτηση «ακόμη και αύριο, αν ήταν δυνατόν».

Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι η ένταξη δεν ήταν δυνατή, καθώς «δεν υπάρχουν οι πολιτικές προϋποθέσεις, λαμβάνοντας υπόψη τη γνωστή θέση της Τουρκίας».

Παράλληλα, η Κύπρος επιδιώκει να μειώσει σταδιακά την εξάρτησή της από τα ρωσικής κατασκευής άρματα T-80 και τα αντιαεροπορικά συστήματα Tor-M1 και Buk. Η διαδικασία επιταχύνθηκε μετά την εισβολή στην Ουκρανία, καθώς οι κυρώσεις κατά της Μόσχας δυσχέραιναν ολοένα περισσότερο την εξασφάλιση ανταλλακτικών και πυρομαχικών για τα ρωσικά συστήματα.