28η Οκτωβρίου: Τι συνέβη από το τελεσίγραφο έως τη γερμανική εισβολή

Η 28η Οκτωβρίου τιμά την απόρριψη των ιταλικών απαιτήσεων και την επίθεση της Ιταλίας στην Ελλάδα, που άρχισε το πρωί της 28ης Οκτωβρίου 1940. Η γερμανική εισβολή ακολούθησε στις 6 Απριλίου 1941 και η είσοδος των γερμανικών στρατευμάτων στην Αθήνα έγινε στις 27 Απριλίου.

Από τον τορπιλισμό της «Έλλης» στο τελεσίγραφο

Για να καταλάβουμε τη σειρά των γεγονότων, χρειάζεται να γυρίσουμε λίγους μήνες πριν από την επέτειο. Στις 15 Αυγούστου 1940, ιταλικό υποβρύχιο τορπίλισε το ελληνικό καταδρομικό «Έλλη» στο λιμάνι της Τήνου. Το περιστατικό προηγήθηκε της εισβολής.

Τον Αύγουστο άρχισε μυστική μερική επιστράτευση. Έφεδροι αξιωματικοί και οπλίτες καλούνταν με ατομικές προσκλήσεις, ενώ το καλοκαίρι γίνονταν και κλήσεις εφέδρων για μετεκπαίδευση. Παράλληλα, στην Ήπειρο είχαν προηγηθεί μυστικές προετοιμασίες και είχε ενισχυθεί η VIII Μεραρχία. Το σχέδιο επιστράτευσης, σύμφωνα με τη Διεύθυνση Επιστράτευσης του ΓΕΣ, είχε καταρτιστεί ήδη τον Σεπτέμβριο του 1939 και προέβλεπε σταδιακή μετάβαση από τη μερική στη γενική κινητοποίηση.

Στις 03:00 τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940, ο Ιταλός πρεσβευτής Εμανουέλε Γκράτσι επέδωσε στον πρωθυπουργό Ιωάννη Μεταξά τελεσίγραφο. Η ιταλική κυβέρνηση απαιτούσε να περάσουν ελεύθερα στρατεύματά της από την Ελλάδα και να καταλάβουν στρατηγικά σημεία στην ελληνική επικράτεια. Η ελληνική πλευρά απέρριψε τις απαιτήσεις. Η ΕΡΤ καταγράφει ως απάντηση του Μεταξά τη φράση «Alors, c’est la guerre!» — «Λοιπόν, έχουμε πόλεμο!». Το «Όχι» έμεινε ως σύντομο σύμβολο της άρνησης.

Η ιταλική επίθεση και η ελληνική επιστράτευση

Η επίθεση δεν περίμενε να εκπνεύσει το τελεσίγραφο. Στις 05:30 της 28ης Οκτωβρίου, μισή ώρα πριν από την προθεσμία του, οι ιταλικές δυνάμεις επιτέθηκαν σε ελληνικά τμήματα στα σύνορα με την Αλβανία. Το πρώτο πολεμικό ανακοινωθέν ανέφερε ότι τα ελληνικά τμήματα προκαλύψεως δέχονταν επίθεση και αμύνονταν. Έτσι άρχισε ο ελληνοϊταλικός πόλεμος.

Το σχέδιο που εφαρμόστηκε προέβλεπε σταδιακή μετάβαση από τη μερική στη γενική επιστράτευση. Μέσα σε 15 ημέρες, σύμφωνα με τη Διεύθυνση Επιστράτευσης του ΓΕΣ, κινητοποιήθηκαν και προωθήθηκαν στις παραμεθόριες περιοχές 300.000 άνδρες και 125.000 κτήνη.

Στην Ήπειρο, τα ελληνικά τμήματα υποχώρησαν οργανωμένα από τις θέσεις προκαλύψεως προς την κύρια αμυντική γραμμή Καλαμά–Ελαία–Γκράμπαλα–Ύψωμα Κλέφτης, επιβραδύνοντας την ιταλική προέλαση. Η ιταλική επίθεση στην περιοχή Ελαίας–Καλαμά συνεχίστηκε έως τις 8 Νοεμβρίου. Στις 14 Νοεμβρίου άρχισε γενική ελληνική αντεπίθεση, η οποία, σύμφωνα με την Προεδρία της Δημοκρατίας, διήρκεσε έως τις 6 Ιανουαρίου 1941.

Η γερμανική εισβολή και η είσοδος στην Αθήνα

Στις 6 Απριλίου 1941, ενώ ο πόλεμος με την Ιταλία συνεχιζόταν, η Γερμανία επιτέθηκε στην Ελλάδα και στη Γιουγκοσλαβία. Η επίθεση περιλάμβανε βομβαρδισμούς της οχυρωμένης γραμμής Μεταξά στον βορρά.

Η γερμανική προέλαση έφτασε στη Θεσσαλονίκη στις 9 Απριλίου και τα στρατεύματα μπήκαν στην Αθήνα στις 27 Απριλίου 1941, σύμφωνα με το Αρχείο της ΕΡΤ. Η Κατοχή ακολούθησε τη γερμανική εισβολή· δεν άρχισε με το ιταλικό τελεσίγραφο.

Η επέτειος του «Όχι» τιμήθηκε από τον λαό ήδη από το 1941, ενώ ο πρώτος επίσημος εορτασμός από το ελληνικό κράτος έγινε στις 28 Οκτωβρίου 1944.

Συχνές ερωτήσεις

Τι τιμούμε την 28η Οκτωβρίου;

Την απόρριψη των ιταλικών απαιτήσεων και την ιταλική επίθεση που άρχισε στην Ελλάδα στις 28 Οκτωβρίου 1940.

Πότε επιδόθηκε το ιταλικό τελεσίγραφο;

Στις 03:00 τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940, από τον Ιταλό πρεσβευτή Εμανουέλε Γκράτσι στον Ιωάννη Μεταξά.

Πότε άρχισε η γερμανική εισβολή στην Ελλάδα;

Στις 6 Απριλίου 1941, μήνες μετά την έναρξη του ελληνοϊταλικού πολέμου.

Πότε μπήκαν οι Γερμανοί στην Αθήνα;

Στις 27 Απριλίου 1941. Η ημερομηνία αυτή διαφέρει από την έναρξη της εισβολής στις 6 Απριλίου.