ΟΗΕ: Η κρίσιμη ψηφοφορία της Παρασκευής για τη διαδοχή Γκουτέρες – Σενάρια για νέες υποψηφιότητες

Η κούρσα για την ηγεσία του ΟΗΕ περνά στην πιο καθοριστική της φάση, καθώς οι πέντε άτυπες ψηφοφορίες που έγιναν στο Συμβούλιο Ασφαλείας δεν ανέδειξαν υποψήφιο κοινής αποδοχής.

Προβάδισμα εξακολουθεί να έχει η Ρεμπέκα Γκρίνσπαν από την Κόστα Ρίκα, όμως η αύξηση των αρνητικών ψήφων στον τελευταίο γύρο δείχνει ότι η διαδοχή του Αντόνιο Γκουτέρες παραμένει ανοιχτή. Παράλληλα, πρόσφατα δημοσιεύματα για τις επιφυλάξεις της Ουάσιγκτον απέναντι στους υποψηφίους που βρίσκονται σήμερα στην κούρσα ενισχύουν τη συζήτηση για πιθανή είσοδο νέων προσώπων.

Έγχρωμα ψηφοδέλτια στη διαδικασία επιλογής

Το επόμενο σημαντικό ορόσημο είναι η έκτη άτυπη ψηφοφορία την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου, με την αναμενόμενη χρήση ψηφοδελτίων διαφορετικού χρώματος (color-coded ballots).

Οι μέχρι στιγμής πληροφορίες αναφέρουν ότι η αλλαγή θα καταστήσει σαφές αν ένας υποψήφιος έχει απέναντί του ένα ή περισσότερα μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας. Δεν θα γίνει, ωστόσο, γνωστό ποιο συγκεκριμένο κράτος ψήφισε με κάθε τρόπο.

Την ευθύνη της προεδρίας του Συμβουλίου Ασφαλείας για τον Οκτώβριο έχει η Ελλάδα, υπό την προεδρία της οποίας διεξάγεται η διαδικασία.

Η επιλογή δεν καθορίζεται από μια απλή κατάταξη των υποψηφίων.

Η Γενική Συνέλευση διορίζει τον Γενικό Γραμματέα μετά από σύσταση του Συμβουλίου Ασφαλείας. Η σύσταση χρειάζεται τουλάχιστον εννέα θετικές ψήφους από τα 15 μέλη και καμία αρνητική ψήφο από ένα από τα πέντε μόνιμα μέλη — δηλαδή, στην πράξη, να μην ασκηθεί βέτο. Τα μόνιμα μέλη είναι οι ΗΠΑ, η Κίνα, η Ρωσία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία.

Κατά συνέπεια, ακόμη κι εκείνος που συγκεντρώνει τους περισσότερους υποστηρικτές ενδέχεται να αποκλειστεί αν εναντιωθεί στην υποψηφιότητά του ένα μόνιμο μέλος.

Η διαδικασία ξεκίνησε επισήμως τον Νοέμβριο του 2025 και περιέλαβε δημόσιους διαλόγους με τους υποψηφίους, παρουσιάσεις των προτάσεών τους, καθώς και τη δημοσιοποίηση βιογραφικών και στοιχείων για τη χρηματοδότηση των εκστρατειών τους.

Έπειτα ακολούθησαν οι μυστικές, άτυπες ψηφοφορίες στο Συμβούλιο Ασφαλείας, όπου κάθε μέλος αξιολογεί ξεχωριστά όλους τους υποψηφίους, επιλέγοντας μία από τις εξής απαντήσεις:

• «ενθάρρυνση»,
• «αποθάρρυνση» ή
• «χωρίς γνώμη».

Η ψηφοφορία αποτελεί δοκιμή του επιπέδου στήριξης των υποψηφιοτήτων και όχι την τελική απόφαση για τον διορισμό.

Επτά πρόσωπα εξακολουθούν να διεκδικούν τη θέση:

• η επικεφαλής της UNCTAD και πρώην αντιπρόεδρος της Κόστα Ρίκα, Ρεμπέκα Γκρίνσπαν,
• ο γενικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, Ραφαέλ Μ. Γκρόσι από την Αργεντινή,
• η Μόνιμη Αντιπρόσωπος και πρώην υπουργός Εξωτερικών της Γουιάνας, Κάρολιν Ροντρίγκες Μπιρκέτ,
• ο πρώην πρόεδρος της Σενεγάλης, Μάκι Σαλ,
• η πρώην πρόεδρος της Γενικής Συνέλευσης, Μαρία Φερνάντα Εσπινόσα από τον Ισημερινό, η οποία διετέλεσε επίσης υπουργός Εξωτερικών και ‘Αμυνας της χώρας,
• ο πρώην ειδικός αντιπρόσωπος του ΟΗΕ για τα παιδιά και τις ένοπλες συγκρούσεις, Ολάρα Οτούνου από την Ουγκάντα, και
• η πρώην πρέσβυς του Ισημερινού στην Ουάσινγκτον, Ιβόν Α-Μπάκι.

Τον Σεπτέμβριο αποσύρθηκε από την κούρσα η πρώην πρόεδρος της Χιλής, Μισέλ Μπατσελέ.

Κατά την πέμπτη άτυπη ψηφοφορία, στις 7 Οκτωβρίου, η Γκρίνσπαν έλαβε εννέα ψήφους ενθάρρυνσης και έξι αποθάρρυνσης. Στον προηγούμενο γύρο οι ψήφοι ήταν δέκα και τρεις αντίστοιχα, ενώ είχαν καταγραφεί και δύο «χωρίς γνώμη». Ο Γκρόσι βρέθηκε στη δεύτερη θέση με έξι ψήφους ενθάρρυνσης, επτά αποθάρρυνσης και δύο «χωρίς γνώμη». Για τη Ροντρίγκες Μπιρκέτ οι αντίστοιχοι αριθμοί ήταν πέντε, εννέα και μία.

Τα αποτελέσματα αυτά έχουν δημοσιευτεί από πολλά μέσα ενημέρωσης, έπειτα από διαρροές, και δεν αποτελούν επίσημη δημόσια ανακοίνωση του Συμβουλίου.

Η Γκρίνσπαν διατηρεί την πρώτη θέση, χωρίς αυτό να εξασφαλίζει την επιλογή της. Στις προηγούμενες ψηφοφορίες δεν υπήρχε τρόπος να διακριθούν οι ψήφοι των μόνιμων μελών από εκείνες των εκλεγμένων.

Το κενό αυτό αναμένεται να καλυφθεί με τα έγχρωμα ψηφοδέλτια: αρνητική ψήφος από μόνιμο μέλος θα αποτελεί ένδειξη πιθανού βέτο στην τελική διαδικασία, χωρίς να σημαίνει ότι ασκήθηκε επισήμως βέτο.

Η στάση των ΗΠΑ απέναντι στους υποψηφίους του ΟΗΕ

Η αμερικανική στάση έχει επίσης βρεθεί στο επίκεντρο. Ρεπορτάζ του Politico στις 9 Οκτωβρίου, με πηγές δύο προσώπων που γνωρίζουν τις εσωτερικές συζητήσεις, ανέφερε ότι η κυβέρνηση Τραμπ αντιτίθεται σε όλους τους σημερινούς υποψηφίους, καθώς θεωρεί ότι δεν ανταποκρίνονται επαρκώς στην επιδίωξή της για δραστικές αλλαγές στον Οργανισμό.

Στην απάντησή του προς το μέσο, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ δεν αναφέρθηκε σε συγκεκριμένα πρόσωπα. Φέρεται, πάντως, να δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα υποστηρίξουν μόνο υποψήφιο με σταθερή δέσμευση για ουσιαστική μεταρρύθμιση.

Η Γκρίνσπαν φαίνεται, πάντως, να συναντά επιφυλάξεις και σε ρεπουμπλικανικούς κύκλους. Η Bild, μεταφέροντας στις 10 Οκτωβρίου το ρεπορτάζ του Politico, αναφέρθηκε σε επικρίσεις για τη στάση της απέναντι στο Ισραήλ και για την επιείκειά της προς την Κίνα.

Ποιες χώρες εξετάζουν το ενδεχόμενο νέων υποψηφιοτήτων

Καθώς δεν υπάρχει συναίνεση, παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο να εμφανιστούν νέοι υποψήφιοι. Ανοιχτές πηγές αναφέρουν ότι η Τουρκία εξετάζει να προτείνει τον Φεριντούν Σινιρλίογλου, πρώην υπουργό Εξωτερικών και σημερινό Γενικό Γραμματέα του ΟΑΣΕ.

Η πιθανότητα μιας τέτοιας υποψηφιότητας φέρεται να συζητήθηκε στο περιθώριο της Εβδομάδας Υψηλού Επιπέδου της Γενικής Συνέλευσης. Ωστόσο, η Τουρκία δεν έχει καταθέσει επίσημα υποψηφιότητα μέχρι στιγμής.

Σύμφωνα με πηγές από τον ΟΗΕ, μια πιθανή υποψηφιότητα του Σινιρλίογλου θα συναντούσε αρνητική στάση από τη Γαλλία, καθώς και από άλλες χώρες που έχουν ζητήματα στην ατζέντα του ΟΗΕ, μεταξύ των οποίων το Ισραήλ.

Ως πιθανές εναλλακτικές λύσεις, το ρεπορτάζ του Politico αναφέρει τον πρόεδρο της FIFA Τζάνι Ινφαντίνο και τον Βούλγαρο διπλωμάτη Νικολάι Μλαντένοφ. Όπως σημειώνει, ο Τραμπ είχε προηγουμένως αναφέρει τον Ινφαντίνο ως πιθανή επιλογή, ενώ αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο του Μλαντένοφ.

Την ίδια ώρα, τα ΗΑΕ φαίνεται να στηρίζουν την υποψηφιότητα της Λάνα Νουσέιμπα, πρώην Μόνιμης Αντιπροσώπου τους στον ΟΗΕ και νυν υπουργού Επικρατείας αρμόδιας για την εξωτερική πολιτική. Έχει επίσης ακουστεί αρκετά το όνομα του προέδρου του Καζακστάν, Κασίμ-Τζομάρτ Τοκάγιεφ.

Μέχρι αυτή τη στιγμή, πάντως, δεν έχει ανακοινωθεί κάποια καινούργια υποψηφιότητα.

Η ψηφοφορία της Παρασκευής αναμένεται, συνεπώς, να αποσαφηνίσει περισσότερο αν κάποιος από τους υποψηφίους που έχουν ήδη ανακοινωθεί μπορεί να προχωρήσει χωρίς την αντίθεση μόνιμου μέλους ή αν θα εξακολουθήσει να αναζητείται ευρύτερη συμφωνία.

Τα χρονικά περιθώρια, ωστόσο, στενεύουν: η θητεία του Αντόνιο Γκουτέρες ολοκληρώνεται στις 31 Δεκεμβρίου 2026, ενώ ο διάδοχός του αναμένεται να αναλάβει τα καθήκοντά του την 1η Ιανουαρίου 2027.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ