ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Λευκός Πύργος: Γιατί άλλαξε όνομα και τι κρύβει το 1883

Το άσπρισμα του 1883 εξηγεί τη σημερινή ονομασία, όχι όμως και κάθε ιστορία που τη συνοδεύει.

Ο Λευκός Πύργος είναι από τις εικόνες που συνοδεύουν έναν περίπατο στην παραλία της Θεσσαλονίκης. Η σημερινή ονομασία του συνδέεται με το άσπρισμα του μνημείου το 1883, σε μια εποχή που το παλιό όνομα παρέπεμπε στη φυλακή και στις εκτελέσεις.

Πριν από το «Λευκός», ο πύργος είχε αποκληθεί, μεταξύ άλλων, «Πύργος του Αίματος». Η γνωστή ιστορία του κατάδικου που τον ασβέστωσε για να κερδίσει την ελευθερία του, όμως, δεν εξηγεί την αρχική αλλαγή του ονόματος: οι εκδοχές της τοποθετούν το περιστατικό αρκετά αργότερα.

Πώς λεγόταν ο Λευκός Πύργος πριν ασπρίσει;

Ο πύργος βρίσκεται στο σημείο όπου συναντιούνταν το θαλάσσιο και το ανατολικό χερσαίο τείχος της Θεσσαλονίκης. Η σημερινή μορφή του ανάγεται στον 15ο αιώνα και χτίστηκε στη θέση παλαιότερης βυζαντινής κατασκευής.

Στο ίδιο σημείο υπήρχε βυζαντινός πύργος γνωστός ως «Πύργος του Λέοντος». Η ονομασία καταγράφεται και για τον 16ο αιώνα, ενώ τον 18ο αιώνα συναντάται το «Πύργος της Καλαμαριάς».

Τον 19ο αιώνα το μνημείο αναφερόταν επίσης ως «Πύργος των Γενιτσάρων» και «Πύργος του Αίματος». Οι ονομασίες δεν περιγράφουν όλες το ίδιο πράγμα: κάποιες συνδέονται με την ιστορία του χώρου και άλλες με τη χρήση του.

Γιατί λεγόταν «Πύργος του Αίματος»;

Το «Κανλή Κουλέ», που αποδίδεται ως «Πύργος του Αίματος», συνδεόταν με τη χρήση του πύργου ως φυλακής και τόπου εκτέλεσης καταδίκων. Δεν ήταν, λοιπόν, απλώς ένα όνομα που περιέγραφε την όψη του κτίσματος, αλλά μια αναφορά στη σκοτεινή πλευρά της ιστορίας του.

Ο πύργος λειτουργούσε ως φυλακή βαρυποινιτών, ενώ έχουν καταγραφεί εκτελέσεις στις επάλξεις. Η ονομασία βρισκόταν ήδη σε χρήση πριν από την αλλαγή της όψης: σχολικό εγχειρίδιο του 1882 τον αναφέρει ως «Πύργο του Αίματος» και συνδέει το όνομα με θανατικές ποινές που εκτελούνταν εκεί παλαιότερα.

Έτσι, λίγο πριν επικρατήσει η σημερινή ονομασία, το όνομα του πύργου διατηρούσε ακόμη τη σύνδεσή του με τη φυλακή και τις εκτελέσεις.

Πώς άλλαξε το όνομα του Λευκού Πύργου το 1883;

Το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού χρονολογεί στο 1883 την ασβέστωση του πύργου και την απόκτηση του επιθέτου «λευκός». Το άσπρισμα έγινε με εντολή του σουλτάνου Αβδούλ Χαμίτ Β΄.

Η αλλαγή ταιριάζει στο μεταρρυθμιστικό κλίμα της εποχής. Η παλαιότερη ονομασία, φορτισμένη από τη χρήση του μνημείου ως φυλακής και τόπου εκτελέσεων, δεν ταίριαζε στη νέα εικόνα που επιδίωκε να προβάλει η Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Το επίθετο «λευκός» περιέγραφε την αλλαγή στην όψη του πύργου, ενώ η νέα ονομασία άφηνε πίσω την άμεση αναφορά στο αίμα. Ακαδημαϊκή μελέτη αναφέρει ότι ο πύργος είχε πάψει να λειτουργεί ως φυλακή, είχε ασβεστωθεί και έως το 1884 αποκαλούνταν ήδη «Λευκός Πύργος». Η χρονολόγηση αυτή συμβαδίζει με το 1883, χωρίς να προσδιορίζει την ακριβή ημέρα των εργασιών.

Και η ιστορία με τον κατάδικο;

Σύμφωνα με μια γνωστή αφήγηση, ένας κατάδικος ασβέστωσε τον πύργο με αντάλλαγμα την ελευθερία του. Οι εκδοχές, ωστόσο, διαφέρουν τόσο στη χρονολογία όσο και στο όνομα του πρωταγωνιστή.

Ο δημοτικός οδηγός περιήγησης τοποθετεί το περιστατικό στο 1890, χωρίς να κατονομάζει τον κατάδικο. Το Visit Greece αναφέρει τον Nathan Guidili και δίνει ως χρονολογία το 1891.

Και οι δύο χρονολογίες είναι μεταγενέστερες από την ακαδημαϊκή αναφορά ότι ο πύργος ήταν ήδη ασβεστωμένος και λεγόταν «Λευκός» έως το 1884. Επομένως, η ιστορία του κατάδικου δεν τεκμηριώνεται ως η αιτία της αρχικής ονομασίας. Το ενδεχόμενο να αφορούσε άλλη, μεταγενέστερη ασβέστωση δεν αποδεικνύεται από τα διαθέσιμα στοιχεία.

Τι συναντάμε σήμερα μέσα στον πύργο;

Μετά το 1912, στον πύργο φιλοξενήθηκαν διάφοροι φορείς της πόλης. Σήμερα στεγάζει μόνιμη έκθεση για την ιστορία της Θεσσαλονίκης, υπό την εποπτεία του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού.

Το όνομα που έμεινε είναι εκείνο που απέκτησε ο πύργος μετά το άσπρισμα του 1883· η παλιότερη ονομασία, όμως, θυμίζει τι είχε προηγηθεί.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν, στο ΔΕΔΟΜΕΝΟ.

ΣΧΟΛΙΑ

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει αυτό το άρθρο.

Αφήστε ένα σχόλιο

Η διεύθυνση email σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *.

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Λευκός Πύργος: Γιατί άλλαξε όνομα και τι κρύβει το 1883