Μηχανισμός Αντικυθήρων: Πώς συνέδεε το ημερολόγιο με τις εκλείψεις;
Δύο αστρονομικοί κύκλοι, δύο διαφορετικές εργασίες και ένα όργανο που μετέτρεπε την κίνηση σε υπολογισμό.

Ο μηχανισμός Αντικυθήρων μάς φέρνει μπροστά σε μια γνώριμη δυσκολία του ημερολογίου: οι μήνες της Σελήνης δεν χωρούν ακριβώς μέσα στο ηλιακό έτος. Η λύση του ήταν να παρακολουθεί τη σχέση ανάμεσα στον σεληνιακό και τον ηλιακό χρόνο σε έναν κύκλο 19 ετών, ενώ ένας δεύτερος κύκλος έδειχνε πότε ήταν πιθανές εκλείψεις.
Ο πρώτος ήταν ο κύκλος του Μέτωνος και ο δεύτερος ο κύκλος του Σάρου. Οι κλίμακες, οι επιγραφές και τα γρανάζια στηρίζουν αυτή τη διάκριση, ακόμη κι αν η ανάγνωση ορισμένων χαμένων ενδείξεων παραμένει ανοιχτή στην έρευνα.
Πώς λειτουργεί ο μηχανισμός Αντικυθήρων με δύο ημερολόγια;
Ένας σεληνιακός ή συνοδικός μήνας είναι το διάστημα από μια νέα Σελήνη έως την επόμενη και διαρκεί περίπου 29,5 ημέρες. Το ηλιακό έτος, όμως, δεν περιέχει ακέραιο αριθμό τέτοιων μηνών. Αν μετρούσαμε μόνο τους μήνες της Σελήνης, οι ημερομηνίες θα αποκλίνουν με τον χρόνο σε σχέση με τις εποχές.
Ο κύκλος του Μέτωνος έδινε μια πρακτική αντιστοίχιση: 235 σεληνιακοί μήνες είναι περίπου ίσοι με 19 ηλιακά έτη. Ύστερα από αυτό το διάστημα, οι σχετικές θέσεις του Ήλιου, της Σελήνης και της Γης επαναλαμβάνονται κατά προσέγγιση.
Στο πίσω άνω μέρος του μηχανισμού, η σπειροειδής κλίμακα είχε μία θέση για καθέναν από τους 235 μήνες. Οι θέσεις απλώνονταν σε πέντε περιστροφές, με 47 διαιρέσεις στην καθεμία. Έτσι, η πορεία του ημερολογιακού κύκλου μπορούσε να παρακολουθείται στο καντράν.
Στην ανασύνθεση του ημερολογίου, 125 μήνες είχαν 30 ημέρες και 110 είχαν 29. Το σύνολο δίνει 6.940 ημέρες για τους 235 μήνες και δείχνει πώς η διάρκεια του σεληνιακού μήνα αποτυπωνόταν σε ακέραιες ημερολογιακές ημέρες.
Γιατί χρειαζόταν και ένας κύκλος 76 ετών;
Η αντιστοίχιση των 19 ετών ήταν προσέγγιση, όχι απόλυτη ταύτιση. Ένας μικρότερος δείκτης στο Μετωνικό καντράν παρακολουθούσε τον κύκλο του Καλλίππου, ο οποίος κάλυπτε τέσσερις Μετωνικούς κύκλους: 76 έτη ή 940 σεληνιακούς μήνες.
Το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο περιγράφει τον κύκλο αυτό ως βελτίωση της ημερολογιακής αντιστοίχισης. Η παρουσία του φανερώνει το πρόβλημα που έπρεπε να αντιμετωπίσει το όργανο: η συνάντηση των δύο ημερολογίων δεν συνέβαινε με τέλεια ακρίβεια κάθε 19 χρόνια.
Και οι εκλείψεις; Εκεί αναλάμβανε ο Σάρος
Το κάτω καντράν στην πίσω πλευρά είχε διαφορετική αποστολή. Η σπειροειδής κλίμακά του διέθετε 223 θέσεις, μία για κάθε σεληνιακό μήνα του κύκλου του Σάρου. Σε αυτό το διάστημα επανέρχονται περίπου οι συνθήκες που συνδέονται με τις εκλείψεις.
Ένας Σάρος διαρκεί περίπου 18 έτη, 11 ημέρες και 8 ώρες. Η επανάληψη δεν οφείλεται μόνο στη διαδοχή των φάσεων της Σελήνης: τρεις διαφορετικές σεληνιακές περίοδοι προσεγγίζουν τότε σχεδόν την ίδια συνολική διάρκεια.
Σύμφωνα με την ανασύνθεση των επιγραφών, ορισμένα κελιά της κλίμακας έφεραν σύντομα σύμβολα, τους λεγόμενους γλύφους. Ένας γλύφος μπορούσε να δείχνει πιθανή σεληνιακή έκλειψη, πιθανή ηλιακή ή και τις δύο δυνατότητες για τον αντίστοιχο μήνα. Ένα κενό κελί δεν προέβλεπε πιθανή έκλειψη για εκείνον τον μήνα.
Οι ενδείξεις δεν περιορίζονταν στην επισήμανση ενός μήνα: περιλάμβαναν και πληροφορίες χρόνου, ενώ γράμματα συνέδεαν τους γλύφους με περιγραφές στην πίσω επιγραφή. Άλλο, πάντως, η ένδειξη πιθανότητας και άλλο η βεβαιότητα ότι μια έκλειψη θα ήταν ορατή από το ίδιο μέρος.
Η επόμενη έκλειψη θα φαινόταν από το ίδιο σημείο;
Όχι απαραίτητα. Μετά από έναν Σάρο, μια έκλειψη μπορεί να επαναληφθεί με παρόμοια χαρακτηριστικά, αλλά οι επιπλέον οκτώ περίπου ώρες σημαίνουν ότι η Γη έχει περιστραφεί. Για τις ηλιακές εκλείψεις, η διαδρομή μετατοπίζεται περίπου 120 μοίρες προς τα δυτικά.
Γι’ αυτή τη χρονική μετατόπιση υπήρχε ένας ακόμη δείκτης: ο Εξελιγμός. Αντιστοιχούσε σε τρεις κύκλους Σάρου, δηλαδή 669 σεληνιακούς μήνες, και το μικρό βοηθητικό καντράν του χωριζόταν σε τρεις τομείς με χρονικές διορθώσεις.
Ο Σάρος, λοιπόν, δεν ήταν απλώς ένας μακρύς μετρητής μηνών. Μαζί με τους γλύφους και τον Εξελιγμό σχημάτιζε ένα σύστημα ενδείξεων για το πιθανό είδος και τον χρόνο μιας έκλειψης, με διόρθωση για τη μετατόπιση που έφερνε κάθε επανάληψη του κύκλου.
Πόσα από αυτά γνωρίζουμε με βεβαιότητα;
Η βασική λειτουργία των δύο καντράν στηρίζεται στις σωζόμενες κλίμακες και επιγραφές. Στο θραύσμα της πίσω πλάκας, για παράδειγμα, αναγνωρίζονται αναφορές στους 223 μήνες του Σάρου και στα 19 έτη του Μετωνικού κύκλου, μαζί με σύμβολα για τον Ήλιο και τη Σελήνη.
Δεν σώζεται όμως ολόκληρη η κλίμακα του Σάρου, αλλά περίπου το ένα τρίτο της. Οι ερευνητές πρέπει επομένως να ερμηνεύσουν τα θραύσματα και να ανασυνθέσουν τις χαμένες θέσεις και επιγραφές. Διαφορετικές μελέτες έχουν προτείνει διαφορετικά μοντέλα για την κατανομή των ενδείξεων και τους μήνες στους οποίους αντιστοιχούσαν πιθανές εκλείψεις.
Η αβεβαιότητα αφορά τις λεπτομέρειες αυτής της ανασύνθεσης, όχι τη διάκριση ανάμεσα στις δύο κύριες εργασίες: ο Μέτων συνέδεε τους μήνες με τα έτη, ενώ ο Σάρος έδειχνε πότε οι συνθήκες ευνοούσαν μια έκλειψη. Το ένα καντράν κρατούσε σε αντιστοιχία τα δύο ημερολόγια· το άλλο υποδείκνυε τους μήνες στους οποίους μπορούσε να συμβεί έκλειψη.
Μη χάνετε τίποτα από το ΔΕΔΟΜΕΝΟ
Ειδήσεις τη στιγμή που συμβαίνουν, αναλύσεις και reels κάθε μέρα.







































// ΣΧΟΛΙΑ
Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει αυτό το άρθρο.