Ο Γεραπετρίτης «μετάνιωσε» δημοσίως για την έδρα στο Συμβούλιο Ασφαλείας – Τι κρύβει η εξομολόγηση στο εξωτερικό

– Χαίρετε, δεν σας κρύβω ότι όταν έμαθα τι ειπώθηκε στο Τορόντο και στο Κολούμπια, σήκωσα το τηλέφωνο δύο φορές. Πρώτα σε έναν διπλωμάτη που παρακολουθεί στενά τα του ΥΠΕΞ, μετά σε έναν φίλο ακαδημαϊκό που ξέρει καλά το πανεπιστημιακό κύκλωμα και των δύο ηπείρων. Και οι δύο μού είπαν με μια δόση έκπληξης το ίδιο πράγμα: δεν θυμούνται Έλληνα υπουργό Εξωτερικών να μιλά τόσο ανοιχτά, σχεδόν με παράπονο, για την ίδια του τη θητεία. Σας τα σερβίρω όλα, ένα ένα.

Η εξομολόγηση του Τορόντο

Ο Γιώργος Γεραπετρίτης βρέθηκε στις 18 Σεπτεμβρίου στο Munk School του Τορόντο και εκεί, αντί για τη συνήθη διπλωματική αισιοδοξία, επέλεξε να μιλήσει σαν άνθρωπος που βαριέται να προσποιείται. «Δεν αισθάνομαι ο πλέον τυχερός άνθρωπος στον κόσμο», είπε, περιγράφοντας τα τελευταία τρία χρόνια ως «απόλυτη καταστροφή» από γεωπολιτικής απόψεως. Απίθανα πράγματα, έτσι; Υπουργός Εξωτερικών εν ενεργεία να λέει δημοσίως ότι έπεσε θύμα κακής χρονικής στιγμής.

Κάπου εδώ άρχισα να σκέφτομαι ότι, όσο και να μη θέλω να το παραδεχτώ, μάλλον λέει κάτι αληθινό —απλώς δεν το λένε συνήθως έτσι οι υπουργοί.

«Δεν θα θέταμε υποψηφιότητα»

Το βαρύ σημείο, αυτό που μου ανέφεραν και οι δύο πηγές μου σαν το πιο ασυνήθιστο, ήταν η ευθεία αμφισβήτηση της ίδιας της εκλογής της Ελλάδας στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. «Αν γνώριζα ότι θα βρισκόμασταν σε μια τόσο ταραχώδη περίοδο, προφανώς δεν θα είχαμε θέσει υποψηφιότητα», είπε ο υπουργός. Δηλαδή, αν κατάλαβα καλά, η χώρα διεκδίκησε επί χρόνια μια θέση-γόητρο και τώρα ο ίδιος ο αρμόδιος υπουργός λέει δημοσίως στο εξωτερικό ότι μετανιώνει. Ας το χωνέψουμε αργά.

Το «παράδοξο του βέτο»

Πέντε μέρες αργότερα, στο Columbia, ο Γεραπετρίτης επιχείρησε να ντύσει θεωρητικά τη θέση του, μιλώντας για το «παράδοξο του βέτο»: στον ΟΗΕ το βέτο προστατεύει τους ισχυρούς, στην ΕΕ προστατεύει τους αδύναμους. Ωραία ανάλυση, δεν λέω, αλλά αν δεν το πήρατε χαμπάρι, αυτό ισοδυναμεί με έμμεση στήριξη στην κατάργηση του βέτο στον ΟΗΕ — ακριβώς το σημείο όπου η Ελλάδα, ως μικρή χώρα, θα έπρεπε θεωρητικά να κρατά αποστάσεις.

Οι 11 της ομοφωνίας

Και ενώ ο υπουργός μας φιλοσοφεί σε βορειοαμερικανικές αίθουσες, στις Βρυξέλλες ρέει χρήμα διπλωματικής πίεσης προς άλλη κατεύθυνση. Έντεκα κράτη-μέλη —Γερμανία, Γαλλία, Ισπανία, Ολλανδία, Βέλγιο, Αυστρία, Δανία, Φινλανδία, Σουηδία, Λουξεμβούργο, Ρουμανία— υπέγραψαν επιστολή για περιορισμό της ομοφωνίας στην Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας. Άνθρωπος που παρακολουθεί το θέμα από κοντά μού είπε ότι η Αθήνα το βλέπει σαν προμήνυμα καταιγίδας.

Η ελληνική «μικρή τριάδα»

Στον αντίποδα των 11, η Ελλάδα βρίσκεται μαζί με την Κύπρο και την Ουγγαρία —συντροφιά που δεν ξέρω αν κολακεύει κανέναν— ως πολέμιοι της κατάργησης του βέτο στην ΕΕ. Το βέτο εδώ είναι το μόνο όπλο έναντι μεγαλύτερων κρατών σε ζητήματα Κύπρου, Τουρκίας, Ανατολικής Μεσογείου. Αν χαθεί, χάνεται και το τελευταίο χαρτί διαπραγμάτευσης σε κρίσιμα θέματα εθνικού συμφέροντος.

Η αντίφαση που δεν εξηγήθηκε

Εδώ είναι το σημείο που με προβλημάτισε περισσότερο. Πώς μπορεί κανείς να υποστηρίζει ταυτόχρονα την κατάργηση του βέτο στον ΟΗΕ —όπου η Ελλάδα έχει μόλις αποκτήσει, έστω προσωρινά, θέση στο τραπέζι— και τη διατήρησή του στην ΕΕ, όπου η χώρα είναι μικρή; Διπλωμάτης που άκουσε και τις δύο ομιλίες μού είπε πως η εξήγηση είναι απλή: εξαρτάται ποιος έχει το πάνω χέρι σε κάθε φόρουμ. Πολιτική ρεαλισμού, το λένε κάποιοι. Ευκαιριακή ακροβασία, λέω εγώ.

Η Τουρκία στη «σωστή» πλευρά της ιστορίας

Απόλαυστη ειρωνεία: στην πρώτη ομάδα χωρών που ζητούν πλήρη κατάργηση του βέτο στον ΟΗΕ συγκαταλέγεται —μαζί με την Αφρικανική Ένωση και την «Ενότητα για τη Συναίνεση»— και η Τουρκία. Δηλαδή ο κ. Γεραπετρίτης βρίσκεται, τηρουμένων των αναλογιών, σε παρεμφερή θεωρητική γραμμή με την Άγκυρα. Αναρωτιέμαι αν το πρόσεξε κανείς στο Μαξίμου πριν βγει η ομιλία.

Ρωσία, ΗΠΑ, Κίνα λένε «όχι»

Ενώ 128 κράτη-μέλη του ΟΗΕ στηρίζουν τουλάχιστον περιορισμό του βέτο σε περιπτώσεις μαζικών εγκλημάτων, οι τρεις μεγάλοι παίκτες —Ρωσία, ΗΠΑ, Κίνα— αρνούνται κάθε συζήτηση. Το Κρεμλίνο μάλιστα το χαρακτηρίζει «αδιαπραγμάτευτο». Άρα όση θεωρία και να αναπτύξει κανείς σε αμφιθέατρα Ivy League, στην πράξη το ζήτημα παραμένει προσδεδεμένο στη διάθεση των πέντε μονίμων μελών. Ωραία εποχή παράκρουσης, να συζητάμε φιλοσοφικά ένα καθεστώς που κανείς από τους έχοντες την εξουσία δεν πρόκειται να αλλάξει.

Το ερώτημα που μένει αναπάντητο

Τελικά, το ερώτημα που μου έμεινε είναι απλό: αυτή η στρατηγική δύο ταχυτήτων —σκληρή γραμμή στις Βρυξέλλες, χαλαρή στη Νέα Υόρκη— προστατεύει πράγματι τα ελληνικά συμφέροντα ή απλώς δείχνει μια χώρα που δεν έχει αποφασίσει τι θέλει να είναι διεθνώς; Από έναν φίλο διπλωμάτη έμαθα ότι στο ΥΠΕΞ κάποιοι εσωτερικά ενοχλήθηκαν με τον τόνο των δηλώσεων. Αν αληθεύει, περιμένω διευκρινίσεις — τσάμπα, το ξέρω.

Κλείνοντας, δεν μπορώ παρά να σκεφτώ πως ίσως η μεγαλύτερη ειλικρίνεια ενός υπουργού Εξωτερικών να είναι το να παραδεχτεί δημοσίως ότι μετάνιωσε για μια διεθνή διάκριση — μπακαλίστικα λόγια, αλλά κάπως έτσι νιώθω κι εγώ διαβάζοντας τις ομιλίες του. Καλή σας Κυριακή, με βέτο ή χωρίς.