Χωρίς ακραίες αντιδράσεις, οι τιμές του πετρελαίου, παίρνουν αποστάσεις από τους νευρικούς ρυθμούς των εξελίξεων γύρω από το μέτωπο του πολέμου, καθώς οι επενδυτές εξισορροπούν τη μείωση της προσφοράς από τη διαταραχή στον Περσικό Κόλπο και την ένταση στη Μέση Ανατολή με μια σειρά από παράγοντες όπως τα αποθέματα ασφάλειας, η αύξηση παραγωγής από χώρες όπως οι ΗΠΑ, οι φόβοι για απότομη πτώση της ζήτησης και τα «παιχνίδια» στρατηγικής και διπλωματίας.
Οι διεθνείς αγορές πετρελαίου αντιδρούν σε κάθε πληροφορία ή φήμη για τον πόλεμο στο Ιράν και την ένταση ευρύτερα στη Μέση Ανατολή, θετική ή αρνητική, με την ειδησεογραφία να συντηρεί το πετρέλαιο (Brent) σε ένα εύρος τιμών κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι, πράγμα που σημαίνει αύξηση του γεωπολιτικού ασφαλίστρου αλλά όχι και εκτόξευσή του σε μόνιμη βάση.
Στις συναλλαγές της Τετάρτης (10.6.2026) τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του αργού Brent αν και κινήθηκαν και χαμηλότερα από τα 90 δολάρια το λίτρο, κερδίζουν έδαφος στα 92 δολάρια ενώ τα συμβόλαια του WTI διαπραγματεύονται στα 89 δολάρια.
Διεθνείς οίκοι και οικονομικοί αναλυτές προβλέπουν περαιτέρω αύξηση των τιμών του πετρελαίου όσο τα Στενά του Ορμούζ είναι αποκλεισμένα για τη ναυσιπλοΐα ενώ στα δυσμενή σενάρια προέβλεπαν αύξηση των τιμών πάνω από τα 150 και 200 δολάρια το βαρέλι.
Ωστόσο, μετά από τρεις μήνες πολέμου αναπτύσσονται εναλλακτικές λύσεις από χώρες και επιχειρηματικά μπλοκ που έχουν διαφοροποιήσει το δίκτυο των προμηθευτών τους ενώ δεξαμενόπλοια καταφέρνουν να περάσουν από τον Πορθμό του Ορμούζ, συνήθως καταβάλλοντας τέλη που μπορεί να κυμαίνονται σε 1,5 έως 2 εκατ. δολάρια για κάθε πλοίο.
Η χαμηλή ορατότητα της αγοράς για τιμολόγηση
Το κλείσιμο του Πορθμού του Ορμούζ μείωσε τη ροή κατά περισσότερα από 13 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως στον Κόλπο, αναγκάζοντας τους παραγωγούς να κλείσουν πετρελαιοπηγές και διυλιστήρια, προκαλώντας ελλείψεις στην προσφορά και οικονομικές πιέσεις στις μεγάλες χώρες εισαγωγής. Σύμφωνα με το Reuters κατά μέσο όρο μόλις τρία δεξαμενόπλοια την ημέρα διασχίζουν τα Στενά του Ορμούζ από την έναρξη του πολέμου, με μια ανάλυση για τον όγκο του πετρελαίου που είναι αποθηκευμένο σε δεξαμενόπλοια εντός του Κόλπου να υποδηλώνει ότι η δραστηριότητα διαμετακόμισης έχει επιταχυνθεί «αθόρυβα». Η έρευνα δείχνει έναν αυξανόμενο αριθμό πλοίων που εγκαταλείπουν την περιοχή «κάτω από το ραντάρ» των συστημάτων δορυφορικής παρακολούθησης.
Όλο και περισσότερα πλοία φαίνεται να απενεργοποιούν το Σύστημα Αυτόματης Αναγνώρισης (AIS) πριν και μετά τη διέλευση από τα Στενά, υιοθετώντας τακτικές που χρησιμοποιεί εδώ και καιρό το Ιράν για να αποφεύγει τις δυτικές κυρώσεις.
Η εταιρεία ανάλυσης ναυτιλιακών υπηρεσιών Vortexa εκτιμά ότι περίπου το 65% των εξερχόμενων φορτωμένων δεξαμενόπλοιων διήλθαν σε «σκοτεινή» λειτουργία τον Μάιο, δείχνοντας πόσο διαδεδομένη έχει γίνει η πρακτική.
Αυτή η τακτική στρεβλώνει την ορατότητα της αγοράς που αναζητά και άλλα δεδομένα για να τιμολογήσει, όπως π.χ. ο όγκος του πετρελαίου που είναι αποθηκευμένο σε δεξαμενόπλοια. Τα επίπεδα αυτά έχουν μειωθεί, από 184 εκατομμύρια βαρέλια στις 22 Μαρτίου σε περίπου 148 εκατομμύρια βαρέλια αυτή την εβδομάδα, σύμφωνα με στοιχεία της Kpler, γεγονός που υποδηλώνει μέσο ρυθμό μείωσης περίπου 500.000 βαρέλια την ημέρα. Αυτός ο ρυθμός έχει επιταχυνθεί τον τελευταίο μήνα σε περίπου 700.000 βαρέλια την ημέρα.
Αυξάνονται οι ροές από τον Περσικό Κόλπο
Άρα οι ροές από τον Κόλπο, αν και εξακολουθούν να είναι περιορισμένες, αυξάνονται σταδιακά, χωρίς να είναι ξεκάθαρο ποιες διαδρομές ακολουθούν τα πλοία αν και πιθανότατα χρησιμοποιούν διαδρόμους που έχουν οριστεί από το Ιράν, το οποίο έχει επιτρέψει τη διέλευση περιορισμένων όγκων στο πλαίσιο διμερών συμφωνιών με ασιατικές κυβερνήσεις, όπως το Πακιστάν, η Ινδία, η Κίνα και η Ιαπωνία. Αυτό υπογραμμίζει τη μεγάλη εξάρτηση της περιοχής από τον εφοδιασμό του Κόλπου. Ορισμένα πλοία ενδέχεται να πληρώνουν στο Ιράν ένα τέλος για ασφαλή διέλευση. Άλλα σκάφη ενδέχεται να ακολουθούν διαδρομές πιο κοντά στις ακτές του Ομάν, ενδεχομένως με την υποστήριξη του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ.
Μετά από περισσότερους από τρεις μήνες σοβαρής οικονομικής αναστάτωσης, κάθε βαρέλι που εξάγεται προσφέρει μια σανίδα σωτηρίας σε παραγωγούς του Κόλπου που διψούν για έσοδα, όπως το Ιράκ και το Κουβέιτ αλλά και σε απελπισμένους αγοραστές από την Ασία.
Οι παραγωγοί πετρελαίου είναι απίθανο να αποκαταστήσουν τα περίπου 11 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως από πετρελαιοπηγές που έκλεισαν κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης χωρίς την εμπιστοσύνη ότι οι εξαγωγές μπορούν να πραγματοποιηθούν με αξιοπιστία.
Ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ, δήλωσε σχετικά ότι η κυκλοφορία πλοίων στον Κόλπο και οι εξαγωγές πετρελαίου μέσω του Πορθμού του Ορμούζ αυξάνονται.
Τα κρίσιμα αποθέματα
Εν τω μεταξύ, τα αποθέματα αργού πετρελαίου των ΗΠΑ μειώθηκαν την περασμένη εβδομάδα για όγδοη συνεχόμενη εβδομάδα, σύμφωνα με πηγές της αγοράς που επικαλούνται στοιχεία από το Αμερικανικό Ινστιτούτο Πετρελαίου που δημοσιεύθηκαν την Τρίτη, ενώ τα αποθέματα βενζίνης μειώθηκαν επίσης. Τα αποθέματα αργού μειώθηκαν κατά 9,12 εκατομμύρια βαρέλια την εβδομάδα που έληξε στις 5 Ιουνίου ενώ τα αποθέματα βενζίνης μειώθηκαν κατά 1,19 εκατομμύρια βαρέλια.
Οι ΗΠΑ ενήργησαν ως προμηθευτής αργού πετρελαίου και προϊόντων κατά τη διάρκεια του πολέμου και αύξησαν τις εξαγωγές προς την Ασία και την Ευρώπη. Έτσι, καλύπτουν μεγάλο μέρος του ελλείμματος, ενώ η απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων και η αύξηση της παραγωγής απορροφούν σημαντικούς κραδασμούς στην αγορά πετρελαίου.
Για δομικό πλεόνασμα πετρελαίου έχει κάνει λόγο η Μorgan Stanley και μεγάλοι χρηματοοικονομικοί οίκοι που είχαν διαβλέψει ότι η παραγωγή από χώρες εκτός του κλαμπ του OΠΕΚ+ θα αναπτύσσεται ταχύτερα από την παγκόσμια κατανάλωση. Αυτό λειτουργεί ως φυσικό «φρένο» σε κάθε γεωπολιτικό ράλι τιμών.
Σημαντικοί αγωγοί πετρελαίου
Σε άλλους παράγοντες που επηρεάζουν την προσφορά σημειώνονται οι δύο βασικοί αγωγοί, αφενός ο East-West στη Σαουδική Αραβία με χωρητικότητα περίπου 5-7 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα που μεταφέρει πετρέλαιο απευθείας στο λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα, παρακάμπτοντας τα Στενά του Ορμούζ και αφετέρου ο αγωγός ADCOP στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα που μεταφέρει περίπου 1,5 εκατομμύριο βαρέλια την ημέρα από το Αμπού Ντάμπι απευθείας στο λιμάνι της Φουτζέιρα, στον Κόλπο του Ομάν.
Οι εναλλακτικές λύσεις και κυρίως οι χερσαίοι αγωγοί, έχουν καταφέρει να αναπληρώσουν περίπου 20% με 25% των ιστορικών ροών που έχουν χαθεί λόγω του αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ.
Πιο ευάλωτο το φυσικό αέριο
Εντωμεταξύ, η διαχείριση του φυσικού αερίου και η χρήση των στρατηγικών αποθεμάτων αποτελούν τους δύο κρίσιμους πυλώνες που απέτρεψαν το κραχ στην παγκόσμια αγορά ενέργειας, παρά το γεγονός ότι οι εναλλακτικοί δρόμοι του Περσικού Κόλπου καλύπτουν μόνο ένα μικρό μέρος των απωλειών.
Το φυσικό αέριο βρίσκεται σε πολύ πιο ευάλωτη θέση από το πετρέλαιο, γεγονός που επηρεάζει έμμεσα και τις τιμές των καυσίμων. Εξάλλου, αντίθετα με το πετρέλαιο, δεν υπάρχουν χερσαίοι αγωγοί που να παρακάμπτουν τα Στενά του Ορμούζ για το LNG. Είναι ενδεικτικό ότι το 100% των εξαγωγών του Κατάρ, που αποτελεί το 20% του παγκόσμιου εμπορίου LNG, εξαρτάται αποκλειστικά από τη θαλάσσια δίοδο. Μάλιστα, λόγω της γεωπολιτικής αβεβαιότητας και των υψηλών τιμών στο αέριο, πολλές βιομηχανίες και σταθμοί παραγωγής ενέργειας στην Ασία και την Ευρώπη έχουν στραφεί στο πετρέλαιο.
Ας σημειωθεί επίσης ότι η Ευρώπη εισήλθε στην περίοδο των γεωπολιτικών αναταράξεων με τις αποθήκες φυσικού αερίου της γεμάτες σε επίπεδα ρεκόρ, άνω του 80-90% αλλά πλέον είναι μπροστά στην ανάγκη αναπλήρωσης ενόψει του επόμενου χειμώνα, με τις τιμές στα ύψη.
Το σχήμα «3+1» και η σταθερότητα
Εντωμεταξύ, αντισταθμιστικά των ανοδικών πιέσεων στις τιμές του «μαύρου χρυσού» λειτουργούν οι προσπάθειες για επικράτηση περιβάλλοντος σταθερότητας και ανάπτυξης συνεργιών. Για παράδειγμα, το σχήμα «3+1» με την γεωπολιτική συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ με ΗΠΑ -που βρίσκεται αυτές τις μέρες στο επίκεντρο επαφών του Σταύρου Παπασταύρου, υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, στην Ουάσιγκτον-, στοχεύει στην ανάδειξη της Ανατολικής Μεσογείου σε εναλλακτικό ενεργειακό διάδρομο προς την Ευρώπη, μέσω των κοιτασμάτων φυσικού αερίου του Ισραήλ και της Κύπρου, καθώς και έργων όπως το καλώδιο GSI (Great Sea Interconnector).
Ο ρόλος της Ρωσίας
Σε αυτό το περιβάλλον ενεργειακής κρίσης η Ρωσία διαδραματίζει εξαιρετικά κρίσιμο ρόλο, καθώς αφενός είναι κερδισμένη από τη γεωπολιτική αστάθεια και αφετέρου η ανάγκη της για έσοδα από το πετρέλαιο λειτουργεί ως σταθεροποιητικός παράγοντας για τις τιμές.
Ας σημειωθεί ότι λόγω των κινδύνων και των υψηλών ναύλων στη Μέση Ανατολή, το ρωσικό πετρέλαιο τύπου Urals είναι πιο ελκυστικό για αγορές από τις χώρες που δεν εφαρμόζουν τις δυτικές κυρώσεις, καθώς προσφέρει σταθερή, εναλλακτική λύση εκτός της εύφλεκτης ζώνης του πολέμου. Επίσης, η Ρωσία παίζει ρόλο στη ρύθμιση της αγοράς και μέσω της συμμετοχής της στον ΟΠΕΚ+.
