Βίκινγκς: Έφτασαν στην Αμερική 500 χρόνια πριν από τον Χριστόφορο Κολόμβο

Περίπου πέντε αιώνες πριν από την αποστολή του Χριστόφορου Κολόμβου το 1492, οι Βίκινγκς είχαν φτάσει ήδη στις βόρειες ακτές της Αμερικής, περνώντας τον βόρειο Ατλαντικό και χρησιμοποιώντας την Ισλανδία και τη Γροιλανδία ως ενδιάμεσους σταθμούς.

Οι σκανδιναβικές αποστολές, σύμφωνα με ιστορικές μαρτυρίες και αρχαιολογικά στοιχεία, δεν περιορίστηκαν σε μία επίσκεψη: οι θαλασσοπόροι εξερεύνησαν διαφορετικά σημεία της αμερικανικής ηπείρου.

Αρχαιολογικές ανακαλύψεις επιβεβαίωσαν την παρουσία των Βίκινγκς στη Βόρεια Αμερική, δίνοντας νέα βαρύτητα στις μεσαιωνικές ιστορίες για τα ταξίδια τους, όπως σημειώνει ιστορικό αφιέρωμα του BBC.

Ο καναδικός οικισμός που τεκμηρίωσε τις αφηγήσεις

Η εύρεση, το 1960, ενός σκανδιναβικού οικισμού στο Λ’Ανς ο Μέντοους, στο Νιουφάουντλαντ του σημερινού Καναδά, αποτέλεσε κομβική ανακάλυψη.

Τα στοιχεία που ανασύρθηκαν από την περιοχή έδειξαν πως οι Βίκινγκς είχαν εγκατασταθεί εκεί περίπου 500 χρόνια πριν από τον Κολόμβο. Ο οικισμός εκτιμάται ότι λειτούργησε ως σημείο εξερεύνησης και προσωρινής διαμονής, δίνοντας στους Σκανδιναβούς τη δυνατότητα να σχεδιάζουν νέες αποστολές.

Μια επιστημονική τεχνική χρονολόγησης κατέληξε το 2021 ότι οι Βίκινγκς βρίσκονταν στην περιοχή το 1021 μ.Χ. Έτσι προέκυψε ένα συγκεκριμένο χρονικό ορόσημο για την ευρωπαϊκή παρουσία στην αμερικανική ήπειρο κατά τον Μεσαίωνα.

Τα ευρήματα πρόσφεραν μεγαλύτερη αξιοπιστία στις σκανδιναβικές σάγκες, τις αφηγήσεις που καταγράφηκαν αρκετούς αιώνες μετά τα γεγονότα και τις οποίες οι ιστορικοί αντιμετώπιζαν επί μακρόν με επιφυλάξεις.

Η πορεία των Βίκινγκς από την Ισλανδία στη Βόρεια Αμερική

Η δυτική εξάπλωση των Βίκινγκς έγινε βήμα βήμα: οι Σκανδιναβοί έφτασαν στην Ισλανδία περίπου τον 9ο αιώνα και, αργότερα, εγκαταστάθηκαν στη Γροιλανδία. Το νησί αποτέλεσε αφετηρία για τις επόμενες εξερευνήσεις πέρα από τον Ατλαντικό.

Από τη Γροιλανδία οι Βίκινγκς μπορούσαν να προσεγγίσουν το νησί Μπάφιν, στη σημερινή επικράτεια του Καναδά, και στη συνέχεια να κατευθυνθούν νοτιότερα ακολουθώντας τις ακτές.

Στις σκανδιναβικές ιστορίες το Μπάφιν αποκαλείται Χέλουλαντ, δηλαδή «γη των πέτρινων πλακών». Το Λαμπραντόρ, από την άλλη, αναφέρεται ως Μάρκλαντ, με τη σημασία «γη των δασών».

Οι μεσαιωνικές πηγές μιλούν και για το Βίνλαντ, ή «γη των αμπελιών». Οι ερευνητές εξακολουθούν να εξετάζουν τόσο τα ακριβή γεωγραφικά όριά του όσο και τις τοποθεσίες που ενδέχεται να περιλάμβανε.

Σύμφωνα με τις αφηγήσεις, οι εξερευνητές δεν αρκέστηκαν στον εντοπισμό άγνωστων ακτών. Σε ορισμένες περιοχές επιχείρησαν να δημιουργήσουν εγκαταστάσεις και να αξιοποιήσουν τους φυσικούς πόρους.

Το ισλανδικό χειρόγραφο του 14ου αιώνα με τις αφηγήσεις

Το Flateyjarbók, ισλανδικό χειρόγραφο που χρονολογείται στον 14ο αιώνα, αποτελεί σημαντική μαρτυρία για τις σκανδιναβικές αποστολές. Περιλαμβάνει ιστορίες τόσο για την εγκατάσταση των Βίκινγκς στη Γροιλανδία όσο και για τα ταξίδια τους προς τη Βόρεια Αμερική.

Η σημασία του κειμένου αναγνωρίστηκε και πέρα από την Ευρώπη. Για την Παγκόσμια Έκθεση του Σικάγου το 1893, που διοργανώθηκε με αφορμή τη συμπλήρωση 400 ετών από το ταξίδι του Κολόμβου, οι υπεύθυνοι προσπάθησαν να το δανειστούν από τη Δανία, προτείνοντας ειδικές διευθετήσεις για τη μεταφορά και υψηλή ασφαλιστική κάλυψη.

Η Δανία, πάντως, δεν αποδέχτηκε το αίτημα παραχώρησης του χειρογράφου.

Το χειρόγραφο διασώζει στοιχεία της ιστορικής παράδοσης για τις σκανδιναβικές εξερευνήσεις. Οι αφηγήσεις του, ωστόσο, απαιτούν προσεκτική εξέταση και αντιπαραβολή με τα αρχαιολογικά ευρήματα.

Έρικ ο Ερυθρός: Η σκανδιναβική εγκατάσταση στη Γροιλανδία

Σημαντική μορφή στην ιστορία των εξερευνήσεων υπήρξε ο Έρικ ο Ερυθρός, που συνδέεται με την ίδρυση σκανδιναβικής κοινότητας στη Γροιλανδία.

Οι μεσαιωνικές αφηγήσεις αναφέρουν ότι έφυγε από την Ισλανδία μετά την καταδίκη του σε εξορία και εξερεύνησε τη Γροιλανδία. Αργότερα συνέβαλε στη δημιουργία μιας κοινότητας, η οποία παρέμεινε στο νησί για αρκετούς αιώνες.

Η εγκατάσταση των Σκανδιναβών στη Γροιλανδία είχε ιδιαίτερη βαρύτητα, επειδή προσέφερε βάση για ταξίδια προς τις ακτές της Βόρειας Αμερικής.

Ο γιος του Έρικ, ο Λέιφ Έρικσον, συνδέεται με τις πρώτες αποστολές στη Βίνλαντ και συγκαταλέγεται στις σημαντικότερες μορφές της σκανδιναβικής εξερευνητικής ιστορίας.

Υπήρχαν πληροφορίες για τα ταξίδια των Βίκινγκς στον Κολόμβο;

Οι ιστορικοί εξακολουθούν να εξετάζουν εάν ο Χριστόφορος Κολόμβος γνώριζε πως είχαν προηγηθεί ευρωπαϊκές αποστολές προς τη Βόρεια Αμερική.

Κατά την άποψη ορισμένων ερευνητών, ναυτικοί της εποχής ίσως είχαν διατηρήσει πληροφορίες για διαδρομές στον βόρειο Ατλαντικό. Μεταγενέστερα έγγραφα περιλαμβάνουν, επίσης, αναφορές σε ναυτικούς από το Μπρίστολ που ταξίδεψαν προς δυτικές περιοχές.

Παρά τα στοιχεία αυτά, δεν έχει αποδειχθεί οριστικά ότι ο Κολόμβος γνώριζε συγκεκριμένα τις σκανδιναβικές αφηγήσεις για τη Βίνλαντ πριν ξεκινήσει το ταξίδι του, το 1492.

Η αποστολή του Κολόμβου αποσκοπούσε στην εξεύρεση θαλάσσιου δρόμου προς την Ασία. Όταν έφτασε στην Καραϊβική, ξεκίνησε μια νέα εποχή συστηματικών επαφών ανάμεσα στην Ευρώπη και την αμερικανική ήπειρο.

Γιατί το ταξίδι του Κολόμβου απέκτησε ιστορική σημασία

Αν και οι Βίκινγκς είχαν πατήσει στην Αμερική πολλούς αιώνες πριν, οι αποστολές τους δεν έφεραν διαρκή ευρωπαϊκή επέκταση στην ήπειρο.

Το ταξίδι του Κολόμβου, αντίθετα, εγκαινίασε μια εποχή εκτεταμένων εξερευνήσεων από τους Ευρωπαίους, αποικισμού και εμπορικών συναλλαγών. Οι εξελίξεις αυτές είχαν τεράστιο αντίκτυπο στους πληθυσμούς και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού.

Τα αρχαιολογικά στοιχεία, μαζί με τη μελέτη μεσαιωνικών πηγών, καταδεικνύουν ότι οι υπερατλαντικές αποστολές άρχισαν πολύ πριν από το 1492. Οι Βίκινγκς είχαν ήδη περάσει τον ωκεανό, αφήνοντας ενδείξεις μιας εξερεύνησης που παρέμεινε σχετικά άγνωστη επί αιώνες.