Οι τέσσερις φρεγάτες MEKO 200HN του Πολεμικού Ναυτικού εισέρχονται πλέον σε τροχιά ουσιαστικής αναβάθμισης με στόχο να παραμείνουν αξιόμαχες, επιχειρησιακά επίκαιρες και πλήρως ενταγμένες στο νέο δικτυοκεντρικό περιβάλλον του Στόλου, μετά την υπογραφή της σύμβασης μεταξύ της Γενικής Διεύθυνσης Αμυντικών Εξοπλισμών και Επενδύσεων και της Thales.
Οι υπογραφές για τον εκσυγχρονισμό του ολοκληρωμένου συστήματος επιχειρήσεων των φρεγατών τύπου MEKO σηματοδοτεί την πραγματική εκκίνηση ενός από τα πιο κρίσιμα προγράμματα του Πολεμικού Ναυτικού, έπειτα από χρόνια αναμονής, παλινωδιών, αναθεωρήσεων και καθυστερήσεων.
Η σύμβαση με τη Thales δεν είναι μια απλή προμήθεια ηλεκτρονικών συστημάτων. Αποτελεί την «καρδιά» του εκσυγχρονισμού. Είναι το σκέλος που θα μετατρέψει τις φρεγάτες κλάσης ΥΔΡΑ από αξιόπιστες αλλά τεχνολογικά κουρασμένες μονάδες της δεκαετίας του 1990 σε πλοία με σύγχρονο σύστημα μάχης, προηγμένους αισθητήρες, νέα ψηφιακή αρχιτεκτονική και αυξημένες δυνατότητες επιβίωσης σε περιβάλλον υψηλής απειλής.
Οι τέσσερις ΜΕΚΟ δεν αποτελούν για το Πολεμικό Ναυτικό απλώς πλοία που πρέπει να παραμείνουν σε υπηρεσία. Αποτελούν κρίσιμο επιχειρησιακό πυλώνα για την επόμενη δεκαπενταετία. Την ώρα που οι φρεγάτες FDI εισέρχονται σταδιακά στον Στόλο, οι παλαιότερες φρεγάτες τύπου S πλησιάζουν στο τέλος του κύκλου ζωής τους και η Τουρκία επιταχύνει τη ναυτική της αναβάθμιση, οι ΜΕΚΟ είναι ο αναγκαίος ενδιάμεσος κρίκος.
Χωρίς τον εκσυγχρονισμό τους, ο αριθμός των αξιόμαχων μονάδων επιφανείας θα δεχόταν σοβαρή πίεση. Με τον εκσυγχρονισμό τους, το Πολεμικό Ναυτικό αποκτά τη δυνατότητα να διατηρήσει έναν ισχυρό πυρήνα πλοίων πρώτης γραμμής έως και τη δεκαετία του 2040.
Η Thales στον πυρήνα του εκσυγχρονισμού
Η συμφωνία με τη Thales αφορά τον εκσυγχρονισμό του ολοκληρωμένου συστήματος επιχειρήσεων των φρεγατών τύπου ΥΔΡΑ. Στον πυρήνα του πακέτου βρίσκονται τρία συστήματα που αλλάζουν την επιχειρησιακή εικόνα των πλοίων: το Σύστημα Διαχείρισης Μάχης TACTICOS, το ραντάρ NS100 και το σύστημα ελέγχου πυρός STIR 1.2 EO Mk2.
Το TACTICOS θα αποτελέσει τον νέο ψηφιακό «εγκέφαλο» των φρεγατών. Μέσω αυτού θα διασυνδέονται αισθητήρες, όπλα, επικοινωνίες, ζεύξεις δεδομένων και τακτική εικόνα σε ένα ενιαίο περιβάλλον διοίκησης και ελέγχου. Η μετάβαση σε μια νεότερη έκδοση του TACTICOS δεν σημαίνει απλώς αλλαγή κονσολών ή λογισμικού. Σημαίνει ότι οι φρεγάτες θα μπορούν να λειτουργούν με ταχύτητα, ακρίβεια και αυτοματισμούς που απαιτεί το σύγχρονο ναυτικό πεδίο μάχης.
Το Πολεμικό Ναυτικό αποκτά έτσι ένα σύστημα που χρησιμοποιείται ήδη από περισσότερες από 25 ναυτικές δυνάμεις διεθνώς και θεωρείται μία από τις πιο δοκιμασμένες λύσεις στον χώρο των συστημάτων μάχης. Η ανθρωποκεντρική διεπαφή, η ταχύτερη επεξεργασία δεδομένων, η υποστήριξη λήψης αποφάσεων και η δυνατότητα διαχείρισης σύνθετων σεναρίων εμπλοκής είναι στοιχεία που αποκτούν ιδιαίτερη σημασία σε περιβάλλον κορεσμού, όπου ο χρόνος αντίδρασης μπορεί να κρίνει την επιβίωση μιας μονάδας.
Το NS100 αλλάζει την εικόνα επιτήρησης
Κομβικό ρόλο στο πρόγραμμα έχει το ραντάρ NS100. Πρόκειται για ψηφιακό ραντάρ τεχνολογίας AESA, ενεργής ηλεκτρονικής σάρωσης, με δυνατότητα πολλαπλών δεσμών και υψηλή απόδοση στην επιτήρηση αέρος και επιφανείας. Η εγκατάστασή του στις φρεγάτες ΥΔΡΑ αναβαθμίζει θεαματικά την ικανότητα έγκαιρης προειδοποίησης και παρακολούθησης απειλών μεσαίας και μεγάλης εμβέλειας.
Η σημασία του NS100 δεν περιορίζεται στον εντοπισμό κλασικών εναέριων στόχων. Το σύγχρονο ναυτικό πεδίο μάχης περιλαμβάνει πλέον UAV, χαμηλά ιπτάμενους στόχους, αντιπλοϊκούς πυραύλους, ασύμμετρες απειλές, ταχύπλοα επιφανείας και σύνθετα σενάρια κορεσμού. Ένα πλοίο που δεν διαθέτει έγκαιρη, καθαρή και αξιόπιστη εικόνα δεν μπορεί να εκμεταλλευτεί πλήρως ούτε τα όπλα του ούτε τα συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου του.
Το NS100 δίνει στις ΜΕΚΟ τη δυνατότητα να βλέπουν νωρίτερα, να αξιολογούν ταχύτερα και να αντιδρούν πιο αποτελεσματικά. Σε συνδυασμό με το TACTICOS, η πληροφορία από τον αισθητήρα δεν μένει απομονωμένη. Ενσωματώνεται στο σύστημα μάχης, διασταυρώνεται με άλλα δεδομένα, μετατρέπεται σε τακτική εικόνα και οδηγεί σε ταχύτερη λήψη απόφασης.
Αυτή είναι η ουσία του εκσυγχρονισμού. Όχι απλώς να τοποθετηθούν νέα συστήματα σε παλαιότερα πλοία, αλλά να δημιουργηθεί μια νέα ενιαία επιχειρησιακή αρχιτεκτονική.
STIR 1.2 EO Mk2: Ακρίβεια στον έλεγχο πυρός
Το τρίτο μεγάλο στοιχείο του πακέτου είναι το STIR 1.2 EO Mk2. Πρόκειται για αποδεδειγμένο σύστημα ελέγχου πυρός διπλής συχνότητας, με ενσωματωμένο ηλεκτρο-οπτικό σκέλος που περιλαμβάνει τεχνολογίες λέιζερ και υπέρυθρης ακτινοβολίας. Η παρουσία του ενισχύει την ικανότητα των φρεγατών να κατευθύνουν με υψηλή ακρίβεια τα όπλα τους και να αντιμετωπίζουν στόχους σε απαιτητικές συνθήκες.
Η αξία του STIR γίνεται ακόμη μεγαλύτερη όταν συνδυάζεται με τη συνολική αναβάθμιση των αισθητήρων και του συστήματος μάχης. Η έγκαιρη προειδοποίηση, η αναγνώριση, η παρακολούθηση και η εμπλοκή δεν είναι πλέον διακριτά στάδια που λειτουργούν αποσπασματικά. Εντάσσονται σε έναν ενιαίο ψηφιακό κύκλο μάχης, όπου κάθε δευτερόλεπτο μετρά.
Σε ένα περιβάλλον όπως το Αιγαίο και η Ανατολική Μεσόγειος, με περιορισμένους χρόνους αντίδρασης, πυκνή αεροναυτική δραστηριότητα, γεωγραφικές ιδιαιτερότητες και διαρκή ανάγκη ταχείας διάκρισης απειλών, η ακρίβεια του ελέγχου πυρός αποτελεί κρίσιμο πολλαπλασιαστή ισχύος.
Από τη δεκαετία του 1990 στη δικτυοκεντρική εποχή
Οι φρεγάτες MEKO 200HN κατασκευάστηκαν στη Γερμανία και στην Ελλάδα και εντάχθηκαν επιχειρησιακά στον Στόλο από τα τέλη της δεκαετίας του 1990. Για πολλά χρόνια αποτέλεσαν τα πιο σύγχρονα πλοία του Πολεμικού Ναυτικού και σήκωσαν δυσανάλογα μεγάλο βάρος σε αποστολές στο Αιγαίο, στην Ανατολική Μεσόγειο και σε διεθνείς επιχειρήσεις.
Όμως η ηλικία των πλοίων και κυρίως η τεχνολογική εξέλιξη των απειλών κατέστησαν τον εκσυγχρονισμό τους αναπόφευκτο. Τα σημερινά πλοία δεν κρίνονται μόνο από το πόσα όπλα φέρουν, αλλά από το πόσο γρήγορα αντιλαμβάνονται την τακτική κατάσταση, πόσο αξιόπιστα διαχειρίζονται την πληροφορία και πόσο αποτελεσματικά μπορούν να συνεργαστούν με άλλες πλατφόρμες.
Η αναβαθμισμένη ΜΕΚΟ δεν θα είναι απομονωμένη μονάδα. Θα πρέπει να μπορεί να συνεργάζεται με τις FDI, τα ελικόπτερα του Πολεμικού Ναυτικού, τα αεροσκάφη της Πολεμικής Αεροπορίας, τα UAV, τα παράκτια συστήματα επιτήρησης και τα κέντρα διοίκησης. Αυτό ακριβώς υπηρετεί η νέα αρχιτεκτονική που φέρνει η Thales.
Η μάχη πλέον δεν κερδίζεται μόνο από την πλατφόρμα που έχει το ισχυρότερο όπλο, αλλά από εκείνη που εντάσσεται καλύτερα στο δίκτυο, διακινεί ταχύτερα την πληροφορία και λαμβάνει σωστές αποφάσεις πριν από τον αντίπαλο.
Η ελληνική βιομηχανία στο πρόγραμμα
Ιδιαίτερη σημασία έχει η δέσμευση της Thales για στενή συνεργασία με την ελληνική βιομηχανία. Η εγχώρια συμμετοχή αποτελεί βασικό άξονα του προγράμματος, όχι μόνο για λόγους οικονομικού αποτυπώματος, αλλά κυρίως για λόγους επιχειρησιακής αυτονομίας και διαθεσιμότητας.
Το γεγονός ότι η Thales διαθέτει πολυετή παρουσία στην Ελλάδα μέσω της Thales Hellas και διατηρεί σχέση δεκαετιών με τις Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις δημιουργεί ένα πλαίσιο τεχνικής συνέχειας. Η εταιρεία έχει παρουσία σε Στρατό Ξηράς, Πολεμικό Ναυτικό και Πολεμική Αεροπορία, ενώ πέρυσι συμπλήρωσε 50 χρόνια συνεχούς παρουσίας στην Ελλάδα.
Η αξία της εγχώριας υποστήριξης θα φανεί κυρίως μετά την ολοκλήρωση του εκσυγχρονισμού. Τα πλοία δεν χρειάζονται μόνο εγκατάσταση νέων συστημάτων. Χρειάζονται υποστήριξη, ανταλλακτικά, τεχνική τεχνογνωσία, αναβαθμίσεις λογισμικού, συντήρηση και γρήγορη επίλυση βλαβών. Σε αυτό το πεδίο, το εγχώριο κέντρο υποστήριξης της Thales και η συνεργασία με ελληνικές εταιρείες μπορούν να αποδειχθούν καθοριστικά για τη διατήρηση υψηλής επιχειρησιακής ετοιμότητας.
Ο κρίσιμος ρόλος της SSMART και του Σκαραμαγκά
Η σύμβαση με τη Thales αποτελεί το τεχνολογικό θεμέλιο. Όμως η επιτυχία του προγράμματος θα κριθεί από την ολοκλήρωση όλων των σκέλων του. Η ελληνική SSMART έχει αναλάβει τον ρόλο του integrator, δηλαδή της εταιρείας που θα διαχειριστεί την εγκατάσταση, διασύνδεση, ενεργοποίηση, παραμετροποίηση και πιστοποίηση των νέων συστημάτων πάνω στις φρεγάτες.
Πρόκειται για έργο εξαιρετικά σύνθετο. Σε πλοία ηλικίας άνω των 25 ετών, η ενσωμάτωση νέων συστημάτων δεν είναι ποτέ απλή υπόθεση. Απαιτούνται καλωδιώσεις, προσαρμογές, δοκιμές, πιστοποιήσεις, τεχνικές λύσεις σε παλαιότερες υποδομές και συνεχής συνεργασία με το Πολεμικό Ναυτικό.
Το τρίτο κρίσιμο σκέλος είναι το ναυπηγικό έργο στα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά. Εκεί θα γίνουν οι δεξαμενισμοί, οι αποξηλώσεις παλαιών συστημάτων, οι νέες βάσεις εξοπλισμού, οι παρεμβάσεις στους ιστούς, οι διαμορφώσεις χώρων και οι αλλαγές στα δίκτυα ισχύος και δεδομένων.
Με απλά λόγια, η Thales φέρνει τον τεχνολογικό πυρήνα, η SSMART αναλαμβάνει την ολοκλήρωση και ο Σκαραμαγκάς θα είναι το φυσικό εργοτάξιο του εκσυγχρονισμού. Αν αυτά τα τρία σκέλη κινηθούν συντονισμένα, το πρόγραμμα μπορεί να πετύχει τον στόχο του. Αν υπάρξουν νεκρά διαστήματα, καθυστερήσεις ή αστοχίες συγχρονισμού, τότε το χρονοδιάγραμμα θα πιεστεί από την πρώτη κιόλας φρεγάτα.
Τα όπλα, το Sovraponte και ο «Κένταυρος»
Ο εκσυγχρονισμός των ΜΕΚΟ δεν περιορίζεται μόνο στους αισθητήρες και στο σύστημα μάχης. Το Πολεμικό Ναυτικό εξετάζει και υλοποιεί παράλληλες παρεμβάσεις που θα ενισχύσουν την επιβιωσιμότητα και την αποτελεσματικότητα των πλοίων.
Η αναβάθμιση του κύριου πυροβόλου Mk45, η επιλογή του Sovraponte 76/62 ως λύση ενίσχυσης της εγγύς άμυνας και η ενσωμάτωση σύγχρονων συστημάτων επικοινωνιών αποτελούν κρίσιμα κομμάτια της συνολικής εικόνας. Το Sovraponte ειδικά αποκτά ιδιαίτερη αξία στο νέο περιβάλλον απειλών, όπου τα πλοία καλούνται να αντιμετωπίσουν UAV, ταχύπλοες ασύμμετρες απειλές, περιφερόμενα πυρομαχικά και χαμηλού κόστους στόχους χωρίς να εξαντλούν πολύτιμα πυραυλικά αποθέματα.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και ο ελληνικός «Κένταυρος», το anti-drone σύστημα ηλεκτρονικού πολέμου που έχει ήδη κεντρίσει το ενδιαφέρον για την ενίσχυση της προστασίας μονάδων επιφανείας. Η εμπειρία από την Ερυθρά Θάλασσα, τη Μαύρη Θάλασσα και τη Μέση Ανατολή δείχνει ότι οι φρεγάτες δεν απειλούνται πλέον μόνο από κλασικούς πυραύλους και αεροσκάφη. Απειλούνται από φθηνά UAV, θαλάσσια drones, κορεστικές επιθέσεις και συστήματα που επιχειρούν να εξαντλήσουν την άμυνα με χαμηλό κόστος.
Η νέα ΜΕΚΟ πρέπει να μπορεί να επιβιώσει σε αυτό το περιβάλλον. Και αυτό απαιτεί συνδυασμό αισθητήρων, ηλεκτρονικού πολέμου, πυροβόλων, πυραυλικών συστημάτων, τακτικής εικόνας και ταχύτατης αντίδρασης.
Η μάχη του χρονοδιαγράμματος
Το Πολεμικό Ναυτικό έχει μπροστά του ένα απαιτητικό χρονοδιάγραμμα. Το 2026 είναι η χρονιά των συμβάσεων, της προετοιμασίας και της ενεργοποίησης του προγράμματος. Το 2027 πρέπει να ξεκινήσουν οι κύριες εργασίες στο πρώτο πλοίο. Το 2028 αποτελεί το μεγάλο πρώτο ορόσημο, καθώς στόχος είναι να παραδοθεί η πρώτη αναβαθμισμένη φρεγάτα. Έως το 2030, το πρόγραμμα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί και για τις τέσσερις ΜΕΚΟ.
Το χρονοδιάγραμμα είναι σφιχτό και δεν αφήνει περιθώρια για νέες καθυστερήσεις. Οι φρεγάτες ΥΔΡΑ συνεχίζουν να επιχειρούν. Ο Στόλος εξακολουθεί να έχει καθημερινές ανάγκες σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο. Οι διεθνείς αποστολές απαιτούν παρουσία. Η απόσυρση των παλαιότερων πλοίων δημιουργεί πίεση. Και η τουρκική ναυτική αναβάθμιση δεν επιτρέπει εφησυχασμό.
Για αυτό και η επιλογή του πρώτου πλοίου που θα μπει σε πρόγραμμα εκσυγχρονισμού έχει ιδιαίτερη σημασία. Δεν είναι δεδομένο ότι η σειρά θα καθοριστεί αποκλειστικά με βάση την ηλικία. Θα ληφθούν υπόψη η τεχνική κατάσταση, οι επιχειρησιακές ανάγκες, η διαθεσιμότητα και η δυνατότητα ομαλής εκκίνησης του προγράμματος. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να ξεκινήσει ο εκσυγχρονισμός. Είναι να ξεκινήσει σωστά.
Οι ΜΕΚΟ δίπλα στις FDI
Η μεγάλη εικόνα για το Πολεμικό Ναυτικό είναι ξεκάθαρη. Οι FDI φέρνουν στον Στόλο ένα νέο ποιοτικό άλμα, με προηγμένες δυνατότητες αεράμυνας, ανθυποβρυχιακού πολέμου, αισθητήρων και δικτυοκεντρικής λειτουργίας. Όμως κανένας στόλος δεν στηρίζεται μόνο σε λίγες κορυφαίες μονάδες. Χρειάζεται αριθμό, διάρκεια, διαθεσιμότητα και ισορροπία.
Οι αναβαθμισμένες ΜΕΚΟ θα είναι οι φρεγάτες που θα σταθούν δίπλα στις FDI. Δεν θα έχουν τις ίδιες δυνατότητες με τα νέα πλοία, όμως θα μπορούν να επιχειρούν σε σύγχρονο περιβάλλον, να μοιράζονται εικόνα, να συμμετέχουν σε σύνθετες επιχειρήσεις και να διατηρούν αξιόπιστη παρουσία σε κρίσιμες περιοχές.
Αυτό ακριβώς χρειάζεται το Πολεμικό Ναυτικό. Έναν Στόλο όχι μόνο με κορυφαίες μονάδες αιχμής, αλλά και με επαρκή αριθμό αξιόμαχων πλοίων που μπορούν να καλύψουν αποστολές επιτήρησης, αποτροπής, συνοδείας, ανθυποβρυχιακού πολέμου, αεράμυνας περιοχής περιορισμένης κλίμακας και προβολής ισχύος.
Από την υπογραφή στην υλοποίηση
Η δήλωση του Vincent Megaides, Country Director της Thales για Ελλάδα, Κύπρο και Μάλτα, αποτυπώνει τη σημασία που δίνει η εταιρεία στο πρόγραμμα και στη μακροχρόνια σχέση της με τις Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις. Η Thales εμφανίζεται αποφασισμένη να ξεκινήσει άμεσα τη φάση υλοποίησης, σε συνεργασία με εγχώριους εταίρους, ώστε οι αναβαθμισμένες δυνατότητες να παραδοθούν το ταχύτερο δυνατόν στο Πολεμικό Ναυτικό.
«Η Thales έχει την τιμή να συμβάλλει στην επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα και ετοιμότητα των φρεγατών τύπου ΥΔΡΑ του Πολεμικού Ναυτικού. Η μακροχρόνια συνεργασία μας με τις Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις αντικατοπτρίζει ένα ισχυρό θεμέλιο αμοιβαίας εμπιστοσύνης και δέσμευσης. Είμαστε υπερήφανοι που επιλεχθήκαμε για τον Εκσυγχρονισμό Μέσης Ζωής, ο οποίος θα ενσωματώσει τις προηγμένες τεχνολογίες της Thales στο σύστημα επιχειρήσεων των φρεγατών τύπου ΥΔΡΑ, ενισχύοντας περαιτέρω τις δυνατότητες του Πολεμικού Ναυτικού.
Η νέα αυτή επιχειρησιακή βάση, που στηρίζεται στην τελευταία έκδοση του Συστήματος Διαχείρισης Μάχης Tacticos, θα αποτελέσει σημείο αναφοράς για τις μελλοντικές δυνατότητες του Πολεμικού Ναυτικού. Σε στενή συνεργασία με την ελληνική βιομηχανία και τους εγχώριους εταίρους, δεσμευόμαστε να διασφαλίσουμε τη διαρκή επιχειρησιακή ετοιμότητα», δήλωσε ο Vincent Megaides.
Από εδώ και πέρα, όμως, η επιτυχία δεν θα κριθεί στις ανακοινώσεις. Θα κριθεί στα ναυπηγεία, στις εγκαταστάσεις, στις δοκιμές, στις πιστοποιήσεις και τελικά στη θάλασσα. Θα κριθεί από το πότε η πρώτη αναβαθμισμένη ΜΕΚΟ θα επιστρέψει στον Στόλο και από το αν το πρόγραμμα θα μπορέσει να ολοκληρωθεί εντός των χρονοδιαγραμμάτων.
Η υπογραφή της συμφωνίας ΓΔΑΕΕ – Thales είναι το μεγάλο βήμα που έλειπε για να κλειδώσει ο τεχνολογικός πυρήνας του εκσυγχρονισμού. Είναι η στιγμή που το πρόγραμμα παύει να είναι διαρκής εκκρεμότητα και αποκτά πραγματική φορά υλοποίησης.
Για το Πολεμικό Ναυτικό, οι MEKO δεν είναι πλοία του χθες, αλλά πλοία που, με τον σωστό εκσυγχρονισμό, μπορούν να στηρίξουν τον Στόλο του αύριο. Και η συμφωνία με τη Thales είναι το πρώτο αποφασιστικό βήμα για να μετατραπούν οι φρεγάτες ΥΔΡΑ σε σύγχρονες, δικτυοκεντρικές και αξιόμαχες μονάδες μάχης για τις επόμενες δεκαετίες.
*Του Κώστα Σαρικά Ι onalert.gr
