Γιατί τρεμοπαίζουν τα αστέρια, ενώ οι πλανήτες φαίνονται πιο σταθεροί;
Η ατμόσφαιρα αλλάζει την εικόνα του ουρανού και ο ορίζοντας κάνει τη διαφορά πιο αισθητή.

Γιατί τρεμοπαίζουν τα αστέρια όταν κοιτάζουμε τον νυχτερινό ουρανό; Η απάντηση βρίσκεται συνήθως πολύ πιο κοντά μας από όσο φανταζόμαστε: στην ατμόσφαιρα της Γης.
Το φως των άστρων αλλάζει πορεία καθώς περνά μέσα από ταραγμένα στρώματα αέρα, δημιουργώντας την εντύπωση ότι η λάμψη τους αυξομειώνεται. Οι πλανήτες, αντίθετα, φαίνονται συνήθως πιο σταθεροί, αν και μπορούν και εκείνοι να τρεμοπαίξουν.
Γιατί τρεμοπαίζουν τα αστέρια όταν τα κοιτάζουμε από τη Γη;
Τα άστρα βρίσκονται τόσο μακριά, ώστε με γυμνό μάτι τα βλέπουμε σαν σχεδόν σημειακές πηγές φωτός. Μέχρι να φτάσει όμως το φως τους στα μάτια μας, πρέπει να διασχίσει την ατμόσφαιρα.
Στη διαδρομή του συναντά κινούμενους θύλακες αέρα με διαφορετική πυκνότητα, θερμοκρασία ή υγρασία. Καθένας επηρεάζει τη διάθλαση, δηλαδή την αλλαγή κατεύθυνσης του φωτός, με αποτέλεσμα το φαινομενικό σημείο του άστρου να μετακινείται γρήγορα.
Αυτές οι συνεχείς μεταβολές γίνονται αντιληπτές ως τρεμόπαιγμα: το άστρο μπορεί να φαίνεται στιγμιαία πιο φωτεινό ή πιο αμυδρό, ακόμη και να αλλάζει χρώμα. Το φαινόμενο ονομάζεται αστρικός σπινθηρισμός.
Δεν χρειάζεται, λοιπόν, το ίδιο το άστρο να αυξομειώνει τόσο γρήγορα την ακτινοβολία που εκπέμπει. Η εικόνα που φτάνει σε εμάς είναι εκείνη που μεταβάλλεται καθώς το φως περνά μέσα από τον αέρα.
Γιατί η λάμψη αλλάζει περισσότερο κοντά στον ορίζοντα;
Η θέση ενός άστρου στον ουρανό επηρεάζει το πόσο έντονο θα φανεί το τρεμόπαιγμα. Όταν βρίσκεται χαμηλά, κοντά στον ορίζοντα, το φως του διανύει μεγαλύτερη απόσταση μέσα στην ατμόσφαιρα από ό,τι όταν βρίσκεται ψηλά.
Στη μεγαλύτερη αυτή διαδρομή η εικόνα επηρεάζεται περισσότερο από τον αέρα. Έτσι, ένα άστρο χαμηλά μπορεί να φαίνεται ότι τρεμοπαίζει εντονότερα από ένα άστρο που παρατηρούμε ψηλότερα.
Η σύγκριση μπορεί να γίνει και στην πράξη: παρατηρώντας ένα φωτεινό άστρο όταν βρίσκεται ψηλά και ξανά όταν είναι κοντά στον ορίζοντα, έχουμε την ευκαιρία να προσέξουμε τη διαφορά. Μια σκοτεινή νύχτα χωρίς Σελήνη διευκολύνει γενικότερα τη μελέτη των άστρων.
Και γιατί οι πλανήτες φαίνονται πιο σταθεροί;
Το φως των πλανητών περνά από την ίδια ατμόσφαιρα. Η διαφορά είναι ότι οι πλανήτες του Ηλιακού Συστήματος έχουν μετρήσιμη φαινόμενη έκταση και παρατηρούνται ως μικροί δίσκοι, παρότι με γυμνό μάτι μπορεί να μοιάζουν και αυτοί με φωτεινά σημεία.
Το φως από διαφορετικά σημεία ενός πλανητικού δίσκου περνά από διαφορετικές περιοχές της ατμόσφαιρας. Οι επιμέρους διακυμάνσεις συνδυάζονται και εξομαλύνονται σε μεγάλο βαθμό, οπότε η συνολική εικόνα φαίνεται συνήθως σταθερότερη από εκείνη ενός άστρου.
Ο κανόνας όμως δεν είναι απόλυτος. Αν η ατμόσφαιρα είναι αρκετά ταραγμένη, ένας πλανήτης μπορεί επίσης να τρεμοπαίζει, ιδιαίτερα όταν βρίσκεται χαμηλά στον ορίζοντα. Το τρεμόπαιγμα είναι επομένως μια χρήσιμη ένδειξη για το τι κοιτάζουμε, όχι αλάνθαστος τρόπος αναγνώρισης.
Υπάρχουν άστρα που αλλάζουν πραγματικά φωτεινότητα;
Ναι. Το συνηθισμένο τρεμόπαιγμα που βλέπουμε από το έδαφος δεν πρέπει να συγχέεται με τα μεταβλητά άστρα, των οποίων η φωτεινότητα αλλάζει μετρήσιμα λόγω φυσικών διεργασιών μέσα, πάνω ή γύρω τους.
Μια τέτοια αλλαγή μπορεί να συνδέεται με παλμούς του ίδιου του άστρου ή με έκλειψη από ένα συνοδό άστρο ή πλανήτη. Υπάρχουν και άλλες αιτίες, όπως εκρήξεις ή διεργασίες γύρω από το άστρο.
Οι χρονικές κλίμακες επίσης ποικίλλουν: ορισμένες μεταβολές ανιχνεύονται σε εβδομάδες, μήνες ή χρόνια, ενώ άλλες σε ημέρες, ώρες, λεπτά, δευτερόλεπτα ή και λιγότερο. Η διάρκειά τους, συνεπώς, δεν είναι από μόνη της ένας ασφαλής τρόπος να τις ξεχωρίσουμε από τον ατμοσφαιρικό σπινθηρισμό.
Τι βλέπει ένα τηλεσκόπιο μέσα από την ατμόσφαιρα;
Η επίδραση του αέρα δεν περιορίζεται στο γυμνό μάτι. Η ατμοσφαιρική τύρβη μπορεί να θολώσει τις εικόνες και στα επίγεια τηλεσκόπια, ακόμη κι όταν οι φακοί ή οι καθρέφτες τους είναι πολύ καλοί.
Για να περιορίσουν την παραμόρφωση, ορισμένα τηλεσκόπια χρησιμοποιούν προσαρμοστική οπτική: μετρούν την επίδραση της ατμόσφαιρας και αλλάζουν γρήγορα το σχήμα ενός παραμορφώσιμου καθρέφτη. Σε παράδειγμα του Ευρωπαϊκού Νότιου Αστεροσκοπείου, ένα τεχνητό άστρο-οδηγός δημιουργείται με λέιζερ σε ύψος περίπου 90 χιλιομέτρων και το φως του αναλύεται περίπου 1.000 φορές το δευτερόλεπτο.
Πάνω από την ατμόσφαιρα, αντίθετα, δεν υπάρχει το ατμοσφαιρικό τρεμόπαιγμα που βλέπουμε από την επιφάνεια της Γης. Την επόμενη φορά που ένα άστρο θα μοιάζει να αναβοσβήνει, κοιτάζουμε όχι μόνο προς το διάστημα, αλλά και μέσα από τον αέρα που μας χωρίζει από αυτό.
Μη χάνετε τίποτα από το ΔΕΔΟΜΕΝΟ
Ειδήσεις τη στιγμή που συμβαίνουν, αναλύσεις και reels κάθε μέρα.






































// ΣΧΟΛΙΑ
Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει αυτό το άρθρο.