Πάολα: Τα ανεξήγητα μυστήρια και οι παράξενες ιδιότητες του Υπογείου (Vid)

Στην Πάολα της Μάλτας, έντεκα μέτρα κάτω από την επιφάνεια, κρύβεται στους σκοτεινούς θαλάμους ένα από τα πιο μυστηριώδη και σύνθετα δημιουργήματα της προϊστορίας.

Το Ħal Saflieni Hypogeum, γνωστό ως Υπόγειο του Ħal Saflieni, είναι ένας τριώροφος λαβύρινθος που έχει σκαλιστεί εξ ολοκλήρου σε ασβεστόλιθο. Χρονολογείται από το 4000 έως το 2500 π.Χ. και θεωρείται μοναδικό αρχιτεκτονικό κατόρθωμα, γύρω από το οποίο έχουν αναπτυχθεί πολλές θεωρίες.

Η επίσκεψη στο μνημείο σήμερα γίνεται υπό αυστηρούς όρους: απαγορεύονται πλήρως οι φωτογραφίες και τα βίντεο, η περιήγηση απαιτεί συνοδό-ξεναγό και στο κοινό είναι διαθέσιμο μόλις το 10% του συγκροτήματος. Οι περιορισμοί αυτοί κάνουν ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη να σχηματιστεί μια συνολική εικόνα του υπόγειου κόσμου.

Σύμφωνα με την κυρίαρχη αρχαιολογική και θρησκευτική προσέγγιση, το Ħal Saflieni εξυπηρετούσε δύο ιερές λειτουργίες: ήταν τόπος λατρείας, αλλά και κοινή νεκρόπολη για πάνω από 7.000 ανθρώπους. Τα οστά στους θαλάμους συνοδεύονταν από κτερίσματα και καλύπτονταν με κόκκινη ώχρα, σύμβολο του αίματος, της ζωτικής δύναμης και της ελπίδας για αναγέννηση.

Ενισχυτικό στοιχείο για την εκδοχή ότι ο χώρος συνδεόταν με τη λατρεία μιας Μεγάλης Μητέρας Θεάς της Γονιμότητας θεωρείται και το γνωστό αγαλματίδιο της «Κοιμώμενης Γυναίκας» (Sleeping Lady). Το πήλινο έργο, ύψους 12,2 εκατοστών, έχει πληθωρικές καμπύλες και απεικονίζει μια γυναίκα να αναπαύεται ήρεμα στο πλάι. Κατασκευάστηκε από τερακότα και φέρει ίχνη κόκκινης ώχρας, χρώματος που στη νεολιθική περίοδο ήταν στενά δεμένο με το αίμα, τη γονιμότητα, τη ζωή και την αναγέννηση.

Η ιδιαίτερη αξία του αγαλματιδίου δεν περιορίζεται στην άρτια τεχνική του, καθώς ξεχωρίζει και για τον εντυπωσιακό τρόπο με τον οποίο αποδίδεται η στάση του σώματος. Η γυναίκα έχει ξαπλώσει στο πλάι σε κρεβάτι από ύφασμα ή ξύλο, που φαίνεται να υποχωρεί ελαφρά από το βάρος της. Το κεφάλι της γέρνει φυσικά και το ένα χέρι είναι απαλά τοποθετημένο κάτω από το μαξιλάρι. Οι γοφοί, οι μηροί και τα μπράτσα αποδίδονται με «αδρές», γεμάτες φόρμες, σε αντίθεση με τη λεπτή μέση. Η μακριά πλισέ φούστα της έχει διακοσμητικά κρόσσια στο τελείωμα, προσφέροντας σπάνια εικόνα για τα ρούχα και την υφαντουργία της νεολιθικής εποχής.

Ερευνητές και αρχαιολόγοι έχουν προτείνει διαφορετικές ερμηνείες για τον συμβολισμό της μορφής: α) Τελετουργικός εκστατικός ύπνος: Η πιο διαδεδομένη εκδοχή θέλει τη γυναίκα να απεικονίζει ιέρεια ή πιστή σε έκσταση. Πιθανότατα, στα υπόγεια ιερά οι άνθρωποι κατέφευγαν σε θεραπευτικό ή μαντικό «εγκοιμητισμό», προσδοκώντας οράματα και συμβουλές από τη Μεγάλη Μητέρα Θεά. β) Η Θεά της Γονιμότητας και της Γης: Όπως συμβαίνει και με άλλα «σωματώδη» αγαλματίδια της νεολιθικής Μάλτας, το εύρωστο σώμα μπορεί να παραπέμπει στην αφθονία, στη γη που τρέφει και στην προστασία της ζωής. γ) Ο αιώνιος ύπνος του θανάτου: Η εύρεσή της σε νεκρόπολη έχει οδηγήσει πολλούς μελετητές στην άποψη ότι η ήρεμη στάση δεν παραπέμπει στον συνηθισμένο ύπνο, αλλά στην ειρηνική μετάβαση στον άλλο κόσμο, με τον θάνατο να συμβολίζεται ως αιώνια ανάπαυση μέσα στην προστασία της γης.

Δείτε ΕΔΩ

Ανεξάρτητα από το ποια είναι η ορθή ερμηνεία, η «Κοιμώμενη Γυναίκα» εξακολουθεί να αποτελεί διαχρονικό έμβλημα της προϊστορικής τέχνης. Σε ένα μικροσκοπικό έργο συμπυκνώνονται τα βαθύτερα ανθρώπινα ερωτήματα για τη ζωή, τον θάνατο και το θείο.

Στο ίδιο πλαίσιο, αρκετοί μελετητές θεωρούν ότι στο υπόγειο τελούνταν «τελετουργικός εγκοιμητισμός». Πιστοί και ιέρειες φέρεται να κατέβαιναν στο απόλυτο σκοτάδι για να κοιμηθούν με θεραπευτικό ή μαντικό σκοπό, ελπίζοντας σε προφητικά οράματα και καθοδήγηση από τον υποχθόνιο κόσμο.

Τις τελευταίες δεκαετίες, νέα στοιχεία από την ακουστική και τη νευροεπιστήμη έχουν διευρύνει την εικόνα για το μνημείο. Οι μελέτες αυτές δείχνουν ότι το Υπόγειο σχεδιάστηκε ή διαμορφώθηκε σαν ένας τεράστιος θάλαμος ακουστικού συντονισμού, με επιστημονικά ρυθμισμένα χαρακτηριστικά.

Στην περίφημη «Αίθουσα του Μαντείου», η χαμηλή ανδρική φωνή ή ο τελετουργικός ψαλμός συντονίζεται με τη θεμελιώδη συχνότητα των 110–111 Hz. Παράλληλα, καταγράφονται ισχυρές αρμονικές ενισχύσεις στα 220 Hz και στα 440 Hz, ενώ οι χαμηλές συχνότητες φτάνουν έως τα 50 Hz.

Τα ευρήματα σύγχρονων νευρολογικών ερευνών επιβεβαιώνουν ότι η έκθεση στις συγκεκριμένες συχνότητες προκαλεί συγχρονισμό των εγκεφαλικών κυμάτων. Η διαδικασία περιορίζει πρόσκαιρα τη λειτουργία του αριστερού προμετωπιαίου λοβού, που σχετίζεται με τη λογική, και ενεργοποιεί περιοχές του δεξιού ημισφαιρίου, οι οποίες συνδέονται με το συναίσθημα, τη δημιουργικότητα και τις εκστατικές εμπειρίες. Παράλληλα, τρισδιάστατες προσομοιώσεις κυματικών εξισώσεων, τις οποίες παρουσιάζουν ερευνητές της ψυχοακουστικής, υποδεικνύουν πως η διαμόρφωση των τοίχων δημιουργεί ακουστικές κορυφώσεις που παραπέμπουν στη μουσική κλίμακα των ολόκληρων τόνων. Τα στοιχεία αυτά αποδεικνύουν ότι οι κατασκευαστές κατείχαν βαθιά πρακτική γνώση για το πώς ο ήχος επηρεάζει την ανθρώπινη φυσιολογία.

Ο ιδιαίτερος αρχιτεκτονικός σχεδιασμός του χώρου, σε συνδυασμό με τους αυστηρούς όρους πρόσβασης, έχει κατά καιρούς γεννήσει διάφορες θεωρίες. Στις ανασκαφές των αρχών του 20ού αιώνα φέρεται να βρέθηκαν ανθρώπινοι σκελετοί με ασυνήθιστα μακρόστενα κρανία και ανατομικές ιδιαιτερότητες. Οι αναφορές αυτές τροφοδότησαν υποθέσεις για μια άγνωστη, διακριτή ανθρώπινη φυλή ή για ιερατικές δυναστείες. Η σύγχρονη ανθρωπολογία, ωστόσο, εξηγεί τα ευρήματα ως αποτέλεσμα τεχνητής παραμόρφωσης των κρανίων για λατρευτικούς σκοπούς.

Μια διαφορετική εκδοχή θέλει το Ħal Saflieni να διασώζει κατάλοιπα ενός πολύ αρχαιότερου και τεχνολογικά προηγμένου μεσογειακού πολιτισμού, ο οποίος φέρεται να αξιοποιούσε την πέτρα για θεραπεία μέσω δονήσεων. Παράλληλα, σύμφωνα με τοπικούς αστικούς μύθους, το υπόγειο συνδέεται με ένα τεράστιο σύστημα στοών κάτω από ολόκληρο το νησί, όπου λέγεται πως χάθηκαν εξερευνητές.

Ανεξάρτητα από το αν εξετάσει κάποιος το Ħal Saflieni με βάση την κλασική αρχαιολογία ή υπό το πρίσμα της νευροεπιστήμης και του μυστηρίου, το Υπόγειο της Μάλτας εξακολουθεί να αποτελεί ένα διαχρονικό εργαστήριο της ανθρώπινης συνείδησης. Εκεί συναντώνται η αρχιτεκτονική, ο ήχος και η αναζήτηση του θείου.