Μητσοτάκης από τον ΟΗΕ: Διάλογος με την Τουρκία χωρίς μονομερείς ενέργειες και casus belli – Η στρατηγική σχέση με το Ισραήλ

Από τη Νέα Υόρκη, ο Κυριάκος Μητσοτάκης και η Αθήνα έστειλαν μέσα σε λίγες ώρες τα βασικά γεωπολιτικά τους μηνύματα, επιβεβαιώνοντας τις στρατηγικές επιλογές της Ελλάδας σε ένα ιδιαίτερα περίπλοκο περιβάλλον στην Ανατολική Μεσόγειο.

Στο επίκεντρο της ελληνικής παρουσίας στη Νέα Υόρκη βρέθηκαν η στρατηγική συνεργασία με το Ισραήλ, η πάγια στάση έναντι της Τουρκίας, το Κυπριακό, αλλά και οι ενεργειακές διασυνδέσεις.

Παράλληλα, ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, μιλώντας από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, επανέφερε τις σταθερές ελληνικές θέσεις απέναντι στην Άγκυρα, σε ήπιους τόνους αλλά με ξεκάθαρη επίκληση του Διεθνούς Δικαίου και της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).

Το μήνυμα της Αθήνας προς την Άγκυρα

Η Ελλάδα ξεκαθάρισε πως θέλει να συνεχιστεί η επικοινωνία με την Τουρκία, με μία απαραίτητη προϋπόθεση: ο διάλογος πρέπει να στηρίζεται στον σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου και δεν μπορεί να γίνεται υπό την απειλή πολέμου.

Στην ελληνική κυβέρνηση θεωρούν ότι οι πρόσφατες δημόσιες δηλώσεις του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν διαφοροποιούνται από το κλίμα που είχε επικρατήσει το προηγούμενο χρονικό διάστημα.

Η Αθήνα σημειώνει πως Ελλάδα και Τουρκία μοιράζονται την ίδια γειτονιά και ότι η γεωγραφική πραγματικότητα οδηγεί αναγκαστικά στη συνύπαρξη και στην αναζήτηση διαύλων επικοινωνίας.

«Είμαστε γείτονες, είμαστε καταδικασμένοι από τη γεωγραφία να ζούμε δίπλα ο ένας στον άλλο. Το σημαντικό αυτή τη στιγμή είναι να χαμηλώσει η ένταση που δεν την έχουμε ανεβάσει εμείς», ήταν το χαρακτηριστικό μήνυμα ανώτατης κυβερνητικής πηγής.

Με βάση αυτή την προσέγγιση, η Αθήνα δεν θεωρεί χρήσιμο να σχολιάζει καθημερινά κάθε τοποθέτηση της τουρκικής ηγεσίας. Το ζητούμενο είναι η συνολική αποτίμηση και, κατά την ελληνική εκτίμηση, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κινείται προς μια κατεύθυνση που επιτρέπει να διατηρούνται χαμηλότεροι τόνοι.

Η εξέλιξη αυτή, πάντως, δεν συνεπάγεται μεταβολή στις ελληνικές θέσεις.

Κατά την ομιλία του στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, ο Κυριάκος Μητσοτάκης υποστήριξε τη συνέχιση του ελληνοτουρκικού διαλόγου, διευκρινίζοντας ότι αυτός πρέπει να πραγματοποιείται με σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο και στις αρχές καλής γειτονίας.

Ο Πρωθυπουργός αναφέρθηκε ειδικά στην UNCLOS, που για την Αθήνα αποτελεί το θεσμικό εργαλείο για την επίλυση της διαφοράς σχετικά με την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης.

Την ίδια στιγμή, ο Πρωθυπουργός τόνισε ότι δεν είναι δυνατόν ο διάλογος να συνδυάζεται με μονομερείς κινήσεις ή απειλές πολέμου, όταν πρόκειται για την άσκηση δικαιωμάτων που η Ελλάδα θεωρεί ότι πηγάζουν από το Διεθνές Δίκαιο.

Κατά συνέπεια, η Αθήνα θέλει να παραμείνουν ανοικτοί οι δίαυλοι με την Άγκυρα, χωρίς να εγκαταλείπει τις πάγιες εθνικές της θέσεις.

Το Κυπριακό στο επίκεντρο της ομιλίας Μητσοτάκη

Το Κυπριακό κατείχε ξεχωριστή θέση στην ομιλία που εκφώνησε ο Κυριάκος Μητσοτάκης.

Ο πρωθυπουργός έκανε λόγο για τη συμπλήρωση 52 ετών από την τουρκική εισβολή και για τη συνεχιζόμενη κατοχή, συνδέοντας την επίλυση του Κυπριακού με την αξιοπιστία και την αποτελεσματικότητα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών.

Η Αθήνα εξακολουθεί να ζητά την υλοποίηση των αποφάσεων του ΟΗΕ και θεωρεί ότι το Κυπριακό δεν περιορίζεται στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Πρόκειται, όπως επισημαίνεται, για ζήτημα που αφορά άμεσα την εφαρμογή του διεθνούς δικαίου και των αποφάσεων του διεθνούς οργανισμού.

Η στρατηγική συνεργασία Ελλάδας και Ισραήλ

Την ίδια ώρα, σημαντική ήταν η συνάντηση που είχε ο Κυριάκος Μητσοτάκης στη Νέα Υόρκη με τον Μπέντζαμιν Νετανιάχου, παράλληλα με το μήνυμα της Αθήνας προς την Άγκυρα.

Το στιγμιότυπο που ξεχώρισε αρχικά ήταν η αγκαλιά των δύο ηγετών μπροστά στις κάμερες. Η συνάντηση έγινε έπειτα από αίτημα της ισραηλινής πλευράς και κράτησε πάνω από μισή ώρα.

Prime Minister Benjamin Netanyahu met today with Greek Prime Minister Kyriakos Mitsotakis @kmitsotakis on the sidelines of the UN General Assembly session.

Prime Minister Netanyahu emphasized the importance of the strategic partnership between the countries for regional… pic.twitter.com/71ANEAiJMV

— Prime Minister of Israel (@IsraeliPM) September 24, 2026

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ήταν ένας από τους δύο μόλις Ευρωπαίους ηγέτες που συναντήθηκαν με τον Μπέντζαμιν Νετανιάχου στη Νέα Υόρκη, μαζί με τον πρωθυπουργό της Σλοβενίας.

Το εύρος των θεμάτων που τέθηκαν αποτυπώθηκε στη φράση «πάντα έχουμε πολλά να συζητήσουμε», η οποία περιέγραψε το κλίμα μετά τη συνάντηση.

Κατά το τετ α τετ εξετάστηκαν οι διμερείς σχέσεις και οι περιφερειακές εξελίξεις, με το ενδιαφέρον να επικεντρώνεται ιδιαίτερα στο Ιράν και τον Λίβανο.

Στη συζήτηση εντάχθηκε ακόμη η αμυντική συνεργασία των δύο χωρών, συμπεριλαμβανομένης της «Ασπίδας του Αχιλλέα», καθώς και τα θέματα της ενέργειας και της διασυνδεσιμότητας.

Στην Αθήνα εξακολουθούν να περιγράφουν τις σχέσεις με το Ισραήλ ως «στρατηγική σχέση». Όπως εξηγείται από την ελληνική πλευρά, το βάθος των δεσμών επιτρέπει στις δύο χώρες να ανταλλάσσουν απόψεις χωρίς αποκλεισμούς, ακόμη και όταν οι προσεγγίσεις τους διαφέρουν, καθώς και να θέτουν επί τάπητος δύσκολα ζητήματα.

Ενέργεια και γεωπολιτικές εξελίξεις

Στο γεωπολιτικό σκηνικό που διαμορφώνεται στην Ανατολική Μεσόγειο, ο ρόλος της ενέργειας γίνεται διαρκώς σημαντικότερος.

Εφόσον επαληθεύσει τις προσδοκίες, η νέα γεώτρηση που βρίσκεται στον πυρήνα του ελληνικού ενεργειακού σχεδιασμού ενδέχεται να προκαλέσει συνέπειες πέρα από τα όρια της ενεργειακής αγοράς.

Η επιτυχία της γεώτρησης θα μπορούσε να επηρεάσει τον ενεργειακό σχεδιασμό της χώρας, να αναβαθμίσει την Ελλάδα ως ενεργειακό κόμβο και να δώσει μεγαλύτερο γεωπολιτικό βάρος στις επιλογές της στην Ανατολική Μεσόγειο.

Στην ίδια λογική εντάσσονται τα δύο μεγάλα ενεργειακά καλώδια, αφού η Αθήνα βλέπει τις καινούργιες διασυνδέσεις όχι μόνο ως έργα οικονομικού και ενεργειακού χαρακτήρα, αλλά και ως κομμάτι ενός ευρύτερου γεωπολιτικού σχεδιασμού.

Ο ρόλος της Ελλάδας ως ενεργειακού και γεωπολιτικού κόμβου

Η κυβέρνηση επιδιώκει να ενισχύσει τη θέση της Ελλάδας σε τρεις γεωγραφικές ζώνες που συνδέονται μεταξύ τους: στην Ευρώπη, στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή.

Κεντρικούς πυλώνες αυτής της στρατηγικής αποτελούν η ασφάλεια, η ενέργεια και η ανάπτυξη νέων διασυνδέσεων.

Αξιοποιώντας τη γεωγραφική θέση, τις ενεργειακές υποδομές και τις περιφερειακές συμπράξεις της, η Αθήνα επιχειρεί να παρουσιάσει τη χώρα ως καθοριστικό συνδετικό κρίκο ανάμεσα στην ευρωπαϊκή αγορά και την Ανατολική Μεσόγειο.

Μέρος του ίδιου αφηγήματος αποτελεί και η εικόνα που εμφανίζει η ελληνική οικονομία στις διεθνείς αγορές.

Έμφαση δόθηκε στο ότι η Ελλάδα δανείζεται πια με χαμηλότερο κόστος από τέσσερα κράτη της G7, δεδομένο το οποίο η κυβέρνηση προβάλλει ως απόδειξη ότι η εικόνα της ελληνικής οικονομίας στις αγορές έχει αλλάξει.

Στο επίκεντρο η γεώτρηση της ExxonMobil

Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζουν όσα συζητήθηκαν ανάμεσα στον Σταύρο Παπασταύρου και τον αντιπρόεδρο της ExxonMobil, John Ardill. Παρότι ο προγραμματισμός είναι εξαιρετικά εντατικός, η εταιρεία διαβεβαίωσε ότι το χρονοδιάγραμμα προχωρά κανονικά και πως παραμένει εφικτός ο στόχος για γεώτρηση τον Μάρτιο του 2027.

Όπως επισήμανε χαρακτηριστικά ο κ. Ardill, η Exxon δεν έχει υλοποιήσει ποτέ ταχύτερο project προετοιμασίας γεώτρησης. Ένα δεύτερο κρίσιμο δεδομένο είναι οι πιθανότητες επιτυχίας, τις οποίες η εταιρεία υπολογίζει σε 15%-16%, ποσοστό που αξιολογείται ως υψηλό για ερευνητική γεώτρηση.

Ενδεικτική είναι η σύγκριση με τη Νορβηγία, η οποία σε ανάλογη φάση κατέγραφε πιθανότητες επιτυχίας περίπου 20%. Ωστόσο, χρειάστηκε να συνεχίσει με διαδοχικές γεωτρήσεις, μέχρι να εντοπιστούν τα ευρήματα που αργότερα μετέβαλαν τα δεδομένα της οικονομίας της.

Για την ελληνική περίπτωση, πάντως, ουδείς θεωρεί εκ των προτέρων βέβαιο το αποτέλεσμα. Εάν η γεώτρηση είναι επιτυχής και εντοπιστεί κοίτασμα που μπορεί να αξιοποιηθεί εμπορικά, θα απαιτηθούν, κατά τις ίδιες πληροφορίες, επενδύσεις ύψους 5-6 δισ. ευρώ ώστε να ξεκινήσει η παραγωγή. Αυτός είναι και ο λόγος που η συγκεκριμένη γεώτρηση ενδέχεται να εξελιχθεί σε υπόθεση πολύ ευρύτερη από ένα ακόμη ενεργειακό έργο.

Η ομιλία Μητσοτάκη στην 81η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ

Ευχαριστώ, κύριε Πρόεδρε,
Κυρίες και κύριοι,

Είναι ιδιαίτερη τιμή για εμένα να μιλώ ενώπιον της Γενικής Συνέλευσης για όγδοη φορά με την ιδιότητα του Πρωθυπουργού της Ελλάδας.

Η ομιλία μου πραγματοποιείται σε μια εξαιρετικά κρίσιμη συγκυρία, καθώς η Ελλάδα πλησιάζει στην ολοκλήρωση του δεύτερου έτους της θητείας της στο Συμβούλιο Ασφαλείας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών και τον επόμενο μήνα προετοιμάζεται να αναλάβει ξανά την Προεδρία του.

Πριν από έναν χρόνο, όταν τιμούσαμε τη συμπλήρωση 80 ετών από την ίδρυση των Ηνωμένων Εθνών, αναφερθήκαμε στην ανάγκη ανανέωσης της πολυμέρειας.

Δώδεκα μήνες μετά, η συγκεκριμένη ανάγκη είναι πολύ πιο επείγουσα, διότι ζούμε σε μια εξαιρετικά επικίνδυνη περίοδο. Οι συγκρούσεις αυξάνονται, ενώ οι εντάσεις γίνονται εντονότερες.

Ίσως, όμως, το πλέον ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι διαπιστώνουμε ακόμη μεγαλύτερη υποχώρηση της αυτοσυγκράτησης στις διεθνείς σχέσεις.

Όλο και εντονότερες πιέσεις δέχονται οι κανόνες και οι συμφωνίες που επί μακρόν διασφάλιζαν έναν σχετικό βαθμό σταθερότητας στις σχέσεις μεταξύ των κρατών.

Σε όλη τη διάρκεια αυτής της εξαιρετικά ταραγμένης δεκαετίας, ο Γενικός Γραμματέας António Guterres καθοδήγησε τα Ηνωμένα Έθνη, παραμένοντας σταθερά προσηλωμένος στον Χάρτη του Οργανισμού και στις αξίες που αυτός εκφράζει.

Η ανάδειξη του δέκατου Γενικού Γραμματέα συνιστά ιστορική ευκαιρία να αναζωογονηθεί ο Οργανισμός, σε μια περίοδο κατά την οποία αυτό απαιτείται περισσότερο από οποτεδήποτε άλλοτε.

Κυρίες και κύριοι,

Για να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη στην πολυμέρεια, πρέπει αρχικά να αναγνωρίσουμε τις περιπτώσεις στις οποίες αυτή απέφερε πραγματικά αποτελέσματα.

Ελάχιστα παραδείγματα είναι τόσο ισχυρά όσο η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Έχοντας 172 συμβαλλόμενα μέρη, η UNCLOS διαμορφώνει το δεσμευτικό νομικό πλαίσιο που επιτρέπει την ειρηνική διευθέτηση των διαφορών, αντί της προσφυγής στη βία.

Από τα Στενά του Ορμούζ και την Ερυθρά Θάλασσα μέχρι τον Ινδο-Ειρηνικό, οι κρίσιμες θαλάσσιες διαδρομές εξελίσσονται όλο και περισσότερο σε επίκεντρα γεωπολιτικής σύγκρουσης. Επιθέσεις πλήττουν εμπορικά πλοία, ενώ οι ζωτικής σημασίας δίοδοι του παγκόσμιου εμπορίου μετατρέπονται σε εργαλεία πίεσης, προκαλώντας σοβαρές επιπτώσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες, στις αγορές ενέργειας και στην επισιτιστική ασφάλεια διεθνώς.

Η προστασία της ελευθερίας των θαλασσών και η ανεμπόδιστη διέλευση από τα διεθνή ναυτιλιακά στενά, όπως προβλέπονται από το Διεθνές Δίκαιο, αποτελούν αρχές που οφείλουν να διαφυλάσσονται σε ολόκληρο τον κόσμο.

Η τήρηση αυτών των αρχών και η ασφάλεια της εμπορικής ναυτιλίας συνιστούν ευθύνη όλων μας. Η Ελλάδα, ως κορυφαία ναυτιλιακή δύναμη, συμμετέχει ουσιαστικά στις προσπάθειες για τη θαλάσσια ασφάλεια μέσω της ευρωπαϊκής επιχείρησης «ASPIDES» στην Ερυθρά Θάλασσα.

Το θέμα θα βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα και όταν η Ελλάδα αναλάβει, τον επόμενο μήνα, την Προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας, με ξεχωριστή έμφαση στους κινδύνους που δημιουργούν οι νέες τεχνολογίες.

Κυρίες και κύριοι,

Η θέση της Ελλάδας στον χάρτη τής επιτρέπει να διαδραματίζει φυσικά τον ρόλο της «γέφυρας» ανάμεσα στην Ευρώπη και την ευρύτερη ανατολική και νότια γειτονιά της. Η χώρα βρίσκεται κυριολεκτικά στο σημείο όπου συναντώνται οι περιορισμένες πλέον αποστάσεις ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση.

Σε όλη την Ανατολική Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή και τον Κόλπο, η Ελλάδα λειτουργεί ως δύναμη σταθερότητας, διασύνδεσης και ειρήνης.

Η χώρα έχει οικοδομήσει ισχυρούς στρατηγικούς δεσμούς με κομβικά κράτη της περιοχής, όπως το Ισραήλ, η Αίγυπτος, η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Μπαχρέιν και το Κατάρ.

Ο ρόλος μας είναι να χτίζουμε γέφυρες και όχι να προκαλούμε εντάσεις. Η πραγμάτωση αυτού του στόχου, πάντως, απέχει από το να είναι εύκολη σε μια περίοδο βαθιάς γεωπολιτικής αναμόρφωσης.

Για τη Μέση Ανατολή, είναι απαραίτητη η ουσιαστική εφαρμογή του Σχεδίου Ειρήνης για τη Γάζα, το οποίο συμφωνήθηκε πέρυσι. Κρίσιμο ζήτημα αποτελεί ο αφοπλισμός της Χαμάς, καθώς δεν μπορεί να διαδραματίσει κανέναν ρόλο -το επαναλαμβάνω: κανέναν ρόλο- στο μέλλον της Γάζας.

Παράλληλα, η διαδικασία ανοικοδόμησης οφείλει να προχωρήσει, με τους Παλαιστινίους να παίρνουν οι ίδιοι στα χέρια τους την ευθύνη για την πορεία της Γάζας.

Η Ελλάδα θα εξακολουθήσει να τάσσεται υπέρ της λύσης των δύο κρατών, ώστε το Ισραήλ και η Παλαιστίνη να ζουν δίπλα-δίπλα σε συνθήκες ειρήνης και ασφάλειας.

Την ίδια στιγμή, η κατάσταση στη Δυτική Όχθη εξακολουθεί να προκαλεί έντονη ανησυχία. Δεν πρέπει να συνεχιστούν πρακτικές που παραβιάζουν το Διεθνές Δίκαιο και θέτουν σε κίνδυνο τη δυνατότητα δημιουργίας ενός βιώσιμου παλαιστινιακού κράτους.

Επιμένουμε ότι η εξέλιξη αυτή υπηρετεί και τη μακροπρόθεσμη ασφάλεια του Ισραήλ. Η Ελλάδα έχει διαμορφώσει με το Ισραήλ μια στρατηγική εταιρική σχέση με διάρκεια και βάθος, ενώ ταυτόχρονα διατηρεί στενές σχέσεις με τον αραβικό κόσμο. Αυτή ακριβώς η ισχυρή σχέση μάς δίνει τη δυνατότητα να μιλάμε ανοιχτά και με ειλικρίνεια.

Στον Λίβανο διαμορφώνεται πλέον μια ουσιαστική προοπτική για μια σταθερή και διαρκή ειρήνη. Οι συνομιλίες με το Ισραήλ, που γίνονται με αμερικανική στήριξη, συνιστούν σημαντική πρόοδο και πρέπει να συνεχιστούν. Η Ελλάδα στηρίζει αποφασιστικά έναν κυρίαρχο, ανθεκτικό και ενωμένο Λίβανο, καθώς και την προσπάθεια της κυβέρνησης να επαναφέρει στο κράτος τον αποκλειστικό έλεγχο της κατοχής όπλων.

Η ενίσχυση του λιβανέζικου κράτους θα ενδυναμώσει τόσο την εσωτερική ασφάλεια όσο και τη σταθερότητα στην περιοχή. Για τον λόγο αυτό θα εξακολουθήσουμε να προσφέρουμε συγκεκριμένη βοήθεια στη χώρα, συμπεριλαμβανομένων των Ενόπλων Δυνάμεων του Λιβάνου. Καθώς πλησιάζει η ολοκλήρωση της εντολής της Προσωρινής Δύναμης των Ηνωμένων Εθνών στον Λίβανο (UNIFIL), η συντονισμένη δράση είναι κρίσιμη, ώστε να μην προκύψει κενό ασφαλείας και να παραμείνει ισχυρή η διεθνής και ευρωπαϊκή παρουσία.

Η Συρία αποτελεί έναν ακόμη κρίσιμο παράγοντα για τις εξελίξεις στην περιοχή. Η σταθερότητα της Μέσης Ανατολής σε βάθος χρόνου περνά από μια σταθερή Συρία: μια χώρα χωρίς ξένες παρεμβάσεις και περιφερειακές αντιπαραθέσεις, με συμμετοχικό χαρακτήρα, όπου κάθε πολίτης θα μπορεί -και οφείλει- να αισθάνεται ασφαλής.

Οι νέες συριακές αρχές έχουν ήδη προχωρήσει σε βήματα προς αυτή την κατεύθυνση, όμως απαιτείται μεγαλύτερη απτή πρόοδος, κυρίως στην προστασία των δικαιωμάτων και της ασφάλειας όλων των θρησκευτικών και εθνοτικών ομάδων. Σε αυτές ανήκει και η ορθόδοξη χριστιανική μειονότητα, η οποία εξακολουθεί να υφίσταται τη βία ισλαμιστών εξτρεμιστών.

Η προσπάθεια για σταθερότητα αφορά και τη Λιβύη, τη γειτονική χώρα με την οποία έχουμε αρκετά κοινά συμφέροντα. Η Ελλάδα χαιρετίζει κάθε πρωτοβουλία που αποσκοπεί στην επανένωση. Μια Λιβύη σταθερή και χωρίς εξωτερικές παρεμβάσεις θα ωφελήσει τόσο τον λαό της όσο και ολόκληρη την περιοχή.

Η Ελλάδα δηλώνει έτοιμη να συνδράμει τους λιβυκούς θεσμούς στην προστασία των συνόρων και στην αντιμετώπιση της μετανάστευσης. Παράλληλα, εξακολουθούμε να εργαζόμαστε για την επίτευξη συμφωνίας σχετικά με την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών μεταξύ των δύο χωρών.

Κυρίες και κύριοι,

Θα αναφερθώ στη συνέχεια στις σχέσεις της χώρας μας με τη γειτονική Τουρκία.

Εδώ και τρία χρόνια εργαζόμαστε σταθερά για να βελτιώσουμε τις διμερείς σχέσεις, να αποκαταστήσουμε την εμπιστοσύνη και να κρατήσουμε ανοικτούς τους διαύλους επικοινωνίας. Στόχος είναι να αποφεύγεται η κλιμάκωση, η οποία θα μπορούσε να προκαλέσει κρίσεις που κανείς δεν επιθυμεί. Πρόκειται για μια δύσκολη σχέση, επηρεασμένη από το ιστορικό της βάρος.

Οι ευρύτερες και περιφερειακές προκλήσεις καθιστούν επείγουσα την ανάγκη να συμφωνήσουμε στον τρόπο με τον οποίο θα κινηθούμε από εδώ και πέρα. Αυτή η κοινή προσέγγιση πρέπει να βασίζεται στον απόλυτο σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου και των κανόνων καλής γειτονίας. Όπως έχω επισημάνει πολλές φορές, η γεωγραφία δεν αλλάζει· το πεπρωμένο μας είναι να ζούμε ο ένας δίπλα στον άλλον.

Θέλω να επαναλάβω πως η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας αποτελεί το μοναδικό θεσμικό πλαίσιο για να επιλυθεί η μόνη μακροχρόνια διαφορά μας. Αυτή αφορά τον καθορισμό της υφαλοκρηπίδας και των Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών.

Η ειρήνη και η ευημερία προϋποθέτουν τον διάλογο. Όμως, πραγματικός διάλογος δεν μπορεί να γίνεται παράλληλα με μονομερείς πράξεις που παραβιάζουν τη διεθνή έννομη τάξη. Ούτε μπορεί να υπάρξει ουσιαστική εξέλιξη όταν η άσκηση νόμιμων δικαιωμάτων, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, αντιμετωπίζεται με απειλές πολέμου. Τέτοιες πρακτικές δεν λύνουν τις διαφορές· τις κάνουν βαθύτερες και απειλούν τη σταθερότητα σε ολόκληρη την περιοχή.

Δεν πρέπει να λησμονούμε ότι η περιοχή μας εξακολουθεί να έχει μια ανοιχτή πληγή, το Κυπριακό που παραμένει χωρίς λύση. Έχουν συμπληρωθεί 52 χρόνια από την παράνομη εισβολή της Τουρκίας και την κατοχή τμήματος της Κύπρου, μια κατάφωρη παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου, οι επιπτώσεις της οποίας παραμένουν εμφανείς μέχρι σήμερα.

Για τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, η Κύπρος εξακολουθεί να αποτελεί τη «λυδία λίθος» της αξιοπιστίας του, δηλαδή δοκιμάζει κατά πόσο μπορεί να εφαρμόζει τα ψηφίσματά του και να υπερασπίζεται τις αρχές του Χάρτη.

Η Ελλάδα στηρίζει απόλυτα τις πρόσφατες πρωτοβουλίες του Γενικού Γραμματέα Guterres, οι οποίες έχουν στόχο να διαμορφώσουν τις συνθήκες για την επανεκκίνηση ουσιαστικών συνομιλιών.

Ειλικρινά ελπίζουμε ότι θα υπάρξει πρόοδος μέχρι την ολοκλήρωση της θητείας του. Παράλληλα, προσβλέπουμε στη συνέχιση αυτής της προσπάθειας και από τον διάδοχό του, με σταθερό ζητούμενο την επανένωση της Κύπρου χωρίς κατοχικές δυνάμεις, στη βάση των σχετικών αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Οι αρχές που αμφισβητούνται στην Κύπρο βρίσκονται υπό πίεση και σε άλλα μέτωπα. Δύο ακόμη μεγάλες συγκρούσεις εξακολουθούν σήμερα να δοκιμάζουν την ικανότητά μας να υπερασπιστούμε τις αξίες πάνω στις οποίες δημιουργήθηκε ο Οργανισμός.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία εισέρχεται πλέον στον πέμπτο χρόνο του. Έχουν περάσει πέντε χρόνια από την ημέρα που η ρωσική εισβολή επανέφερε τον πόλεμο στην ευρωπαϊκή ήπειρο.

Με αξιοσημείωτη γενναιότητα ο ουκρανικός λαός υπερασπίζεται την ελευθερία του και η Ελλάδα εξακολουθεί αδιάλειπτα να βρίσκεται στο πλευρό του. Καταδικάζουμε χωρίς περιστροφές τις επιθέσεις που πλήττουν αμάχους και πολιτικές υποδομές.

Τώρα η διπλωματία οφείλει να εξασφαλίσει γρήγορα κατάπαυση του πυρός και μια σταθερή ειρήνη, στηριγμένη στις αρχές του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Η Ουκρανία πρέπει να έχει τον αποφασιστικό ρόλο στις επιλογές για το μέλλον της, ενώ η Ευρώπη οφείλει να συμμετέχει στις διαπραγματεύσεις.

Την ίδια στιγμή, ένας ακόμη καταστροφικός πόλεμος χρειάζεται άμεση διεθνή προσοχή. Η σύγκρουση στο Σουδάν, που διαρκεί σχεδόν τέσσερα χρόνια, έχει προκαλέσει τεράστια ανθρωπιστική καταστροφή. Συνεχίζονται οι αναφορές για αποτρόπαια εγκλήματα πολέμου, ενώ οι μάχες ενισχύουν την αστάθεια και πέρα από τα σύνορα της χώρας. Δεν πρέπει να επιτρέψουμε να παραταθεί αυτή η τραγωδία.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επισήμανε ακόμη ότι οι παρεμβάσεις ξένων δυνάμεων πρέπει να τερματιστούν και τα εγκλήματα πολέμου να μην παραμένουν ατιμώρητα. Σε τελική ανάλυση, διέξοδο μπορεί να προσφέρει μια αξιόπιστη πολιτική διαδικασία, στην οποία τον πρώτο λόγο θα έχουν οι Σουδανοί και η οποία θα εκφράζει τις επιθυμίες των πολιτών του Σουδάν. Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να ενεργοποιήσει τις δυνατότητές της, αναλαμβάνοντας πιο δραστήριο ρόλο για την υποστήριξη της διαδικασίας και συμβάλλοντας ώστε να λάβει τέλος αυτή η καταστροφική σύγκρουση. Εξάλλου, πρόκειται για ζήτημα που την αγγίζει άμεσα. Αν ο ολέθριος πόλεμος εξακολουθήσει να μαίνεται, η Ευρώπη θα βρεθεί πρώτη αντιμέτωπη με το ενδεχόμενο ενός νέου, μαζικού μεταναστευτικού κύματος.

Κυρίες και κύριοι,

Η ισχυρή αυτοπεποίθηση που επιδεικνύει η Ελλάδα διεθνώς εδράζεται στον βαθύ εσωτερικό μετασχηματισμό της. Την ώρα που λαϊκιστικές και εξτρεμιστικές δυνάμεις αμφισβητούν παγκοσμίως την αποτελεσματικότητα των κυβερνήσεων και οι «θάλαμοι αντήχησης» στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διαβρώνουν την εμπιστοσύνη των πολιτών, η ελληνική περίπτωση αποδεικνύει ότι οι σωστές πολιτικές, όταν έχουν επίκεντρο τις μεταρρυθμίσεις, μπορούν να φέρουν απτά αποτελέσματα για τους πολίτες και να κάνουν καλύτερη την καθημερινότητά τους.

Ασφαλώς, σοβαρές προκλήσεις παραμένουν, όμως κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει την πρόοδο της Ελλάδας. Μόλις πριν από επτά χρόνια, η χώρα μου βρισκόταν ακόμη στη διαδικασία εξόδου από την οικονομική κρίση που υπήρξε η πιο οδυνηρή στη νεότερη ιστορία της, έχοντας απολέσει πάνω από το 25% του ΑΕΠ της. Πλέον, η ελληνική οικονομία μεγεθύνεται με ρυθμό πολύ υψηλότερο σε σύγκριση με τον μέσο ευρωπαϊκό, ενώ παράλληλα προσελκύονται σημαντικές άμεσες επενδύσεις από το εξωτερικό.

Η κατάσταση των δημόσιων οικονομικών είναι υγιής, ενώ οι δημοσιονομικές επιδόσεις μας συνιστούν πλέον θετικό ευρωπαϊκό παράδειγμα. Το ελληνικό δημόσιο χρέος υποχωρεί με ταχύτερο ρυθμό από εκείνο κάθε άλλου κράτους του ΟΟΣΑ. Παράλληλα, οι διαρθρωτικές αλλαγές και η ψηφιοποίηση του κράτους, η οποία βοήθησε να περιοριστεί η γραφειοκρατία, μεταμόρφωσαν τη δημόσια διοίκηση και επανέφεραν την εμπιστοσύνη των επενδυτών.

Δύο από τους κορυφαίους οίκους αξιολόγησης ανακοίνωσαν αναβαθμίσεις πριν από μερικές ημέρες. Το γεγονός αυτό, σε μια συγκυρία έντονης αναστάτωσης για τις διεθνείς αγορές ομολόγων, αποτυπώνει εύγλωττα πόσο έχει προοδεύσει η Ελλάδα. Λίγα μόλις χρόνια νωρίτερα, ελάχιστοι θα προέβλεπαν ότι το σημερινό κόστος δανεισμού της χώρας θα διαμορφωνόταν χαμηλότερα από το αντίστοιχο τεσσάρων κρατών της G7.

Ο μετασχηματισμός αυτός δεν επιτεύχθηκε εύκολα. Έγινε πραγματικότητα χάρη στην επίπονη προσπάθεια, την ανθεκτικότητα και την αποφασιστική στάση του ελληνικού λαού.

Η ανάπτυξη της οικονομίας έχει ζωτική σημασία, καθώς διευρύνει το στρατηγικό πλεονέκτημα μιας χώρας. Δίνει σε ένα κράτος τη δυνατότητα να θωρακίσει την άμυνά του —μια βασική δέσμευση που η σημερινή κυβέρνηση τηρεί με υπερηφάνεια—, να αναβαθμίσει τις υποδομές του και να χρηματοδοτήσει την καινοτομία, διαφυλάσσοντας συγχρόνως την κοινωνική συνοχή. Συνεπώς, η οικονομική ανθεκτικότητα συνδέεται αδιάρρηκτα τόσο με εύρωστους θεσμούς όσο και με αξιόπιστες δυνατότητες αποτροπής.

Η Ελλάδα επιδιώκει να αποτελέσει κόμβο για τη διαμόρφωση συνεργασιών με μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Το συγκεκριμένο όραμα επανήλθε στη σκέψη μου νωρίτερα φέτος, όταν, στη Ρωμαϊκή Αγορά της Αθήνας, υποδέχθηκα τον Πρόεδρο Emmanuel Macron, προκειμένου να εξετάσουμε τον ρόλο της Ευρώπης μέσα σε ένα μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό περιβάλλον. Η επιλογή του συγκεκριμένου σκηνικού είχε ξεχωριστό συμβολισμό.

Στην Αγορά συνυπήρχαν κάποτε οι εμπορικές δραστηριότητες, η απονομή του δικαίου και ο δημόσιος βίος. Σε αυτόν τον χώρο εξετάσαμε με ποιον τρόπο η Ευρώπη μπορεί να αξιοποιήσει μια κρίση ως ευκαιρία, ώστε να ενδυναμώσει τη στρατηγική αυτονομία της και να καταστεί περισσότερο ανταγωνιστική.

Καθώς ετοιμαζόμαστε να αναλάβουμε, κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2027, την Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα επιδιώξουμε μια Ευρώπη ανταγωνιστικότερη και ασφαλέστερη, με μεγαλύτερη δυνατότητα αυτοάμυνας και αυξημένη αποτελεσματικότητα στη φύλαξη των εξωτερικών συνόρων της.

Την ίδια στιγμή, ένα ακόμη δίδαγμα αναδεικνύεται ολοένα και καθαρότερα: η συνδεσιμότητα αποτελεί την απτή έκφραση της γεωπολιτικής.

Στην περιοχή, το ενεργειακό τοπίο έχει μεταμορφωθεί εκ βάθρων. Τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, οι ψηφιακοί και ενεργειακοί διάδρομοι, οι λιμενικές εγκαταστάσεις και οι θαλάσσιες διαδρομές μεταφορών λειτουργούν ως εργαλεία ισχύος. Η γεωγραφική θέση διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο.

Στόχος μας είναι να αξιοποιήσουμε τη μοναδική γεωγραφική μας θέση, δημιουργώντας ισχυρότερες συνδέσεις ανάμεσα στην Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή, τον Κόλπο και τη Βόρεια Αφρική. Γι’ αυτό κατευθύνουμε επενδύσεις σε έργα συνδεσιμότητας νέας γενιάς, μεταξύ των οποίων το GREGY, που θα διοχετεύει καθαρή ηλεκτρική ενέργεια από την Αίγυπτο προς την Ευρώπη, καθώς και το Great Sea Interconnector, μέσω του οποίου τα ευρωπαϊκά ηλεκτρικά δίκτυα θα συνδεθούν με την Κύπρο και το Ισραήλ.

Ταυτόχρονα, αξιοποιούμε την ιδιαίτερη γεωγραφική θέση της χώρας μας, ώστε να λειτουργήσουμε ως πάροχος ενεργειακής ασφάλειας για τους βόρειους γείτονές μας.

Ως Πρωθυπουργός μιας χώρας που αποτελεί ηγετική δύναμη στη ναυτιλία, οφείλω να επισημάνω ένα αδιαμφισβήτητο δεδομένο: περισσότερο από το 90% του διεθνούς εμπορίου διακινείται μέσω της θάλασσας. Αν η ελευθερία της ναυσιπλοΐας δέχεται συστηματικές απειλές και οι κρίσιμες θαλάσσιες διαδρομές δεν προστατεύονται, η παγκόσμια οικονομία απειλείται με παράλυση. Πρόκειται για ζήτημα που πρέπει να απασχολεί ιδιαίτερα κάθε κράτος το οποίο εκπροσωπείται σε αυτή τη διακεκριμένη Συνέλευση.

Κυρίες και κύριοι,

Θα ολοκληρώσω με ορισμένες σκέψεις για την τεχνητή νοημοσύνη. Στα χρόνια που μεγάλωνα, ένα από τα συγκροτήματα που ξεχώριζα ήταν οι «Talking Heads». Τότε δεν μπορούσα να φανταστώ ότι το εμβληματικό τραγούδι του David Byrne, με τον στίχο «We are on a road to nowhere», θα έμοιαζε τόσο προφητικό τέσσερις δεκαετίες μετά.

Για πρώτη φορά στην πορεία του ανθρώπινου είδους, δημιουργήσαμε μια τεχνολογία που θέτει ανοιχτά υπό αμφισβήτηση την υπεροχή του ανθρώπινου νου, ως κορύφωση της εξέλιξής μας. Δεν θα αναφερθώ εκτενώς στις θετικές, μετασχηματιστικές προοπτικές αυτής της επαναστατικής τεχνολογίας, από την εξάλειψη ασθενειών και την ενίσχυση της παραγωγικότητας έως την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Παρόλα αυτά, δεν μπορούμε να παραβλέψουμε ότι σήμερα η ανεξέλεγκτη εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης, χωρίς ρυθμιστικό πλαίσιο, δημιουργεί κινδύνους οι οποίοι ενδέχεται να ξεπερνούν κατά πολύ τα δυνητικά οφέλη της.

Όταν οι άνθρωποι που αναπτύσσουν αυτή την τεχνολογία δηλώνουν ανοιχτά ότι «αν αφεθεί ανεξέλεγκτη, η ΤΝ θα μπορούσε να ξεπεράσει την ικανότητά μας να ελέγχουμε αυτά τα συστήματα» και παραδέχονται οι ίδιοι πως «κατανοούμε μόνο ένα ελάχιστο μέρος του τι συμβαίνει σε αυτά τα μοντέλα», τότε ο συναγερμός πρέπει να σημάνει πολύ δυνατά για όλους μας.

Με άλλα λόγια, οι επικεφαλής των μεγαλύτερων επιχειρήσεων στον χώρο της τεχνητής νοημοσύνης παραδέχονται ότι δεν γνωρίζουν πώς λειτουργεί στην πράξη η αναδρομική αυτοβελτίωση: η δυνατότητα, δηλαδή, της τεχνητής νοημοσύνης να παράγει διαρκώς καλύτερες εκδοχές του εαυτού της.

Αν σε αυτά προστεθούν το ενδεχόμενο μαζικής απώλειας θέσεων εργασίας, η πιθανότητα να συγκεντρωθεί πρωτοφανής πλούτος στα χέρια πολύ λίγων, αλλά και η επίδραση που ενδέχεται να ασκήσει η τεχνητή νοημοσύνη στην ίδια τη φύση των ανθρώπινων σχέσεων, κυρίως για τα παιδιά μας, τότε διαμορφώνονται όλες οι προϋποθέσεις για πολιτική και κοινωνική αναταραχή χωρίς προηγούμενο.

Είναι αφελές να θεωρούμε ότι οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας θα συμφωνήσουν από μόνες τους να αυτορρυθμίσουν την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης. Μια τέτοια προσδοκία συγκρούεται με όσα μας έχει διδάξει η ιστορία του καπιταλισμού. Τα κέρδη για όσους επικρατήσουν είναι απλώς υπερβολικά μεγάλα, ώστε να πιστέψουμε πως η καλοπροαίρετη φροντίδα για την ευημερία της ανθρωπότητας θα υπερισχύσει της αδιάκοπης τάσης του κεφαλαίου να επιδιώκει ολοένα υψηλότερες αποδόσεις.

Καθώς τα πλέον προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης αναπτύσσονται εδώ, στις Ηνωμένες Πολιτείες, η αντιμετώπιση του ζητήματος αφορά πρωτίστως την αμερικανική κυβέρνηση. Ευτυχώς, διαθέτουμε προηγούμενα από τα οποία μπορούμε να αντλήσουμε διδάγματα.

Κατά τις δεκαετίες του 1940 και του 1950, η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών θέσπισε αυστηρούς κανόνες για μια διαφορετική τεχνολογία, τόσο ισχυρή ώστε οι δημιουργοί της πίστευαν πως μπορούσε να οδηγήσει είτε σε μια χρυσή εποχή ανθρώπινης ευημερίας είτε στο τέλος του κόσμου. Αναφέρομαι στην πυρηνική τεχνολογία.

Αυτό πρέπει να γίνει και σήμερα, και μάλιστα χωρίς καθυστέρηση. Οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης οφείλουν να αδειοδοτούνται με βάση σαφείς προϋποθέσεις: δέσμευση στις ανθρώπινες αξίες, διαφάνεια και, πάνω απ’ όλα, ασφάλεια. Προτού ένα νέο αεροπλάνο επιτραπεί να πετάξει, περνά από πλήθος αυστηρών δοκιμών, εγκεκριμένων από τη ρυθμιστική αρχή. Δεν συμβαίνει το ίδιο με ένα προηγμένο μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης.

Παράλληλα, αντιμετωπίζω με μεγάλη σοβαρότητα την έκκληση κορυφαίων στελεχών του τομέα της τεχνητής νοημοσύνης για εθελοντική παύση της ανάπτυξης των μοντέλων τους. Ωστόσο, το επαναλαμβάνω, μόνο ως προσωρινή λύση, προκειμένου να κερδηθεί χρόνος μέχρι να δημιουργηθεί μια ισχυρή ρυθμιστική αρχή.

Ο φιλελεύθερος καπιταλισμός διαθέτει ιστορικό στον περιορισμό των υπερβολών της αγοράς, είτε με τη διάσπαση ισχυρών μονοπωλίων είτε με τη θέσπιση κανόνων και προτύπων που επιτρέπουν στην αγορά να λειτουργεί προς όφελος του κοινού καλού. Το ίδιο οφείλει να γίνει και τώρα.

Η αντιμετώπιση αυτής της τεράστιας πρόκλησης απαιτεί τη συνεργασία της Κίνας και του υπόλοιπου κόσμου, όμως οι αποφάσεις για το μέλλον της τεχνητής νοημοσύνης και τις συνέπειές της για ολόκληρη την ανθρωπότητα δεν θα ληφθούν στις Βρυξέλλες, στο Τόκιο ή στη Μπραζίλια. Το βάρος αυτό θα κριθεί, κατά κύριο λόγο, εδώ, στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η ισχύς μιας μεγάλης δύναμης συνοδεύεται και από μεγάλη ευθύνη. Μένει να ευχηθούμε η χώρα που μας φιλοξενεί να ανταποκριθεί όπως απαιτούν οι περιστάσεις.

Σας ευχαριστώ θερμά.