Η μνήμη δεν εγκαινιάζεται: το υπουργείο μπροστά στις οφειλές

Μια εκδήλωση ακυρώθηκε, αλλά η αντιπαράθεση δεν μπήκε στο αρχείο. Οι αντιδράσεις του Εθνικού Συμβουλίου Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας στην Ελλάδα και του Συλλόγου Μνήμης και Δράσης Μανώλης Γλέζος οδήγησαν στη ματαίωση της διοργάνωσης που είχε προγραμματιστεί για τις 30 Απριλίου, με αντικείμενο την Καισαριανή, τις φωτογραφίες των 200 και τη μετατροπή φωτογραφικού υλικού των θυτών σε εθνικό μνημείο. Τώρα, οι δύο φορείς αμφισβητούν τις νέες διοργανώσεις με τη συμμετοχή του υπουργείου Πολιτισμού. Το ερώτημα παραμένει: ποιος διαχειρίζεται τη μνήμη της Κατοχής και με ποιους όρους;

Εγκαίνια με βαρύ ημερολόγιο

Η έκθεση για το διαιρεμένο παρελθόν των ελληνογερμανικών σχέσεων έχει δύο χώρους παρουσίασης: το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Αθηνών. Τα εγκαίνια έχουν οριστεί για τις 12 Οκτωβρίου 2026, την επέτειο της απελευθέρωσης της Αθήνας από τη γερμανική κατοχή το 1944. Μια ημερομηνία που κάθε άλλο παρά ουδέτερη είναι για τους φορείς διεκδίκησης.

Ακολουθεί, από τις 15 έως τις 17 Οκτωβρίου στην Αθήνα, διεθνές συνέδριο για την αρχαιολογία στην κατεχόμενη Ελλάδα της περιόδου 1941–1944. Το οργανώνουν το γερμανικό και το ιταλικό αρχαιολογικό ινστιτούτο μαζί με το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού. Η θεσμική σύμπραξη, ωστόσο, δεν αποτελεί από μόνη της πιστοποιητικό ιστορικής ευαισθησίας.

Οι επιστροφές πριν από τις κορδέλες

Οι δύο οργανώσεις θέτουν συγκεκριμένο κριτήριο: αναγνώριση της λεηλασίας και δέσμευση για επιστροφή των αρχαιοτήτων. Με αυτό το περιεχόμενο, δηλώνουν ότι δεν θα είχαν αντίρρηση στις διοργανώσεις. Αντιθέτως, αποδίδουν στο γερμανικό κράτος και στην κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη επιχείρηση ιστορικής αναθεώρησης και εξωραϊσμού του ρόλου των αρχαιολογικών φορέων στην Κατοχή. Πρόκειται για τη δική τους καταγγελία, όχι για συμπέρασμα που αποδεικνύεται απλώς από το πρόγραμμα.

Στο στόχαστρο βρίσκεται και ο ερευνητής Σνάιντερ του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών. Η προγραμματισμένη ομιλία του συνδέει την επιθυμία παρουσίας κατά την ύψωση σημαίας στην Ακρόπολη με τη φαντασία και την πραγματικότητα της γερμανικής κατοχής. Οι οργανώσεις αντιμετωπίζουν αυτή τη διατύπωση ως προσβολή της πράξης του Μανώλη Γλέζου και του Απόστολου Σάντα, που κατέβασαν τη ναζιστική σημαία από την Ακρόπολη.

Η μνήμη έχει εκκρεμότητες

Επικαλούνται επίσης την παρέμβαση του Γλέζου στην αρμόδια επιτροπή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου: επιστροφή των έργων στον τόπο δημιουργίας τους, από τις λεηλατημένες αρχαιότητες έως την Αφροδίτη της Μήλου, τη Νίκη της Σαμοθράκης και τα αετώματα του Παρθενώνα. Υπενθυμίζουν την αναφορά του στις αρπαγές από γερμανικά, ιταλικά και βουλγαρικά στρατεύματα, στην άγνωστη τύχη πολλών αντικειμένων και στις ελάχιστες επιστροφές.

Στο ίδιο πλαίσιο φέρνουν ξανά το συνέδριο της Εταιρείας Ελλήνων Αρχαιολόγων στην Παλαιά Βουλή, στις 19 Απριλίου 2018, και την επίσημη μεταπολεμική καταγραφή των ζημιών από το υπουργείο Παιδείας. Η ιστορική μνήμη δεν εξαντλείται στην επιμέλεια μιας έκθεσης. Το υπουργείο θα σταθεί και στις εκκρεμείς διεκδικήσεις ή θα αρκεστεί στις κορδέλες;