ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Καθημερινή ζωή στο Δισπηλιό: Τι έτρωγαν και πώς ζούσαν δίπλα στη λίμνη

Από τα ξύλινα σπίτια έως τα επισκευασμένα αγγεία, τα ευρήματα φωτίζουν την ανθρώπινη παρουσία στην όχθη της λίμνης της Καστοριάς.

Η καθημερινή ζωή στο Δισπηλιό ξετυλιγόταν δίπλα στη λίμνη της Καστοριάς, σε σπίτια από ξύλο και πηλό και γύρω από εργασίες για την εξασφάλιση της τροφής. Τα αρχαιολογικά ευρήματα δείχνουν ανθρώπους που καλλιεργούσαν, εξέτρεφαν ζώα, αξιοποιούσαν τη λίμνη και χρησιμοποιούσαν εργαλεία και πήλινα σκεύη.

Όμως οι πάσσαλοι, οι σπόροι και τα οστά δεν δίνουν απάντηση σε κάθε ερώτημα. Μας επιτρέπουν να πλησιάσουμε τη ζωή στον νεολιθικό οικισμό, χωρίς να γνωρίζουμε με βεβαιότητα κάθε λεπτομέρεια από την όψη των σπιτιών ή τις συνήθειες των κατοίκων.

Πώς ήταν τα σπίτια κοντά στη λίμνη;

Οι συστηματικές ανασκαφές άρχισαν το 1992, με επικεφαλής τον καθηγητή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Γιώργο Χουρμουζιάδη. Στους δύο πρώτους τομείς που ερευνήθηκαν, συνολικής έκτασης 1.000 τετραγωνικών μέτρων, βρέθηκαν εκατοντάδες πάσσαλοι στην ανατολική πλευρά και τρία κτίσματα στη δυτική, αμέσως κάτω από την επιφάνεια.

Οι πάσσαλοι, τα ξύλα που διατηρήθηκαν στο υγρό περιβάλλον και τα κατάλοιπα δομικών υλικών δείχνουν κατασκευές από ξύλο με πηλό. Ορισμένοι πάσσαλοι πιθανόν να στήριζαν υπερυψωμένα ξύλινα δάπεδα ή πλατφόρμες. Αυτό δεν σημαίνει, όμως, ότι γνωρίζουμε με ασφάλεια το σχέδιο κάθε σπιτιού: οι ερευνητές δεν μπόρεσαν να ανασυστήσουν με βεβαιότητα τις κατόψεις τους.

Μια αρχική ερμηνεία συνέδεε τα κτίσματα του δυτικού τομέα με χερσαία φάση και τους πασσάλους του ανατολικού με λιμναία ή αμφίβια φάση. Η νεότερη συστηματική εξέταση των πασσάλων δεν επιβεβαίωσε αυτό το αρχικό μοντέλο.

Σε μεταγενέστερες φάσεις ο οικισμός φαίνεται να μετακινήθηκε σταδιακά μακρύτερα από την ακτή. Σε έναν τομέα, σειρές από πασσαλότρυπες οριοθετούν ορθογώνιες ή ελλειψοειδείς κατασκευές. Τα δάπεδα είχαν επίστρωση πηλού, η οποία σε ορισμένες περιπτώσεις ανανεώθηκε.

Τι έβαζαν στο φαγητό τους;

Μικροί καμένοι σπόροι είναι ανάμεσα στις πιο άμεσες μαρτυρίες για τη διατροφή. Στο Δισπηλιό έχουν βρεθεί σπόροι δημητριακών και οσπρίων, καθώς και άλλοι καρποί. Οι σπόροι συλλέγονται με τη μέθοδο της επίπλευσης, που βοηθά τους ερευνητές να εντοπίσουν τα μικρά αυτά κατάλοιπα.

Τα ζωικά οστά δείχνουν τη σημασία της κτηνοτροφίας. Σε μια μεγάλη ανάλυση καταγράφηκαν 74.190 οστά, από τα οποία 27.512, δηλαδή το 37%, αναγνωρίστηκαν ως προς το είδος ή μια ευρύτερη ταξινομική κατηγορία.

Το πρόβατο ήταν το συχνότερο οικόσιτο είδος στα αναγνωρισμένα κατάλοιπα και ακολουθούσαν οι χοίροι, τα βοοειδή, οι αίγες και οι σκύλοι. Υπήρχαν και άγρια ζώα: ανάμεσα στα ευρήματα καταγράφονται κόκκινο ελάφι, ζαρκάδι και αγριόχοιρος.

Η ερμηνεία των οστών δείχνει αξιοποίηση των βοοειδών για κρέας και γάλα, των χοίρων για κρέας και λίπος και των αιγοπροβάτων για κρέας, γάλα και μαλλί ή τρίχωμα, με έμφαση στην παραγωγή κρέατος. Τα οστά ψαριών συμπληρώνουν την εικόνα της αξιοποίησης της λίμνης.

Πώς μαγείρευαν το κρέας;

Τα οστά μπορούν να αποκαλύψουν περισσότερα από τα είδη των ζώων. Μελέτη καταλοίπων από τις δύο τελευταίες πολιτισμικές φάσεις του οικισμού δείχνει ότι τα σφάγια συνήθως τεμαχίζονταν σε μεγάλα κομμάτια και μαγειρεύονταν κυρίως με βράσιμο ή άλλη μέθοδο υγρού μαγειρέματος. Λιγότερο συχνό ήταν το ψήσιμο σε φούρνο ή σχάρα.

Τα αιγοπρόβατα και οι χοίροι φαίνεται ότι ψήνονταν συχνότερα από τα βοοειδή. Στα οστά των βοοειδών, αντίθετα, η εξαγωγή μυελού και λίπους ήταν εντονότερη.

Η παρουσία μαγειρεμένου κρέατος σε διαφορετικά σημεία του οικισμού οδήγησε τους ερευνητές και σε μια κοινωνική ερμηνεία: ενδέχεται μικρές ομάδες να μοιράζονταν γεύματα. Πρόκειται για πιθανή ανάγνωση των καταλοίπων, όχι για βεβαιότητα ως προς το ποιοι κάθονταν μαζί.

Τι αποκαλύπτουν τα εργαλεία για την καθημερινή ζωή;

Πέρα από τα κατάλοιπα τροφής, οι ανασκαφές έφεραν στο φως λίθινα και οστέινα εργαλεία, κεραμική και πήλινα ανθρωπόμορφα και ζωόμορφα ειδώλια. Τα ίχνη φθοράς στα λίθινα εργαλεία επιτρέπουν στους ερευνητές να εξετάσουν τη χρήση τους σε εργασίες για την εξασφάλιση της διαβίωσης και σε τεχνικές εργασίες.

Η μελέτη των αγγείων κατέγραψε 231 επισκευασμένα αγγεία και περισσότερα από 100 θραύσματα που είχαν υποστεί νέα επεξεργασία, σε σύνολο 1.765 ακέραιων αγγείων και προφίλ.

Τα ευρήματα αυτά μαρτυρούν ότι τα κεραμικά σκεύη είχαν διάρκεια χρήσης πέρα από την πρώτη τους φθορά. Τα ίχνη πάνω στον πηλό διασώζουν μικρές, πρακτικές επιλογές της καθημερινότητας.

Πόσα γνωρίζουμε για τον οικισμό και πόσα ανασυνθέτουμε;

Οι ανθρωπογενείς αποθέσεις καλύπτουν περίπου 17.000 τετραγωνικά μέτρα, όμως η συνολική έκταση του οικισμού δεν έχει προσδιοριστεί με ασφάλεια. Τα ρηχά νερά βόρεια του χώρου δεν έχουν ερευνηθεί.

Χρονολογήσεις σε δείγματα ξύλου και κάρβουνου, κυρίως από μεσο- και υστερονεολιθικά στρώματα, δίνουν τιμές από περίπου το 5470 έως το 4850 π.Χ. Οι χρονολογίες αυτές αφορούν τα συγκεκριμένα δείγματα και δεν αποτελούν από μόνες τους ακριβή όρια για ολόκληρη την ιστορία της κατοίκησης.

Ανάμεσα στα ευρήματα είναι και μια ξύλινη πινακίδα με χαραγμένα σύμβολα, που χρονολογήθηκε με ραδιοάνθρακα στο 5260 ± 40 π.Χ. Παραμένει πιθανό, αλλά αναπόδεικτο, ότι τα σύμβολα αποτελούν γραπτή επικοινωνία.

Το Ανοιχτό Μουσείο Δισπηλιού παρουσιάζει μια αναπαράσταση νεολιθικού παραλίμνιου οικισμού σε πραγματική κλίμακα. Βοηθά τον επισκέπτη να φανταστεί τον χώρο, αλλά δεν πρέπει να συγχέεται με τα ίδια τα αρχαιολογικά κατάλοιπα ή με μια βέβαιη εικόνα κάθε κατοικίας.

Δεν γνωρίζουμε με ακρίβεια πώς έμοιαζε κάθε σπίτι ή πώς μοιράζονταν οι κάτοικοι τις καθημερινές τους εργασίες. Ένα κομμάτι ξύλου, ένας καμένος σπόρος κι ένα επιδιορθωμένο αγγείο, όμως, αρκούν για να φέρουν εκείνη τη μακρινή ζωή λίγο πιο κοντά.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν, στο ΔΕΔΟΜΕΝΟ.

ΣΧΟΛΙΑ

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει αυτό το άρθρο.

Αφήστε ένα σχόλιο

Η διεύθυνση email σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *.

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Καθημερινή ζωή στο Δισπηλιό: Τι έτρωγαν και πώς ζούσαν δίπλα στη λίμνη