Λιβύη: Πώς κυρώθηκε το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο – Η αντίδραση Αθήνας και Λευκωσίας και η παρέμβαση της ΕΕ

Την Τρίτη η Βουλή της Λιβύης ενέκρινε το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο, σε μια κίνηση που συνδέεται τόσο με τις πολιτικές αλλαγές στο εσωτερικό της χώρας όσο και με τις πιέσεις της Τουρκίας προς την ανατολική Λιβύη.

Η ψηφοφορία έγινε μετά την απομάκρυνση του προέδρου του Κοινοβουλίου, Αγκίλα Σάλεχ, και εκτιμάται ότι δυσχεραίνει τις προοπτικές των συνομιλιών Ελλάδας και Λιβύης για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών. Ωστόσο, η έγκριση δεν αλλάζει αυτομάτως το διεθνές νομικό καθεστώς του μνημονίου ούτε ακυρώνει τις ενστάσεις της Ελλάδας και άλλων χωρών.

Πώς οδηγήθηκε στην απομάκρυνση ο Σάλεχ

Περίπου δύο εβδομάδες νωρίτερα είχε προηγηθεί ανατροπή των κοινοβουλευτικών ισορροπιών, πριν από την απόφαση της Βουλής της Λιβύης. Τότε ο Αγκίλα Σάλεχ έχασε την προεδρία του Κοινοβουλίου και στη θέση του τοποθετήθηκε πρόσωπο με δεσμούς με τον Σαντάμ Χαφτάρ.

Η απομάκρυνση του Σάλεχ αποτελεί μέρος ευρύτερων πολιτικών διεργασιών στο εσωτερικό της Λιβύης και δεν συνδέεται μόνο με το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Όπως μεταδίδουν η ΕΡΤ και ο Νίκος Μελέτης, το περιβάλλον του Αγκίλα Σάλεχ είχε βρεθεί το προηγούμενο διάστημα υπό ασφυκτική πίεση, προκειμένου να προχωρήσει η κύρωση του μνημονίου. Ο ίδιος, σύμφωνα με τις πληροφορίες, δεν υποχώρησε, με αποτέλεσμα να ενταθεί η αντιπαράθεση.

Η Άγκυρα και οι πιέσεις προς την ανατολική Λιβύη

Σημαντική παράμετρο στις εξελίξεις φέρεται να αποτέλεσε η προσπάθεια της Τουρκίας να αναπτύξει τις σχέσεις της με την ανατολική Λιβύη και την πλευρά Χαφτάρ. Τα τελευταία δύο χρόνια η Άγκυρα επιδίωκε την αποκατάσταση των δεσμών με την ανατολική πλευρά, ενώ ταυτόχρονα πίεζε για να προωθηθεί το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Σύμφωνα με την ίδια εκτίμηση, η Τουρκία φέρεται να είχε προειδοποιήσει πως, αν δεν προχωρούσε η διαδικασία, θα μπορούσε να στρέψει εκ νέου την υποστήριξή της στην κυβέρνηση της Τρίπολης. Για την πλευρά Χαφτάρ μια τέτοια μετατόπιση θα ήταν ανεπιθύμητη, καθώς επιδιώκει να διατηρεί ισορροπημένες σχέσεις με την Άγκυρα.

Οι συνέπειες της κύρωσης για τις ελληνικές θέσεις

Για την Ελλάδα, η εκτίμηση είναι ότι η κύρωση δεν προσδίδει από μόνη της διεθνή νομική ισχύ στο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Η διαδικασία αφορά το εσωτερικό της Λιβύης και δεν ανατρέπει τις ενστάσεις που έχουν διατυπωθεί σε διεθνές επίπεδο.

Υπενθυμίζεται ότι Τουρκία και Λιβύη έχουν ήδη γνωστοποιήσει μονομερώς τις θέσεις τους στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, αποστέλλοντας επιστολές και χάρτες και επικαλούμενες το μνημόνιο. Συνεπώς, η μη κύρωσή του δεν είχε ανακόψει την προβολή των σχετικών διεκδικήσεων.

Παρά ταύτα, η νέα εξέλιξη είναι πιθανό να δυσκολέψει τις προσπάθειες Ελλάδας και Λιβύης για οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, επιβαρύνοντας το διπλωματικό κλίμα στο οποίο διεξάγονται οι συνομιλίες.

Η ΕΡΤ επισημαίνει ότι η λιβυκή πλευρά δεν είχε αποκηρύξει το τουρκολιβυκό μνημόνιο ούτε στο προηγούμενο διάστημα, όταν οι συνομιλίες γίνονταν σε θετικό κλίμα.

Πώς επηρεάζονται οι περιφερειακές σχέσεις

Η κύρωση μπορεί να έχει συνέπειες τόσο στις σχέσεις της Λιβύης με χώρες της περιοχής όσο και στους δεσμούς της με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ειδικότερα, η Αίγυπτος ενδέχεται να δυσαρεστηθεί από την απομάκρυνση του Αγκίλα Σάλεχ, καθώς ο πρώην πρόεδρος της λιβυκής Βουλής διατηρούσε συνομιλίες με το Κάιρο. Η Αίγυπτος, η Κύπρος και η Ελλάδα είχαν επίσης αντιταχθεί στο τουρκολιβυκό μνημόνιο μετά την υπογραφή του, το 2019.

Η εξέλιξη επιβαρύνει περαιτέρω τις σχέσεις της Λιβύης με τις γειτονικές χώρες και την Ευρωπαϊκή Ένωση, την ώρα που συνεχίζονται οι διπλωματικές επαφές. Χαρακτηριστικά, ο νέος πρεσβευτής της ΕΕ στην Τρίπολη, Αλέξης Κωνσταντόπουλος, είχε επιδώσει τα διαπιστευτήριά του την Κυριακή, ενισχύοντας τη διπλωματική παρουσία της Ένωσης στη χώρα.

Έτσι, η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου προσθέτει νέο δεδομένο στις ήδη περίπλοκες ισορροπίες στη Λιβύη. Οι επιπτώσεις αγγίζουν τόσο τις εσωτερικές πολιτικές σχέσεις όσο και τις διπλωματικές προσπάθειες οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο.

ΥΠΕΞ: Η Αθήνα απορρίπτει την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου – «Παράνομο, άκυρο και ανυπόστατο»

Η Αθήνα απορρίπτει την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης να εγκρίνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών. Ξεκαθαρίζει ότι η απόφαση δεν αλλάζει τον «παράνομο, άκυρο και ανυπόστατο χαρακτήρα» του μνημονίου και προαναγγέλλει τις ενδεδειγμένες κινήσεις για την προάσπιση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Σε ανακοίνωσή του, το Υπουργείο Εξωτερικών χαρακτηρίζει το μνημόνιο «ψευδεπίγραφο» και αναφέρει ότι έρχεται σε αντίθεση με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, ενώ θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα κρατών της περιοχής.

«Η γεωγραφία και το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας δεν αλλάζουν με μονομερείς, νομικά αβάσιμες κοινοβουλευτικές αποφάσεις», αναφέρει το ΥΠΕΞ. Παράλληλα, επισημαίνει ότι Τουρκία και Λιβύη δεν έχουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές, ώστε να υπάρχει νόμιμη βάση για την προσπάθεια οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών.

Παράλληλα, η Αθήνα επαναλαμβάνει πως το τουρκολιβυκό μνημόνιο αγνοεί τα ελληνικά νησιά και τα δικαιώματά τους στις θαλάσσιες ζώνες, όπως προβλέπονται στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) και στο διεθνές εθιμικό δίκαιο.

Απέναντι στην τουρκολιβυκή συμφωνία, το Υπουργείο Εξωτερικών φέρνει τις συμφωνίες οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών που έχει υπογράψει η Ελλάδα με την Αίγυπτο και την Ιταλία. Όπως τονίζει, οι συμφωνίες αποτυπώνουν τον σεβασμό της χώρας στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και στα κυριαρχικά δικαιώματα των γειτονικών κρατών.

Η Αθήνα απευθύνει έκκληση προς τη λιβυκή πλευρά «να απόσχει από κάθε ενέργεια που αντίκειται στο διεθνές δίκαιο και υπονομεύει τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο».

Το ΥΠΕΞ αναφέρει, τέλος, ότι η Ελλάδα έχει ενημερώσει ήδη τους εταίρους και συμμάχους της για την απόφαση της λιβυκής Βουλής και ξεκαθαρίζει πως «θα προβεί σε κάθε ενδεδειγμένη ενέργεια για τη διασφάλιση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων».

Κύπρος: «Παραβιάζονται κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών»

Το απόγευμα της Τρίτης, το Υπουργείο Εξωτερικών της Κύπρου εξέδωσε ανακοίνωση με την οποία καταδικάζει την απόφαση της Βουλής της Λιβύης να εγκρίνει το παράνομο τουρκολιβυκό «μνημόνιο συναντίληψης» του 2019.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση, το εν λόγω «μνημόνιο» παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και αντίκειται στις αναγνωρισμένες αρχές της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας και του εθιμικού διεθνούς δικαίου. Οι αρχές αυτές αφορούν τα δικαιώματα των νησιών σε θαλάσσιες ζώνες, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και η υφαλοκρηπίδα.

Όπως επισημαίνεται, «Ως εκ τούτου, το Υπουργείο Εξωτερικών εξακολουθεί να θεωρεί το εν λόγω “μνημόνιο” παράνομο, άκυρο και ανυπόστατο, το οποίο δεν παράγει, καθ’ οιονδήποτε τρόπο, έννομα αποτελέσματα έναντι τρίτων κρατών».

Παρέμβαση της ΕΕ: «Είναι κενό περιεχομένου, αντίθετο με το Δίκαιο της Θάλασσας»

Σε ανάρτησή τους στο Χ, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, καταδίκασαν το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Τόνισαν ότι «η συμφωνία αυτή παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρη και ανίσχυρη».

Το πλήρες κείμενο της δήλωσης:

«Λυπούμαστε βαθύτατα για την επικύρωση σήμερα από το Κοινοβούλιο της Λιβύης του λεγόμενου Μνημονίου Συνεννόησης μεταξύ Λιβύης και Τουρκίας σχετικά με την οριοθέτηση των θαλάσσιων δικαιοδοσιών στη Μεσόγειο Θάλασσα.

Υπενθυμίζουμε ότι η θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης επί του ζητήματος αυτού διατυπώθηκε με σαφήνεια από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το 2019 και παραμένει αμετάβλητη.

Η συμφωνία αυτή παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρη και ανίσχυρη.

Επαναβεβαιώνουμε την αλληλεγγύη μας προς την Ελλάδα και την Κύπρο. Επαναλαμβάνουμε την πάγια και γνωστή θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά οποιασδήποτε εξωτερικής παρέμβασης στη Λιβύη» .

We deeply regret the ratification today by the Libyan Parliament of the so-called Libyan-Türkiye Memorandum of Understanding on the delimitation of maritime jurisdictions in the Mediterranean Sea.

We recall that the EU’s position on this matter was clearly stated by the European Council in 2019 and remains unchanged.

This agreement infringes upon the sovereign rights of third states, it does not comply with the Law of the Sea, and is null and void.

We reaffirm our solidarity with Greece and Cyprus.

We reiterate the EU’s well known position against any outside interference in Libya.

— Ursula von der Leyen (@vonderleyen) October 20, 2026

We deeply regret the ratification today by the Libyan Parliament of the so-called Libyan-Türkiye Memorandum of Understanding on the delimitation of maritime jurisdictions in the Mediterranean Sea.

We recall that the EU’s position on this matter was clearly stated by the European Council in 2019 and remains unchanged. This agreement infringes upon the sovereign rights of third states, it does not comply with the Law of the Sea, and is null and void.

We reaffirm our solidarity with Greece and Cyprus.

We reiterate the EU’s well known position against any outside interference in Libya.

— António Costa (@eucopresident) October 20, 2026

Κωνσταντίνος Φλώρος: Αλλάζει σίγουρα η αυτοπεποίθηση της Τουρκίας

Για την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου μίλησε ο επίτιμος Αρχηγός ΓΕΕΘΑ Κωνσταντίνος Φλώρος, σε συνέντευξή του στο κεντρικό δελτίο ειδήσεων του ΑΝΤ1 με τον Νίκο Χατζηνικολάου.

«Αναμφισβήτητα είναι μια κακή εξέλιξη. Πρακτικά βεβαίως δεν αλλάζει κάτι σε αυτό που είχαμε το 2019 όταν είχε ανακοινωθεί τότε το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Εξακολουθεί και είναι ανυπόστατο, παράνομο και απαράδεκτο. Αυτό που αλλάζει σίγουρα είναι η αυτοπεποίθηση της Τουρκίας κυρίως στο εσωτερικό της όπως αναδεικνύεται, η οποία αυτοπεποίθηση να την οδηγήσει ενδεχομένως να κάνει κάποιες ενέργειες επί του πεδίου, σε αυτό που η ίδια διακηρύσσει ως “Γαλάζια Πατρίδα” και στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Αυτό το οποίο έχει σημασία, είναι ότι η ανατολική Λιβύη όταν είχε πόλεμο με τη δυτική Λιβύη, είχε την υποστήριξη της Ρωσίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Από αυτή την εξέλιξη εμείς είμαστε δυσαρεστημένοι, είναι γεγονός, αλλά νομίζω ότι δυσαρεστημένοι είναι και η Αίγυπτος και το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα», δήλωσε αρχικά ο κ. Φλώρος.

Και πρόσθεσε: «Αυτό το οποίο επίσης αναδεικνύεται είναι ο κομβικός και στρατηγικός ρόλος Κρήτης, ως σημείο συγκεντρώσεως προβολής δυνάμεων σημαίας εκεί που μας ενδιαφέρει, δηλαδή στην Ανατολική Μεσόγειο. Αυτό που πρέπει να κάνει η Ελλάδα σε ό,τι αφορά το τουρκολιβυκό μνημόνιο, αν προκύψουν ενέργειες επί του πεδίου από την Τουρκία είναι δύο πράγματα. Άμεση αντίδραση και απάντηση επί του πεδίου με στρατιωτικές δυνάμεις σε ενέργειες της Τουρκίας και κατά την άποψή μου, μάλλον ήρθε η ώρα να προχωρήσουμε ενδεχομένως σε επέκταση των χωρικών υδάτων και ανακήρυξη ΑΟΖ νοτίως της Κρήτης και δυτικά, στη μέση γραμμή με τη Λιβύη και ας είναι η Λιβύη η διαμαρτυρόμενη πλέον. Δεν είναι πολεμικό το άρωμα το δικό μας, εμείς υπερασπιζόμαστε τα Εθνικά μας Δίκαια, το Εθνικό μας συμφέρον καθ’ απόλυτη εφαρμογή».

Για τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης, που κατηγορούν καθημερινά την Ελλάδα, αλλά και για τους ισχυρισμούς ότι η άσκηση «Ευνομία» με πραγματικά πυρά την Πέμπτη ενδέχεται να προκαλέσει επεισόδιο, ο Αρχηγός ανέφερε: «Με την Τουρκία πρέπει να ανησυχούμε πάντα, γιατί όπως έχουμε ξανά πει, είναι βαθιά δομικά αναθεωρητικό κράτος και ταραξίας στην περιοχή, προσπαθώντας να προωθήσει το εθνικό της συμφέρον όπως το νομίζει αυτή. Η άσκηση “Ευνομία” πρώτη φορά έγινε το 2020 κατά τη διάρκεια εκείνης της κρίσεως με την Ανατολική Μεσόγειο με το Root Race. Τότε την είχε οργανώσει και την είχε υλοποιήσει το ΓΕΕΘΑ και εμείς την ονομάσαμε “Ευνομία” και τότε είχε συμβεί και το περιστατικό που είχαμε στείλει οκτώ Ελληνικά F-16 χωρίς να πάρει χαμπάρι το τουρκικό σύστημα προειδοποιήσεως»