Λίνα Μενδώνη στον ΟΗΕ: Η επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα έχει βαθιά σημασία για την Ελλάδα και οικουμενική διάσταση

Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, μιλώντας στην Εβδομάδα Υψηλού Επιπέδου της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, παρουσίασε την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς ως μία από τις πιο επείγουσες προκλήσεις, καθώς συνδέεται με τη συλλογική μνήμη των λαών, αλλά και με θεμελιώδη θέματα διεθνούς δικαίου, ασφάλειας και δικαιοσύνης.

Στην παράλληλη αυτή δράση πήραν μέρος οι Μόνιμες Αντιπροσωπείες και τα Υπουργεία Εξωτερικών της Ελλάδας και της Ιταλίας, μαζί με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Δημοσίου Δικαίου (EPLO). Κεντρικό σημείο της τοποθέτησής της αποτέλεσε η επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα, ένα κορυφαίο ζήτημα που αποτυπώνει συνολικά τη στρατηγική της Ελλάδας για τον επαναπατρισμό πολιτιστικών θησαυρών.

Λίνα Μενδώνη: «Τα γλυπτά του Παρθενώνα έχουν βαθιά σημασία για την Ελλάδα»

«Και αυτό» όπως τόνισε η Υπουργός Πολιτισμού «μας οδηγεί φυσικά σε ένα ζήτημα με βαθιά σημασία για την Ελλάδα αλλά και με οικουμενική πολιτιστική διάσταση: Την επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα. Τα Γλυπτά του Παρθενώνα σχεδιάστηκαν και δημιουργήθηκαν ως αναπόσπαστα μέλη ενός ενιαίου αρχιτεκτονικού, καλλιτεχνικού και εννοιολογικού συνόλου. Επομένως, η επανένωσή τους στην Αθήνα, δεν αποτελεί για την Ελλάδα απλώς ζήτημα κυριότητας επιμέρους έργων αλλά ζήτημα αποκατάστασης της ακεραιότητας ενός μοναδικού μνημείου της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς.

Είναι, ταυτόχρονα, ζήτημα ηθικής, επιστημονικής όσο και πολιτικής προσέγγισης. Η Διακυβερνητική Επιτροπή της UNESCO έχει προσφέρει το φόρουμ και το θεσμικό πλαίσιο για έναν εποικοδομητικό διάλογο καλής πίστης, μεταξύ της Ελλάδας και του Ηνωμένου Βασιλείου, με στόχο την εξεύρεση μιας δίκαιης και αμοιβαία αποδεκτής λύσης, σε αυτό το μακροχρόνιο ζήτημα. Η πολιτιστική κληρονομιά δεν μπορεί να αποτελεί προϊόν παρανομίας ή αιτία διχασμού. Πρέπει να είναι γέφυρα διαλόγου, συνεργασίας και αμοιβαίας κατανόησης. Οι επιστροφές δεν αποτελούν το τέλος μιας σχέσης αλλά πρέπει να είναι η αρχή μιας νέας σχέσης για κοινή έρευνα, ανταλλαγή τεχνογνωσίας και στενής πολιτιστικής συνεργασίας».

Η συγκεκριμένη κατεύθυνση βρίσκεται σε άμεση συνάρτηση με την ευρύτερη στρατηγική της Ελλάδας, η οποία απορρίπτει την παράνομη διακίνηση ή την εκμετάλλευση της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Ως παραδείγματα συνεργασίας και αμοιβαίας κατανόησης λειτουργούν οι επαναπατρισμοί που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί, δείχνοντας παράλληλα τον δρόμο προς μια συμφωνία με τη Βρετανία.

Ενδεικτική είναι η συνεργασία Ελλάδας και Ιταλίας για την επιστροφή του θραύσματος Fagan του Παρθενώνα, η οποία αποτελεί πρότυπο καλής θέλησης ανάμεσα στα δύο κράτη. Αντίστοιχα, η παράδοση από την Ελλάδα στην Αίγυπτο έξι πολιτιστικών αγαθών καταδεικνύει στην πράξη τον σεβασμό που επιδεικνύει διεθνώς η χώρα.

Λίνα Μενδώνη: «Η Ελλάδα έχει θέσει ως ύψιστη προτεραιότητα την προστασία των μνημείων»

Τοποθετώντας το ζήτημα σε ευρύτερο πλαίσιο, η Λίνα Μενδώνη επισήμανε ότι η Ελλάδα «έχει θέσει ως ύψιστη προτεραιότητα την προστασία των μνημείων, την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης και τον επαναπατρισμό πολιτιστικών αγαθών, αξιοποιώντας το εθνικό και διεθνές νομικό πλαίσιο και ενισχύοντας διμερείς και πολυμερείς συνεργασίες. «Για την Ελλάδα», σημείωσε η Υπουργός Πολιτισμού, «η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς είναι ταυτόχρονα ζήτημα διεθνούς νομιμότητας, ασφάλειας, δικαιοσύνης και σεβασμού στην ιστορική μνήμη των λαών. Το υφιστάμενο διεθνές νομικό πλαίσιο πρέπει να συνοδεύεται από ουσιαστική διεθνή συνεργασία, συντονισμό των αρμόδιων Αρχών και αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών».

Αναπτύσσοντας περαιτέρω τη θέση της, η Υπουργός υπογράμμισε «ότι η καταστροφή μνημείων, η λεηλασία αρχαιολογικών χώρων και η παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών πλήττουν καίρια την ιστορική μνήμη και την ταυτότητα των λαών. Παράλληλα, τόνισε ότι η παράνομη διακίνηση συνιστά μορφή οργανωμένου εγκλήματος με ιδιαίτερα σοβαρές συνέπειες σε περιόδους ένοπλων συγκρούσεων, καθώς συνδέεται συχνά με τη χρηματοδότηση τρομοκρατικών οργανώσεων».

Η διαχείριση αυτής της σύνθετης πρόκλησης προϋποθέτει επιχειρησιακή συνεργασία σε πολλά επίπεδα μεταξύ πολιτιστικών, αστυνομικών, τελωνειακών και δικαστικών αρχών, αλλά και στενό συντονισμό με διεθνείς οργανισμούς, όπως η UNESCO, η INTERPOL, η Europol και η Eurojust. Κομβικό μέσο για την ενίσχυση της ενημέρωσης των αρχών και της κοινωνίας είναι η εφαρμογή της «Κόκκινης Λίστας», με την Ελλάδα να αποτελεί την πρώτη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης που απέκτησε δική της λίστα.

Λίνα Μενδώνη: «Η πολιτιστική διπλωματία μπορεί να μετατρέψει τις επιστροφές σε αφετηρία νέων σχέσεων»

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε επίσης στη συμβολή των νέων τεχνολογιών, από τις διαλειτουργικές βάσεις δεδομένων έως τα ψηφιακά εργαλεία παρακολούθησης, σε συνδυασμό πάντοτε με την ανθρώπινη εμπειρογνωμοσύνη. Ως καθοριστικό παράδειγμα αναφέρθηκε η συνεργασία της Ελλάδας με τις Ηνωμένες Πολιτείες για την επιστροφή ελληνικών αρχαιοτήτων.

Ολοκληρώνοντας την ομιλία της, η Υπουργός επισήμανε «ότι η πολιτιστική διπλωματία μπορεί να μετατρέψει τις επιστροφές σε αφετηρία νέων σχέσεων, κοινών δράσεων και ανάπτυξης τεχνογνωσίας».

Μεταξύ των ομιλητών που έλαβαν μέρος στην εκδήλωση ήταν η Υφυπουργός Εξωτερικών της Ελλάδας Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, ο Ιταλός Υφυπουργός Εξωτερικών Edmondo Cirielli, ο Antonio Rodriguez, Πρόεδρος του Διεθνούς Συμβουλίου Μουσείων (ICOM), η Aruna Gujral, Γενική Γραμματέας του ICCROM, η Ελένη Βλαχογιάννη, Αναπληρώτρια Προϊσταμένη στη Διεύθυνση Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών, ο εκπρόσωπος του Μεξικού Adolfo Ayuso Audry, ο Robert Abisoghomonyan, Υφυπουργός Εξωτερικών της Αρμενίας, καθώς και ο Σπύρος Φλογαΐτης, Πρόεδρος του EPLO. Χαιρετισμό απέστειλε με ηχογραφημένο μήνυμα ο Βοηθός Γενικός Διευθυντής για τον Πολιτισμό Nayef Al-Fayez.