Πώς δημιουργήθηκε η καλντέρα της Σαντορίνης; Η έκρηξη και οι Καμένες
Η μεγάλη έκρηξη άφησε μια θαλάσσια λεκάνη, ενώ τα νησιά στο κέντρο της έχουν τη δική τους, μεταγενέστερη ιστορία.

Πώς δημιουργήθηκε η καλντέρα της Σαντορίνης, το τοπίο που αντικρίζουμε από τα ψηλά πρανή της Θήρας; Μοιάζει με έναν τεράστιο κρατήρα γεμάτο θάλασσα, όμως είναι το αποτέλεσμα επαναλαμβανόμενων εκρήξεων και καταρρεύσεων.
Η μεγάλη Μινωική έκρηξη, περίπου το 1600 π.Χ., προκάλεσε την τελευταία μεγάλη κατάρρευση και διαμόρφωσε τη σημερινή θαλάσσια λεκάνη. Οι Καμένες δεν σχηματίστηκαν τότε: αναδύθηκαν αργότερα, από ηφαιστειακή δράση στο εσωτερικό της.
Πώς δημιουργήθηκε η καλντέρα της Σαντορίνης;
Η σημερινή λεκάνη δεν είναι απλώς ο κρατήρας μίας έκρηξης. Διαμορφώθηκε καθώς διαδοχικά τμήματα του ηφαιστειακού συστήματος κατέρρεαν, ενώ οι καλδέρες που προέκυψαν αλληλεπικαλύπτονταν.
Το πρόγραμμα Global Volcanism του Smithsonian περιγράφει τέσσερις μερικώς αλληλεπικαλυπτόμενες καλδέρες. Οι τρεις παλαιότερες σχηματίστηκαν περίπου πριν από 180.000, 70.000 και 21.000 χρόνια. Η νεότερη συνδέεται με τη Μινωική έκρηξη.
Η έκρηξη τοποθετείται περίπου στο 1600 π.Χ., χωρίς να υπάρχει ένα ομόφωνα αποδεκτό ακριβές έτος. Η σημερινή καλντέρα έχει διαστάσεις περίπου 7,5 επί 11 χιλιόμετρα και βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό κάτω από τη θάλασσα.
Η Θήρα και η Θηρασία αποτελούν τμήματα του χείλους της καλντέρας. Οι Καμένες, αντίθετα, είναι ηφαιστειακά νησιά μέσα στη λεκάνη.
Τι συνέβη στη μεγάλη έκρηξη;
Η Μινωική έκρηξη δεν ήταν ένα μεμονωμένο ξέσπασμα. Οι ερευνητές την περιγράφουν σε τέσσερις κύριες φάσεις, από την αρχική πλίνια δραστηριότητα έως τις πυροκλαστικές ροές και τις αποθέσεις τους.
Στην πρώτη φάση σχηματίστηκε ηφαιστειακό νέφος και έπεσε ελαφρόπετρα. Έπειτα, η είσοδος θαλασσινού νερού στο σύστημα συνδέθηκε με εκρήξεις από την επαφή του με το μάγμα. Στις επόμενες φάσεις αναπτύχθηκαν πυροκλαστικές ροές και αποτέθηκαν μεγάλοι όγκοι ηφαιστειακού υλικού.
Η κατάρρευση άρχισε κατά την τρίτη φάση και συνεχίστηκε μετά την απόθεση των πυροκλαστικών υλικών της τέταρτης. Επικάλυψε παλαιότερη καλντέρα και συνέβαλε στη σύνθετη μορφή της λεκάνης που βλέπουμε σήμερα.
Ένας τρόπος να εκτιμηθεί το μέγεθος της έκρηξης είναι ο όγκος του υλικού που εκτόξευσε. Νεότερη εκτίμηση, η οποία συνδύασε γεωφυσικά δεδομένα με δείγματα από ξηρά και θάλασσα, τον υπολογίζει σε 26 έως 41 κυβικά χιλιόμετρα. Παλαιότερες εκτιμήσεις έφθαναν τα 86 κυβικά χιλιόμετρα· η διαφορά σχετίζεται με τα δεδομένα και τις μεθόδους υπολογισμού.
Πώς ξεχωρίζουν τα νησιά στον χάρτη;
Σε έναν γεωλογικό χάρτη, η Θήρα βρίσκεται ανατολικά και η Θηρασία δυτικά. Το Ασπρονήσι σημειώνεται νοτιοδυτικά της Θηρασίας, ενώ η Νέα και η Παλαιά Καμένη βρίσκονται στο κεντρικό-νότιο τμήμα της καλντέρας.
Η διάκριση φαίνεται και στο ανάγλυφο: η Θήρα και η Θηρασία σχηματίζουν τα εξωτερικά πρανή, ενώ οι Καμένες είναι νησιά μέσα στη θαλάσσια λεκάνη.
Ο γεωλογικός χάρτης, σε κλίμακα 1:20.000, αποτυπώνει περισσότερα από τις ακτογραμμές: μεταξύ άλλων, γεωλογικές ενότητες, ρήγματα, ροές λάβας, πυροκλαστικές αποθέσεις και ισοβαθείς καμπύλες.
Και οι Καμένες πότε εμφανίστηκαν;
Η ηφαιστειακή ιστορία δεν σταμάτησε με τον σχηματισμό της νεότερης καλντέρας. Οι μεταγενέστερες εκρήξεις πρόσθεσαν νέα ηφαιστειακά πετρώματα και διαμόρφωσαν τα νησιά στο εσωτερικό της.
Η Παλαιά Καμένη σχηματίστηκε από εκροές λάβας κατά την έκρηξη του 46–47 μ.Χ. Αρκετά αργότερα, η έκρηξη του 1570–1573 δημιούργησε τη Μικρή Καμένη. Την περίοδο 1707–1711 σχηματίστηκε δίπλα της ένα νέο νησάκι, η Νέα Καμένη.
Οι εκρήξεις συνέχισαν να προσθέτουν υλικό. Οι ροές λάβας της περιόδου 1866–1870 αποτελούν περισσότερο από το μισό της Νέας Καμένης, ενώ το 1939–1941 δημιουργήθηκαν μικροί θόλοι και ροές λάβας.
Η τελευταία καταγεγραμμένη έκρηξη ήταν το 1950. Άρχισε με φρεατικές εκρήξεις και ακολούθησαν ένας μικρός θόλος λάβας και μικρές ροές.
Πού φαίνονται σήμερα τα ίχνη της έκρηξης;
Τα τοιχώματα της καλντέρας διατηρούν μια ορατή γεωλογική διατομή. Στα πρανή τους εκτίθενται πυροκλαστικά στρώματα από διαφορετικές εκρήξεις, ανάμεσά τους και αποθέσεις της Μινωικής.
Ελαφρόπετρα και στάχτη κάλυψαν το νησί με στρώματα δεκάδων μέτρων. Δημιούργησαν επίσης επίπεδες επιφάνειες στις βόρειες και ανατολικές ακτές της Θήρας και στις δυτικές ακτές της Θηρασίας.
Στο Ακρωτήρι, τέφρα και ελαφρόπετρα κάλυψαν τον οικισμό, πριν ακολουθήσουν πυροκλαστικές ροές. Ισχυροί σεισμοί είχαν προηγηθεί και οι κάτοικοι είχαν εγκαταλείψει την πόλη πριν από την καταστροφική έκρηξη.
Στο τοπίο της Σαντορίνης, το χείλος και τα νησιά στο κέντρο αφηγούνται διαφορετικά κεφάλαια της ίδιας ηφαιστειακής ιστορίας.
Μη χάνετε τίποτα από το ΔΕΔΟΜΕΝΟ
Ειδήσεις τη στιγμή που συμβαίνουν, αναλύσεις και reels κάθε μέρα.







































// ΣΧΟΛΙΑ
Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει αυτό το άρθρο.