Κυρία του Έλτσε: Το αρχαίο χτένισμα που τη συνδέει με τους Κέλτες και τη σημερινή Βαλένθια – Συνδέεται με την Ατλαντίδα;

Ένα από τα πλέον εντυπωσιακά και μυστηριώδη έργα της παγκόσμιας αρχαιολογίας εξακολουθεί να κεντρίζει το ενδιαφέρον των ειδικών, καθώς συνδέει το μακρινό παρελθόν με ζωντανές παραδόσεις της Ιβηρικής Χερσονήσου.

Το άγαλμα είναι η γνωστή Κυρία του Έλτσε (La Dama de Elche), ένα πολύχρωμο γλυπτό από πέτρα, που χρονολογείται μεταξύ του 5ου και 4ου αιώνα π.Χ. Η ανακάλυψή του στην Ισπανία έγινε τυχαία, στα τέλη του 19ου αιώνα.

Το στοιχείο που ξεχωρίζει αμέσως είναι το επιβλητικό, περίτεχνο χτένισμα της μορφής: δύο μεγάλοι κυκλικοί δίσκοι πλαισιώνουν το κεφάλι της. Η ασυνήθιστη εμφάνισή τους τροφοδότησε επί δεκαετίες εικασίες για δεσμούς του αγάλματος με τη χαμένη Ατλαντίδα ή με εξωγήινους πολιτισμούς. Μία από αυτές τις προσεγγίσεις επικαλείται ένα παράδοξο στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού: το χτένισμα θυμίζει έντονα τον παραδοσιακό «ανθό κολοκυθιάς», που φορούσαν οι ανύπαντρες γυναίκες της φυλής των Ινδιάνων Χόπι (Hopi) στην Αμερική.

Οι γυναίκες Χόπι τύλιγαν τα μαλλιά τους γύρω από ξύλινο οδηγό, σχηματίζοντας δύο μεγάλους δίσκους στα πλάγια, οι οποίοι συμβόλιζαν την παρθενία και τη γονιμότητα. Η ομοιότητα αυτή συνιστά μια ξεχωριστή αισθητική σύμπτωση ανάμεσα σε δύο εντελώς διαφορετικούς πολιτισμούς. Δείτε ΕΔΩ

Οι επιστημονικές έρευνες έχουν πλέον απορρίψει ολοκληρωτικά τέτοιους μύθους. Χημικές αναλύσεις των χρωστικών επιβεβαιώνουν ότι το La Dama de Elche είναι αυθεντικό δημιούργημα της αρχαίας ιβηρικής τέχνης. Στο πίσω μέρος του υπάρχει ειδικά διαμορφωμένη κοιλότητα, στοιχείο που δείχνει ότι το άγαλμα λειτούργησε ως ταφική υδρία για την τέφρα νεκρών.

Η ιδιαίτερη αυτή ενδυματολογική συνήθεια δεν περιοριζόταν σε έναν τόπο, αλλά εντάσσεται σε μια ευρύτερη κελτική μόδα της αριστοκρατίας, που εξαπλωνόταν στην Ευρώπη κατά την Εποχή του Σιδήρου. Σημαντικό τεκμήριο αποτελεί η μουσειακή αναπαράσταση της φορεσιάς της «Πριγκίπισσας του Μπουλ Ροκ» (Princess from Bull Rock), βασισμένη στα ευρήματα του σπηλαίου Μπάτσι Σκάλα, στην Τσεχία. Εκεί βρέθηκε η πλουσιότερη ταφή του πολιτισμού του Χάλστατ (Hallstatt), ο οποίος συνδέεται με τους πρώιμους Κέλτες. Το περίτεχνο χάλκινο κάλυμμα κεφαλής της πριγκίπισσας έχει πλευρικούς δίσκους, που μοιάζουν εντυπωσιακά με τους τροχούς της Κυρίας του Έλτσε.
Δείτε ΕΔΩ

Οι ομοιότητες αυτές σχετίζονται με την ισχυρή επιρροή του Κελτιβηρικού πολιτισμού στην Ισπανία της εποχής, η οποία μοιραζόταν καλλιτεχνικές και θρησκευτικές καταβολές με την Κεντρική Ευρώπη. Τη σκοτεινή πλευρά της κοινής κελτικής κληρονομιάς φανερώνουν και οι τελετουργίες της περιόδου. Στο τσεχικό σπήλαιο Μπάτσι Σκάλα, ο αρχαιολόγος Γίντριχ Βάνκελ εντόπισε σαράντα σκελετούς, κατά κύριο λόγο νεαρών γυναικών. Έφεραν εμφανή ίχνη ακραίας βίας και διαμελισμού, ενώ ορισμένες είχαν φορέσει το συγκεκριμένο χάλκινο στέμμα. Το εύρημα ενισχύει την εκδοχή ότι επρόκειτο για θυσίες αυλικών: μέλη της αυλής σκοτώνονταν ώστε να ακολουθήσουν τον ηγεμόνα στη μετά θάνατον ζωή. Ανάλογη πρακτική έχει καταγραφεί στους τάφους των πρώτων Φαραώ στην Άβυδο της Αιγύπτου, αλλά και στο βασιλικό νεκροταφείο της Ουρ στη Μεσοποταμία. Έτσι, παρότι τους χώριζαν μεγάλες αποστάσεις, οι αρχαίοι λαοί ακολουθούσαν παρόμοιες κοινωνικές και θρησκευτικές τελετές.

Από τη Μοραβία έως τις μεσογειακές ακτές, τέτοια μεγαλοπρεπή κοσμήματα αποτελούσαν διεθνή σημάδια εξουσίας και ιερής ιδιότητας για γυναίκες της ανώτερης κοινωνικής τάξης. Οι δύο μεγάλοι δίσκοι στο κεφάλι, γνωστοί στα ισπανικά ως rodetes (κομμωτικοί τροχοί), δεν ήταν επινόηση του γλύπτη, αλλά ένα πραγματικό κόσμημα με σύνθετη κατασκευή. Σύμφωνα με τις αρχαιολογικές μελέτες, επρόκειτο για κοίλα μεταλλικά εξαρτήματα, πιθανότατα από σφυρήλατο χρυσό ή ορείχαλκο. Χρησίμευαν ως προστατευτικές θήκες, γύρω ή μέσα στις οποίες οι γυναίκες της ιβηρικής αριστοκρατίας έστριβαν τις μακριές πλεξούδες τους σε σπείρα, ώστε να στηρίζεται το βάρος της πλούσιας κόμης τους.

Το εντυπωσιακό είναι ότι αυτό το αρχαίο χτένισμα δεν εξαφανίστηκε με το πέρασμα των αιώνων, αλλά διατηρείται σχεδόν απαράλλακτο στην ίδια γεωγραφική περιοχή έως σήμερα. Στα παραδοσιακά φεστιβάλ της Βαλένθια, οι γυναίκες της πόλης, οι περίφημες Falleras, σχηματίζουν τα μαλλιά τους σε εξίσου περίτεχνους πλαϊνούς τροχούς, στερεώνοντάς τα με μεγάλες διακοσμητικές καρφίτσες. Έτσι συνεχίζουν να εφαρμόζουν την τεχνική των αρχαίων προγόνων τους.

Η ομοιότητα αυτή αποδεικνύει πόσο ισχυρή είναι η τοπική πολιτισμική μνήμη: ένα σύμβολο που στην αρχαιότητα συνδεόταν με υψηλή κοινωνική θέση και ιερό χαρακτήρα έγινε χαρακτηριστικό στοιχείο της σύγχρονης ισπανικής παράδοσης. Υπενθυμίζει, επίσης, ότι η μόδα και η ταυτότητα των λαών συχνά ακολουθούν κύκλους που διαρκούν στον χρόνο.

Παρακολουθήστε το βίντεο ΕΔΩ και δείτε τις φωτογραφίες ΕΔΩ

photo AI: pixabay