Τουρκία: Πρόταση στην Αίγυπτο με δέλεαρ 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα ΑΟΖ – Το γεωπολιτικό παζάρι της Άγκυρας

Η Τουρκία επιδιώκει να αλλάξει τις γεωπολιτικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο, επαναφέροντας προς το Κάιρο πρόταση οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών που συνοδεύεται από συγκεκριμένο όφελος: πάνω από 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα επιπλέον θαλάσσιας δικαιοδοσίας, σε σχέση με όσα θα αποκτούσε, σύμφωνα με τους τουρκικούς υπολογισμούς, με ανάλογη συμφωνία με την Ελλάδα. Τουρκικοί κύκλοι “υπόσχονται” ακόμη πως, εάν η οριοθέτηση μεταξύ Τουρκίας και Αιγύπτου προχωρήσει ανατολικά και υιοθετηθεί η τουρκική εκδοχή για την κυπριακή ΑΟΖ, το Κάιρο θα “κερδίσει” άλλα 11.500 τετραγωνικά χιλιόμετρα από τη σημερινή κυπριακή ΑΟΖ.

Ο Τούρκος υπουργός Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ παρουσίασε την πρόταση στις 24 Οκτωβρίου. Στις 28 Οκτωβρίου την επανέλαβε επίσημα το υπουργείο Άμυνας της Τουρκίας, μέσω του εκπροσώπου του, υποναυάρχου Ζεκί Ακτούρκ.

Η γεωγραφική προσφορά εντάσσεται σε έναν ευρύτερο στρατηγικό σχεδιασμό: να περιοριστεί η συνεργασία Ελλάδας και Αιγύπτου και να ενισχυθεί η πολιτική αποδοχή του τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019. Επιπλέον, το δέλεαρ μεγαλώνει, καθώς οι θαλάσσιες εκτάσεις που υποτίθεται ότι “κερδίζει” η Αίγυπτος αν δεχτεί την πρόταση της Τουρκίας ενδέχεται να διαθέτουν κοιτάσματα φυσικού αερίου και πετρελαίου.

Η νέα εξέλιξη στη Λιβύη

Η τουρκική πρωτοβουλία αναθερμάνθηκε σε μια περίοδο σημαντικών εξελίξεων. Στις 20 Οκτωβρίου 2026, η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, με έδρα την ανατολική χώρα και πολιτική σύνδεση με τον στρατάρχη Χαλίφα Χάφταρ, που ελέγχει την περιοχή, ενέκρινε ομόφωνα το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Οι βουλευτές της Λιβύης ανακάλεσαν επίσης δύο αποφάσεις του 2020, όταν είχαν απορρίψει τις συμφωνίες με την Άγκυρα και ζητήσει να τερματιστούν οι πολιτικές σχέσεις με την Τουρκία.

Η μεταστροφή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, δεδομένου ότι η Τουρκία είχε προσφέρει στρατιωτική στήριξη στην κυβέρνηση της Τρίπολης, η οποία πολεμούσε τις δυνάμεις του Χάφταρ, με την Αίγυπτο στο πλευρό τους.

Η αλλαγή της στάσης συνδέεται, μεταξύ άλλων, με τη συστηματική διπλωματική διείσδυση της Τουρκίας στην ανατολική Λιβύη. Τον Αύγουστο ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν επισκέφθηκε την Τρίπολη και τη Βεγγάζη και συναντήθηκε με τις αντίπαλες πολιτικές παρατάξεις. Προηγήθηκαν επαφές των τουρκικών υπηρεσιών πληροφοριών με το περιβάλλον του Χάφταρ.

Την απόφαση του κοινοβουλίου υποδέχθηκαν θετικά ο Σαντάμ Χάφταρ, γιος του στρατάρχη, καθώς και η διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Τρίπολης.

Το Κάιρο απορρίπτει το τουρκολιβυκό μνημόνιο

Η Άγκυρα προχωρά σε κινήσεις, όμως το Κάιρο δεν δείχνει πρόθυμο να αλλάξει τις θέσεις του. Στις 21 Οκτωβρίου, το υπουργείο Εξωτερικών της Αιγύπτου έκρινε νομικά άκυρο το τουρκολιβυκό μνημόνιο, με το επιχείρημα ότι θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας στην ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα της. Η αιγυπτιακή επιχειρηματολογία στηρίζεται στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, στην οποία η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος.

Οι συνομιλίες στην Κωνσταντινούπολη στις 23 Οκτωβρίου είχαν ξεχωριστή σημασία. Συμμετείχαν ο Αιγύπτιος υπουργός Εξωτερικών Μπαντρ Αμπντελάτι και ο Τούρκος ομόλογός του, Χακάν Φιντάν. Κατά την αιγυπτιακή ενημέρωση, ο Αμπντελάτι επανέλαβε ότι απορρίπτει το μνημόνιο, ενώ ο Φιντάν αναγνώρισε τις ανησυχίες του Καΐρου και υποστήριξε τη συνέχιση των διαβουλεύσεων για τη Λιβύη.

Την επόμενη ημέρα, ο Νάντερ Ζάκι, εκπρόσωπος του αιγυπτιακού υπουργείου Εξωτερικών, περιόρισε τη βαρύτητα του μνημονίου, περιγράφοντάς το ουσιαστικά ως «μελάνι πάνω σε χαρτί». Ταυτόχρονα, η Αίγυπτος ξεκίνησε την προετοιμασία νομικού φακέλου για τη συμφωνία, σε συνεργασία με την Ελλάδα, την Κύπρο και ευρωπαϊκές χώρες.

Η οριοθέτηση ΑΟΖ Ελλάδας και Αιγύπτου

Από τις 6 Αυγούστου 2020, Ελλάδα και Αίγυπτος έχουν συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ ανάμεσα στον 26ο και τον 28ο μεσημβρινό. Με τη συμφωνία αναγνωρίζεται επήρεια στα ελληνικά νησιά, γεγονός που αποτελεί βασικό πυλώνα της κοινής νομικής και διπλωματικής επιχειρηματολογίας κατά του τουρκολιβυκού μνημονίου, το οποίο, κατά την Αθήνα, αγνοεί τα θαλάσσια δικαιώματα της Κρήτης και άλλων ελληνικών νησιών.

Στις 22 Οκτωβρίου, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης γνωστοποίησε ότι οι συνομιλίες Αθήνας και Καΐρου αφορούν και την επέκταση της οριοθέτησης ανατολικά του 28ου μεσημβρινού, προς την Κύπρο. Μια τέτοια συμφωνία θα είχε ιδιαίτερη βαρύτητα στην περιοχή της Ρόδου και του Καστελλορίζου, όπου υπάρχουν σημαντικές διαφωνίες μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.

Η προσέγγιση Ερντογάν και Σίσι και τα όριά της

Η τουρκική προσπάθεια προσέγγισης της Αιγύπτου προχωρά παράλληλα με τη σταδιακή αποκατάσταση των σχέσεων των δύο χωρών. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν μετέβη στο Κάιρο τον Φεβρουάριο του 2024 και ο Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι επισκέφθηκε με τη σειρά του την Τουρκία τον Σεπτέμβριο εκείνης της χρονιάς. Τον Φεβρουάριο του 2026 οι δύο ηγέτες συναντήθηκαν ξανά στην αιγυπτιακή πρωτεύουσα και συμφώνησαν να διευρύνουν την εμπορική και αμυντική συνεργασία.

Στρατιωτική διάσταση έχει επίσης η συνεργασία, καθώς στην Αλεξάνδρεια έχει προγραμματιστεί για τις 4–9 Νοεμβρίου η κοινή ναυτική άσκηση «Θάλασσα Φιλίας 2026».

Παρά την προσέγγιση, εξακολουθούν να υπάρχουν ουσιαστικές διαφωνίες, με τη Λιβύη να αποτελεί ένα από τα βασικά ζητήματα. Η Αίγυπτος προβληματίζεται για την τουρκική στρατιωτική παρουσία και παράλληλα επιδιώκει να διαφυλάξει τις σχέσεις της με την Ελλάδα και την Κύπρο.

Το πραγματικό διακύβευμα

Η Άγκυρα θέλει να μετατρέψει τη διαφωνία για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών σε διαπραγμάτευση αμοιβαίου οφέλους, συνδέοντας την προσέγγισή της προς το Κάιρο με τη διπλωματική στήριξη του τουρκολιβυκού μνημονίου. Η αιγυπτιακή επιλογή, όμως, είναι πιο περίπλοκη: η χώρα επιδιώκει οικονομική και στρατηγική συνεργασία με την Τουρκία, χωρίς να αμφισβητήσει τις υπάρχουσες συμφωνίες της ούτε τις σχέσεις της με την Ελλάδα και την Κύπρο.

Καθοριστικό είναι αν η προσέγγιση Τουρκίας και Αιγύπτου θα περιοριστεί στη διμερή εξομάλυνση ή αν θα επηρεάσει τελικά τη χάραξη των θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο. Παρά το δέλεαρ της Τουρκίας, το Κάιρο εξακολουθεί προς το παρόν να απορρίπτει το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Η αιτία είναι ότι η Αίγυπτος εκτιμά πως η τουρκική πίεση, παρά τα όποια «δώρα»,κρύβει σοβαρό κίνδυνο να την εγκλωβίσει. Στα δυτικά της θα έχει σύνορο με μια Λιβύη υπό τουρκικό έλεγχο, ενώ στην έξοδο της Ερυθράς Θάλασσας —και στον εμπορικό διάδρομο του Σουέζ, σημαντική πηγή εσόδων και γεωπολιτικού κύρους για την Αίγυπτο— βρίσκεται η Σομαλία, που απέχει ένα βήμα από το να γίνει τουρκική μαριονέτα. Κατά συνέπεια, το Κάιρο αντιλαμβάνεται ότι, ακόμη κι αν παραβεί τις συμφωνίες με την Ελλάδα και συμπαραταχθεί με την Τουρκία, θα εξακολουθεί σε κάποιον βαθμό να βρίσκεται υπό τον γεωστρατηγικό έλεγχό της.

Επιπλέον, η Αίγυπτος εξακολουθεί να αποτελεί την ανεπίσημη ηγέτιδα του αραβικού κόσμου και να εκπροσωπεί τον αραβικό εθνικισμό, ρόλο που επιθυμεί και η Τουρκία, προβάλλοντας τη δική της εκδοχή «τουρκογενούς» κυριαρχίας και επιρροής στα πρώην εδάφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η Άγκυρα στηρίζει τη Χαμάς και τους Αδελφούς Μουσουλμάνους, δύο σημαντικές ισλαμικές οργανώσεις με εξτρεμιστική λογική, τις οποίες η Αίγυπτος είτε αντιμετωπίζει είτε πολεμά. Κυρίως διώκει τους Αδελφούς Μουσουλμάνους, οι οποίοι είχαν αναλάβει κάποτε την εξουσία στη χώρα με την κυβέρνηση Μόρσι. Έτσι, οι δύο χώρες χωρίζονται από μια βαθιά γεωπολιτική διαφωνία ως προς τις φιλοδοξίες και τις επιδιώξεις τους, η οποία δύσκολα θα υποχωρήσει με υποσχέσεις για περισσότερες θαλάσσιες ζώνες και κυριαρχικά δικαιώματα.