Το άρθρο του CNN αναλύει τη σημασία της τελικής εκτίμησης των ζημιών από τα πρόσφατα αμερικανικά στρατιωτικά χτυπήματα στο Ιράν, καθώς οι ΗΠΑ επιδιώκουν μια διπλωματική συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας. Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι αυτή η αξιολόγηση θα καθορίσει τη στρατηγική των ΗΠΑ στις μελλοντικές διαπραγματεύσεις, καθώς οι δηλώσεις του προεδρικού γραφείου σχετικά με την εξάλειψη του πυρηνικού προγράμματος δεν ευθυγραμμίζονται με τις αρχικές εκτιμήσεις των μυστικών υπηρεσιών.
Η επιστροφή των επιθεωρητών του ΔΟΑΕ στο Ιράν κρίνεται επίσης κρίσιμη για την επαλήθευση της κατάστασης του πυρηνικού αποθέματος της χώρας. Οι αξιωματούχοι επισημαίνουν ότι η συνεργασία του Ιράν θα είναι απαραίτητη για τη διαμόρφωση μιας βιώσιμης και επαληθεύσιμης συμφωνίας.
Πιο αναλυτικά
Καθώς οι ΗΠΑ επιδιώκουν να στραφούν γρήγορα από τα στρατιωτικά χτυπήματα σε μια διπλωματική συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, η τελική στρατιωτική αξιολόγηση και η αξιολόγηση των πληροφοριών σχετικά με τα πρόσφατα αμερικανικά χτυπήματα είναι καθοριστικής σημασίας σχετικά με το τι πρέπει να επιτύχει η κυβέρνηση Τραμπ στις μελλοντικές διαπραγματεύσεις με το Ιράν.
Όπως εξηγούν στο CNN νυν και πρώην αξιωματούχοι των ΗΠΑ, o ειδικός απεσταλμένος του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, θα πρέπει να χρησιμοποιήσει αυτή την τελική αξιολόγηση των ζημιών της σύγκρουσης-συμπεριλαμβανομένης μιας λεπτομερούς περίληψης των ζημιών των εγκαταστάσεων και του τόπου όπου βρίσκεται το πυρηνικό υλικό- για να διαμορφώσει την στρατηγική των ΗΠΑ για τις διπλωματικές προσπάθειες που θα σταματήσουν εντελώς την ικανότητα του καθεστώτος να αναπτύξει πυρηνικό όπλο στο μέλλον, εξήγησαν
«Δεν πηγαίνεις στη διαπραγμάτευση υποθέτοντας ότι η άλλη πλευρά θα σου πει όλα όσα πρέπει να ξέρεις για την κατάσταση του προγράμματός της», εξήγησε ο πρώην ανώτερος αξιωματούχος για τη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας, Pranay Vaddi.
«Πρέπει να γνωρίζεις τι μπορείς να πετύχεις»
«Πρέπει να έχουμε μια βασική γραμμή που να έχει καθοριστεί από την κοινότητα των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών πριν από αυτό», πρόσθεσε ο Vaddi. «Εάν η κυβέρνηση Τραμπ είναι δεσμευμένη σε κάποιου είδους συμφωνία ακόμα πρέπει να γνωρίζει τι μπόρεσε να πετύχει μέσω της στρατιωτικής δράσης, σε σύγκριση με το τι πρέπει να πετύχει μέσω της διπλωματικής διαδικασίας».
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ συνεχίζει να ισχυρίζεται ότι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν «εξαλείφθηκε πλήρως», κάτι που δεν αντικατοπτρίζει μια πρώτη εκτίμηση της Υπηρεσίας Πληροφοριών Άμυνας των ΗΠΑ, η οποία διαπίστωσε ότι η επίθεση δεν κατέστρεψε τα βασικά συστατικά του πυρηνικού προγράμματος της χώρας. Η πρώιμη αξιολόγηση έχει διχάσει τους νομοθέτες σχετικά με την αποτελεσματικότητα των χτυπημάτων. Και οι απολυταρχικές δηλώσεις του Τραμπ θα μπορούσαν επίσης να περιπλέξουν τη δουλειά του Witkoff, δήλωσαν αξιωματούχοι.
Ακόμη και αν οι ίδιες οι εγκαταστάσεις έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές, αυτό δεν σημαίνει ότι το ίδιο το πυρηνικό πρόγραμμα έχει καταστραφεί πλήρως. Πριν από τα αμερικανικά πλήγματα, εμπειρογνώμονες και πρώην αξιωματούχοι είχαν εκφράσει σκεπτικισμό για την ιδέα ότι το πυρηνικό πρόγραμμα θα μπορούσε να καταστραφεί στρατιωτικά, σημειώνοντας ότι θα εξακολουθούσαν να υπάρχουν άνθρωποι με τις γνώσεις για να το υποστηρίξουν.
«Το βασικό πρόβλημα είναι ότι η ισοδυναμία μεταξύ της επιτυχίας των βομβαρδισμών και της επιτυχίας του τερματισμού του πυρηνικού προγράμματος ασκεί πίεση για να έχουμε αυτή την αφήγηση ότι δεν υπάρχει απειλή», δήλωσε η πρώην αναπληρώτρια διευθύντρια των εθνικών μυστικών υπηρεσιών, Μπεθ Σάνερ. «Αν νομίζετε ότι έχετε εξαλείψει το πυρηνικό πρόγραμμα, τότε δεν αντιμετωπίζετε το γεγονός ότι υπάρχει κάποιο υπόλειμμα αυτού του προγράμματος».
Ο κρίσιμος ρόλος του ΔΟΑΕ
Και ενώ η τελική εκτίμηση των ζημιών της σύγκρουσης θα είναι σημαντικό να ληφθεί υπόψη, οι μελλοντικές διαπραγματεύσεις με το Ιράν θα πρέπει να δώσουν προτεραιότητα στο να επιστρέψει ο πυρηνικός παρατηρητής του ΟΗΕ στο Ιράν, δήλωσαν πρώην αξιωματούχοι που εργάστηκαν σε προηγούμενες διαπραγματεύσεις με το Ιράν.
«Δεν ξέρω αν θα υπάρξει κάποια αξιολόγηση που νομίζω ότι είναι πλήρως βιώσιμη μέχρι να υπάρχουν επιθεωρητές επί τόπου», δήλωσε πρώην ανώτερος αξιωματούχος των ΗΠΑ που εργάστηκε σε προηγούμενες διαπραγματεύσεις με το Ιράν. «Πρέπει να αναδημιουργήσουμε το είδος της παρεμβατικής επαλήθευσης και παρακολούθησης που υπήρχε στη συμφωνία του 2015».
Ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) είχε παρουσία στο Ιράν πριν από την πυρηνική συμφωνία του 2015 που υπογράφηκε επί κυβέρνησης Ομπάμα -μια συμφωνία από την οποία ο Τραμπ απέσυρε τις ΗΠΑ κατά την πρώτη του θητεία- αλλά η παρουσία των επιθεωρητών του ΔΟΑΕ στη χώρα αυξήθηκε δραστικά ως αποτέλεσμα αυτής της συμφωνίας.
«Η συμφωνία σήμαινε ότι υπήρχαν επιθεωρητές επί τόπου 24 ώρες το 24ωρο, υπήρχε ηλεκτρονική παρακολούθηση, υπήρχε μια διαδικασία με την οποία – που δεν υπήρχε πουθενά αλλού στον κόσμο – εάν υπήρχαν πληροφορίες για μια ύποπτη τοποθεσία, εάν το Ιράν, σε μια περίοδο μερικών ημερών, δεν μπορούσε να ικανοποιήσει τον ΙΑΕΑ ότι υπήρχε λόγος, ο ΙΑΕΑ θα μπορούσε να πάει και να επιθεωρήσει», εξήγησε ο αξιωματούχος, αναφέροντας ορισμένα οφέλη από τις προσπάθειες επιθεώρησης του ΔΟΑΕ.
Όμως αυτή την εβδομάδα το ιρανικό κοινοβούλιο ανέστειλε τη συνεργασία του με τον ΔΟΑΕ, εξαιτίας του «λυπηρού ρόλου» που διαδραμάτισε ο επικεφαλής του οργανισμού Ραφαέλ Γκρόσι, δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν. Το Ιράν κατηγόρησε τον Γκρόσι ότι διευκόλυνε τα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα στο Ιράν, επικαλούμενο μια έκθεση του ΔΟΑΕ μία ημέρα πριν από το ισραηλινό πλήγμα, η οποία δήλωνε ότι το Ιράν παραβιάζει τις υποχρεώσεις του για τη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων.
Η κίνηση αυτή έρχεται έπειτα από χρόνια που το Ιράν κάνει κινήσεις για να περιορίσει την εποπτεία του προγράμματός του από τον οργανισμό. Για παράδειγμα, το 2022 το Ιράν απάντησε με την αφαίρεση των καμερών παρακολούθησης από βασικές τοποθεσίες, αφού ο ΙΑΕΑ επέπληξε το Ιράν για τα σωματίδια ουρανίου που βρέθηκαν στις μη δηλωμένες τοποθεσίες.
Τα μέτρα που θα πρέπει να ληφθούν στο πλαίσιο οποιασδήποτε επαληθεύσιμης συμφωνίας για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν θα περιλαμβάνουν πιθανότατα:
- καταστροφή των στοιχείων του προγράμματος που εξακολουθούν να υπάρχουν
- παρακολούθηση κάθε περαιτέρω δραστηριότητας
- ανάμειξη του εξαιρετικά εμπλουτισμένου ουρανίου
- δήλωση των τμημάτων του προγράμματος που βρίσκονται σε χρήση.
Προκειμένου να προετοιμαστούν για τη λήψη αυτών των μέτρων, οι επιτόπιοι επιθεωρητές θα ήταν απαραίτητοι, τόνισαν πρώην αξιωματούχοι.
«Νομίζω ότι έχει περάσει πολύς καιρός από τότε που οι εκτιμήσεις των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών έγιναν αποδεκτές παγκοσμίως ως έγκυρες όσον αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Θα μπορούσαν σίγουρα να αμφισβητηθούν από το Ιράν. Για να έχουμε μια επιτυχημένη διαπραγμάτευση όλοι πρέπει τουλάχιστον να συμφωνήσουν στην πηγή των γεγονότων», δήλωσε η πρώην πρέσβειρα των ΗΠΑ στους Διεθνείς Οργανισμούς των Ηνωμένων Εθνών στη Βιέννη, Λόρα Χόλγκεϊτ
«Ο ΔΟΑΕ θα χρειαστεί να αναπτύξει μια νέα βάση για το τι ακριβώς έχει το Ιράν, πού βρίσκεται και σε ποια κατάσταση βρίσκεται, και αυτό θα πάρει χρόνο και θα βασιστεί στη συνεργασία του Ιράν», πρόσθεσε η Χόλγκεϊτ.
Με την πρόσβαση του ΔΟΑΕ να μειώνεται με την πάροδο των ετών και να είναι ουσιαστικά ανύπαρκτη αυτή τη στιγμή, ο κόσμος έχει πλέον μεγάλα κενά στη γνώση του για το πυρηνικό απόθεμα του Ιράν. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα όταν πρόκειται για την τοποθεσία του εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν.
Αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ δήλωσαν τις τελευταίες ημέρες ότι το απόθεμα δεν μετακινήθηκε πριν από τα αμερικανικά πλήγματα, αλλά ο ΔΟΑΕ δήλωσε ότι το Ιράν μπορεί να έχει μετακινήσει μέρος του εμπλουτισμένου ουρανίου από τις εγκαταστάσεις πριν από την επίθεση. Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δήλωσε την επομένη των χτυπημάτων ότι η εργασία για το τι θα γίνει με αυτό το καύσιμο θα αποτελέσει προτεραιότητα για τις ΗΠΑ.
«Θα εργαστούμε τις επόμενες εβδομάδες για να διασφαλίσουμε ότι θα κάνουμε κάτι με αυτό το καύσιμο. Και αυτό είναι ένα από τα πράγματα για τα οποία θα συζητήσουμε με τους Ιρανούς», δήλωσε ο Βανς.
Ο Ρεπουμπλικανός βουλευτής Michael McCaul, μέλος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής των Αντιπροσώπων, αναφέρθηκε στη σημασία του να υπάρξει «πλήρης απολογισμός» μετά από μια διαβαθμισμένη ενημέρωση όλων των μελών στο Καπιτώλιο νωρίτερα αυτή την εβδομάδα.
«Υπάρχει εμπλουτισμένο ουράνιο στις εγκαταστάσεις που μετακινείται, αλλά δεν ήταν αυτή η πρόθεση ή η αποστολή», δήλωσε ο McCaul. «Χρειαζόμαστε έναν πλήρη απολογισμό. Γι’ αυτό το λόγο το Ιράν πρέπει να έρθει στο τραπέζι απευθείας μαζί μας, ώστε ο ΙΑΕΑ να μπορεί να λογοδοτήσει για κάθε ουγγιά εμπλουτισμένου ουρανίου που υπάρχει, δεν νομίζω ότι φεύγει από τη χώρα, νομίζω ότι βρίσκεται στις εγκαταστάσεις».
Η τελική αξιολόγηση των ζημιών των χτυπημάτων των ΗΠΑ μπορεί να πάρει εβδομάδες
«Η τελική αξιολόγηση των ζημιών των χτυπημάτων του αμερικανικού στρατού μπορεί να πάρει μέρες ή και εβδομάδες για να ολοκληρωθεί», δήλωσαν στο CNN πολλές πηγές που γνωρίζουν τη διαδικασία του Πενταγώνου. Ο διευθυντής της CIA Τζον Ράτκλιφ δήλωσε την Τετάρτη ότι η υπηρεσία υπογράμμισε ότι μια ευρεία προσπάθεια της κοινότητας των υπηρεσιών πληροφοριών βρίσκεται σε εξέλιξη για να προσδιοριστούν οι επιπτώσεις των αμερικανικών χτυπημάτων σε τρεις από τις πυρηνικές εγκαταστάσεις της χώρας.
Η κυβέρνηση Τραμπ εργαζόταν ήδη πάνω σε πιθανούς όρους που θα μπορούσε να προσφέρει στο Ιράν για να το επαναφέρει στην ικανότητα για συνομιλίες για την πυρηνική συμφωνία πριν από τα αμερικανικά στρατιωτικά πλήγματα. Αλλά αν καταφέρουν να τραβήξουν το Ιράν πίσω στο τραπέζι, θα πρέπει στη συνέχεια να εισέλθουν σε πολύ πιο τεχνικές συνομιλίες για να θέσουν σε εφαρμογή μια νόμιμη και επαληθεύσιμη συμφωνία.
«Νομίζω ότι θέλετε να χτυπήσετε άμεσα, για να προσπαθήσετε να τους φέρετε στο τραπέζι ενώ αισθάνονται αδύναμοι», δήλωσε ο Σάνερ. «Μία από τις βασικές απαιτήσεις για τη διαπραγμάτευση είναι ο καθορισμός μηχανισμών για την καταγραφή των εναπομεινάντων δυνατοτήτων του Ιράν, προκειμένου να γίνει αυτή η συζήτηση και τελικά μια συμφωνία που να αξίζει το χαρτί στο οποίο είναι γραμμένη».
