Ιράν: Νέα πρόταση εκεχειρίας στις ΗΠΑ – Επτά ημέρες για το άνοιγμα του Ορμούζ και το αποτυχημένο MoU

Το Ιράν επιχειρεί να δημιουργήσει νέα διπλωματική διέξοδο στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, προτείνοντας στις ΗΠΑ έναν οδικό χάρτη διάρκειας επτά ημερών.

Βασικοί στόχοι του ιρανικού σχεδίου είναι να σταματήσουν άμεσα οι εχθροπραξίες, να ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ και να επανέλθουν στο τραπέζι οι συνομιλίες για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.

Κατά την ενημέρωση δημοσιογράφων στα Ηνωμένα Έθνη την Πέμπτη, ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, είπε πως η πρόταση βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις δεσμεύσεις του λεγόμενου Μνημονίου Συναντίληψης (MoU).

Ωστόσο, η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη ξεκαθαρίσει ότι δεν πρόκειται να επιστρέψει στο MoU του Ιουνίου, το οποίο είχε επικριθεί τόσο από Ρεπουμπλικανούς όσο και από Δημοκρατικούς.

Η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν είχε επιτευχθεί τον Ιούνιο, όμως κατέρρευσε σύντομα, μετά τις ιρανικές επιθέσεις σε πλοία που, όπως υποστήριξε η Τεχεράνη, ακολουθούσαν «μη εξουσιοδοτημένη» πορεία στα Στενά.

Η συγκεκριμένη διευθέτηση ακολούθησε την ανακωχή του Απριλίου και προέβλεπε αμερικανικές εξαιρέσεις για τις εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν. Ταυτόχρονα, η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ θα επέστρεφε σταδιακά στα προπολεμικά επίπεδα, ενώ οι δύο πλευρές θα συζητούσαν τους όρους μιας μόνιμης λύσης. Για τις πυρηνικές συνομιλίες είχε προβλεφθεί χρονικό πλαίσιο 60 ημερών.

Στο ίδιο πλαίσιο, το Ισραήλ έπρεπε να διακόψει αμέσως τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στον Λίβανο. Παράλληλα, το Ιράν και το γειτονικό Ομάν θα «καθόριζαν» τον τρόπο με τον οποίο θα διαχειρίζονταν στο μέλλον τη θαλάσσια κίνηση στα Στενά.

Ο Αραγτσί ανέφερε τώρα ότι η Τεχεράνη είναι έτοιμη να ενεργοποιήσει το σχέδιο μόλις η Ουάσινγκτον δώσει τη συγκατάθεσή της.

«Υποβάλαμε ένα σχέδιο στις ΗΠΑ μέσω των διαμεσολαβητών, σύμφωνα με το οποίο, εάν εκπληρωθούν ορισμένες προϋποθέσεις, τα Στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν στο τέλος της έβδομης ημέρας και οι συνομιλίες θα επανεκκινήσουν», σημείωσε.

Ο Ιρανός υπουργός πρόσθεσε ότι «θα ήταν καλύτερο» η συμφωνία να κλείσει πριν από τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές.

Η εξέλιξη προκάλεσε άμεσο αντίκτυπο στις διεθνείς αγορές. Στην Ασία, το πετρέλαιο Brent κινήθηκε ελαφρώς χαμηλότερα, στα 105,69 δολάρια το βαρέλι, αφού την Πέμπτη είχε φτάσει μέχρι τα 108 δολάρια, όπως μεταδίδουν οι Financial Times.

Αμερικανός αξιωματούχος που γνωρίζει τις επαφές είπε στους New York Times ότι η Ουάσινγκτον πραγματοποιεί μέσω μεσολαβητών θετικές και εποικοδομητικές συζητήσεις. Παράλληλα, τόνισε πως οι ΗΠΑ δεν θα κινηθούν βιαστικά για την επίτευξη συμφωνίας.

Την Τρίτη 22 Σεπτεμβρίου, υπενθυμίζεται, δημοσιεύματα των Reuters και Kyodo News ανέφεραν ότι η Τεχεράνη δήλωνε έτοιμη να επαναφέρει τη λειτουργία των Στενών του Ορμούζ εντός επτά ημερών, εφόσον μειωνόταν η στρατιωτική πίεση από τις ΗΠΑ και τερματιζόταν ο ναυτικός αποκλεισμός.

Η διπλωματική κινητικότητα στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ

Η υποβολή της ιρανικής πρότασης συνέπεσε με τις ομιλίες του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και του Ιρανού ομολόγου του, Μασούντ Πεζεσκιάν, στον ΟΗΕ, οι οποίες περιείχαν εκατέρωθεν εμπρηστικές αναφορές.

Ο Τραμπ προειδοποίησε το Ιράν για «αφανισμό» σε περίπτωση μη συμφωνίας και κατηγόρησε την ιρανική ηγεσία ότι κωλυσιεργεί μέχρι τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, προσδοκώντας πως το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα θα χάσει την εξουσία.

Παράλληλα, είπε ότι θα μπορούσε να στείλει τους Ιρανούς «στην κόλαση, χωρίς καμία πιθανότητα επιβίωσης και χωρίς καμία ελπίδα για μέλλον ή για τις επόμενες γενιές», αν δεν αποδέχονταν τους όρους του. Επέμεινε, μάλιστα, ότι «όταν πρόκειται για το Ιράν, [οι εκλογές] δεν περνούν καν από το μυαλό μου».

Ο Μασούντ Πεζεσκιάν, από την άλλη, διαμήνυσε στους ηγέτες του κόσμου ότι η χώρα του δεν πρόκειται να εκφοβιστεί.

«Απλώς αμυνθήκαμε. Δεν είμαστε τρομοκράτες», δήλωσε ο Πεζεσκιάν. «Ο αθώος λαός μας έχει γίνει στόχος δειλών επιθέσεων και επιθετικών ενεργειών που επιβλήθηκαν στη χώρα μας. Και αμυνθήκαμε με όλη μας τη δύναμη. Η Αμερική και το Ισραήλ μας επιτέθηκαν».

Αν και το νέο ιρανικό σχέδιο επαναφέρει αρκετούς όρους της συμφωνίας που δεν ευδοκίμησε, οι επαφές πίσω από τις κλειστές πόρτες δείχνουν ότι οι δύο πλευρές ενδέχεται να βλέπουν σημαντικά οφέλη σε μια αποκλιμάκωση που θα μπορούσε να προσφέρει έξοδο από τον πόλεμο.

Αξιωματούχοι του Ιράν επισήμαναν πως η πρόταση, παρότι στην ουσία ταυτίζεται με το MoU του Ιουνίου, έχει καταρτιστεί για να εφαρμοστεί με πολύ μεγαλύτερη ταχύτητα.

Πηγές τις οποίες επικαλείται το Reuters επιβεβαίωσαν επίσης ότι Αμερικανοί και Ιρανοί διαπραγματευτές εξετάζουν στη Νέα Υόρκη αυτό το σχέδιο σταδιακής εξόδου από τον πόλεμο.

Οι προϋποθέσεις του ιρανικού σχεδίου συμφωνίας

Όπως ανέφερε ο Αραγτσί, οι όροι που θέτει το Ιράν προβλέπουν ότι στο διάστημα των επτά ημερών θα τερματιστούν όλες οι εχθροπραξίες, περιλαμβανομένων εκείνων στον Λίβανο.

Την ίδια περίοδο, οι ΗΠΑ θα εξαιρέσουν το ιρανικό πετρέλαιο από το καθεστώς κυρώσεων, θα τερματίσουν τον ναυτικό αποκλεισμό του Ιράν και θα αποδεσμεύσουν τα παγωμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία, η αξία των οποίων εκτιμάται σε τουλάχιστον 12 δισεκατομμύρια δολάρια.

Το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ θα ακολουθήσει κατά την τελευταία ημέρα του σχεδίου.

Το απόγευμα της Πέμπτης, το Μπαχρέιν τέθηκε επικεφαλής 80 κρατών που καταδίκασαν τόσο τις ιρανικές επιθέσεις στα Στενά όσο και τη δράση των Χούθι στην Υεμένη, μαζί με τα πλήγματά τους στη Σαουδική Αραβία και στην Ερυθρά Θάλασσα. Παράλληλα, ζήτησαν να επαναλειτουργήσουν άμεσα τα Στενά χωρίς διόδια.

Μόλις ολοκληρωθεί το επταήμερο, σύμφωνα με τον Αραγτσί, θα αρχίσουν χωρίς καθυστέρηση συνολικές συνομιλίες για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.

Ο Τραμπ έχει ξεκαθαρίσει ότι βασική επιδίωξή του είναι να αποτρέψει την απόκτηση πυρηνικού όπλου από το Ιράν, υπογραμμίζοντας πως θα πετύχει τον στόχο είτε με διπλωματική συμφωνία είτε εξαπολύοντας νέες επιθέσεις.

Επτά μήνες σύρραξης και οικονομικής ασφυξίας

Η πολεμική σύγκρουση ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν διαρκεί σχεδόν επτά μήνες. Άρχισε στις 28 Φεβρουαρίου, με αεροπορικές επιδρομές των ΗΠΑ και του Ισραήλ, από τις οποίες σκοτώθηκαν ο ανώτατος ηγέτης της χώρας, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, και η στρατιωτική ηγεσία της.

Στην αρχή, ο Ντόναλντ Τραμπ εκτιμούσε ότι η πολεμική αναμέτρηση θα τελείωνε μέσα σε λίγες μόνο εβδομάδες. Ωστόσο, η σύρραξη έχει επιφέρει εκτεταμένες συνέπειες σε παγκόσμια κλίμακα, επηρεάζοντας τις τιμές του πετρελαίου, των τροφίμων και της ενέργειας.

Η Τεχεράνη κατέθεσε την πρότασή της την ώρα που Αμερικανοί διαπραγματευτές προσπαθούν, μέσα από επαφές στο περιθώριο της συνόδου των Ηνωμένων Εθνών, να επαναφέρουν τη διπλωματική διαδικασία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, ανέφερε ότι η συνάντηση διάρκειας τριών ωρών ανάμεσα σε αξιωματούχους των ΗΠΑ και του Ιράν, η οποία πραγματοποιήθηκε με μεσολάβηση του Κατάρ, δεν έφερε άρση του αδιεξόδου.

Ο Αραγτσί, που πρόκειται να μείνει στη Νέα Υόρκη μέχρι την προσεχή Δευτέρα, είχε την Τρίτη συνάντηση με τον Αμερικανό απεσταλμένο Στιβ Γουίτκοφ και με τον Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρό του Τραμπ.

Οι συνομιλίες έγιναν με τη διαμεσολάβηση του Κατάρ, καθώς οι Καταριανοί μετέφεραν μηνύματα από τη μία πλευρά στην άλλη. Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών χαρακτήρισε τη συνάντηση «παραγωγική» και επισήμανε πως η ανταλλαγή μηνυμάτων εξακολουθεί να βρίσκεται σε εξέλιξη.

Ο Ισμαΐλ Μπαγκαΐ, εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, ο οποίος επίσης βρίσκεται στη Νέα Υόρκη, είπε ότι είναι πιθανό να ακολουθήσουν και άλλες συναντήσεις με τη συνδρομή διαμεσολαβητών μέσα στις επόμενες ημέρες.

Ισχυρές πιέσεις δέχεται η ιρανική οικονομία, ενώ οι πολίτες της χώρας βρίσκονται αντιμέτωποι με εκρηκτικό πληθωρισμό στα βασικά τρόφιμα, προβλήματα στην εμπορική δραστηριότητα και ελλείψεις φαρμάκων.

Κατά τους αναλυτές, ο Αμερικανός Πρόεδρος καλείται να σταθμίσει τα πλεονεκτήματα που θα είχε μια συμφωνία με το Ιράν ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών, σε σύγκριση με τη συνέχιση της οικονομικής ασφυξίας στη χώρα, προσδοκώντας περισσότερες παραχωρήσεις από την Τεχεράνη.

«Πρόκειται για μια έξυπνη κίνηση», ανέφερε ο Άλι Βαέζ, επικεφαλής για θέματα Ιράν στο International Crisis Group.

«Γνωρίζουν ότι είναι πολύ δελεαστικό για τον πρόεδρο Τραμπ, καθώς τερματίζει έναν μη δημοφιλή πόλεμο και μειώνει τις τιμές της ενέργειας ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών. Ταυτόχρονα όμως, επαναφέρει μια συμφωνία που ήταν ευνοϊκή για τους Ιρανούς. Ένα πιεσμένο χρονοδιάγραμμα για την πρόσβαση στο πυρηνικό ζήτημα θα πρέπει να είναι ελκυστικό για έναν ανυπόμονο πρόεδρο».