Γκάι Φοκς: Όταν 36 βαρέλια πυρίτιδας απείλησαν την Αγγλία

Στις 5 Νοεμβρίου 1605, η Αγγλία βρέθηκε λίγες ώρες μακριά από μια από τις πιο παράτολμες συνωμοσίες της ιστορίας της. Τριάντα έξι βαρέλια πυρίτιδας είχαν τοποθετηθεί κάτω από τη Βουλή των Λόρδων στο Λονδίνο, με στόχο να προκαλέσουν τεράστια έκρηξη την ώρα που ο βασιλιάς Ιάκωβος Α΄ θα βρισκόταν στο Κοινοβούλιο.

Στόχος μιας ομάδας Άγγλων καθολικών που είχε οργανώσει την επιχείρηση ήταν να ανατρέψει την προτεσταντική εξουσία. Το σχέδιό τους προέβλεπε να σκοτωθούν ο βασιλιάς, μέλη της βασιλικής οικογένειας, υπουργοί, καθώς και πολλοί από τους κορυφαίους πολιτικούς και θρησκευτικούς αξιωματούχους της χώρας.

Την πυροδότηση των εκρηκτικών είχε αναλάβει ο Γκάι Φοκς, το όνομα του οποίου έμεινε γνωστό στην ιστορία. Ωστόσο, επικεφαλής της συνωμοσίας ήταν ο Ρόμπερτ Κέιτσμπι.

Η θρησκευτική αντιπαράθεση στην Αγγλία

Στις αρχές του 17ου αιώνα, η Αγγλία εξακολουθούσε να πληρώνει το τίμημα της θρησκευτικής διαμάχης που είχε αρχίσει μετά τη ρήξη του Ερρίκου Η΄ με τη Ρώμη. Οι καθολικοί υφίσταντο διώξεις, οικονομικές επιβαρύνσεις και περιορισμούς, την ώρα που η επίσημη Εκκλησία της Αγγλίας λειτουργούσε ως σημαντικό στήριγμα της μοναρχίας.

Η άνοδος του Ιάκωβου Α΄ στον αγγλικό θρόνο το 1603 γέννησε σε μερίδα καθολικών την ελπίδα για μεγαλύτερη θρησκευτική ανοχή. Όταν αυτό δεν συνέβη, μια μικρή ομάδα επέλεξε τη βία, πιστεύοντας πως η ανατροπή της εξουσίας ήταν ο μόνος δρόμος για να αλλάξει η κατάσταση.

Ο Ρόμπερτ Κέιτσμπι ένωσε γύρω του όσους είχαν την ίδια πεποίθηση. Στην ομάδα εντάχθηκε και ο Γκάι Φοκς, έμπειρος στρατιώτης που είχε υπηρετήσει με τις ισπανικές δυνάμεις στην Ολλανδία και γνώριζε τη χρήση της πυρίτιδας.

Η συνωμοσία κάτω από το Κοινοβούλιο

Η επιλογή της ημέρας για την επίθεση είχε συγκεκριμένο λόγο: στις 5 Νοεμβρίου 1605 θα άρχιζαν επίσημα οι εργασίες του Κοινοβουλίου, παρουσία του βασιλιά και της πολιτικής ηγεσίας.

Οι συνωμότες βρήκαν τρόπο να μπουν σε χώρο κάτω από τη Βουλή των Λόρδων και έκρυψαν εκεί την πυρίτιδα, σκεπάζοντάς την με ξύλα και άλλα υλικά. Για να μην προκαλέσει υποψίες, ο Φοκς παρουσιαζόταν με το όνομα Τζον Τζόνσον.

Οι δράστες σκόπευαν, μετά την έκρηξη, να στραφούν κατά της κυβέρνησης. Παράλληλα, ήθελαν να αναδείξουν τη νεαρή πριγκίπισσα Ελισάβετ ως το πρόσωπο που θα συσπείρωνε μια νέα καθολική εξουσία.

Το σχέδιο μπορούσε να πετύχει μόνο αν παρέμενε απολύτως μυστικό. Όσο όμως πλησίαζε η ημέρα της επίθεσης, αυξανόταν και ο κίνδυνος να αποκαλυφθεί.

Η ανώνυμη επιστολή που άλλαξε την πορεία της συνωμοσίας

Στις 26 Οκτωβρίου 1605, έφτασε στα χέρια του λόρδου Μόντιγκλ ανώνυμη επιστολή, με προειδοποίηση να μην πάει στην έναρξη των εργασιών του Κοινοβουλίου. Το μήνυμα προανήγγελλε ένα φοβερό χτύπημα κατά του Κοινοβουλίου, χωρίς να κατονομάζει τους υπεύθυνους.

Ο Μόντιγκλ παρέδωσε την πληροφορία στις αρχές και η επιστολή έφτασε στη βασιλική κυβέρνηση. Οι συνωμότες έμαθαν πως υπήρχαν υποψίες, αλλά παρ’ όλα αυτά επέλεξαν να μην εγκαταλείψουν το σχέδιό τους.

Οι αρχές έκαναν έρευνες στο Κοινοβούλιο τη νύχτα από τις 4 προς τις 5 Νοεμβρίου. Κοντά στα ξύλα που είχαν αποθηκευτεί βρήκαν τον Γκάι Φοκς, ενώ στη συνέχεια εντόπισαν και τα βαρέλια της πυρίτιδας.

Πριν καν αρχίσει η επίθεση, η συνωμοσία είχε ήδη ματαιωθεί.

Η σύλληψη του Φοκς και τα βασανιστήρια

Οι αρχές οδήγησαν τον Φοκς στον Πύργο του Λονδίνου και τον ανέκριναν για τους συνεργούς του. Εκείνος αρχικά δεν έδινε πληροφορίες, ώσπου ο βασιλιάς έδωσε την έγκρισή του για τη χρήση βασανιστηρίων.

Κατά τις ημέρες που ακολούθησαν, ο κρατούμενος άρχισε να δίνει στοιχεία για τη συνωμοσία. Οι αρχές ξεκίνησαν να εντοπίζουν τους υπόλοιπους εμπλεκομένους, αρκετοί από τους οποίους είχαν φύγει ήδη από το Λονδίνο.

Ο Ρόμπερτ Κέιτσμπι έχασε τη ζωή του σε ένοπλη αναμέτρηση με τις κυβερνητικές δυνάμεις. Άλλοι συνωμότες συνελήφθησαν και οδηγήθηκαν σε δίκη με την κατηγορία της εσχάτης προδοσίας.

Η εκτέλεση του Γκάι Φοκς έγινε στο Λονδίνο στις 31 Ιανουαρίου 1606. Η επικρατέστερη ιστορική εκδοχή αναφέρει ότι έσπασε τον αυχένα του πέφτοντας από τη σκάλα της αγχόνης, γλιτώνοντας έτσι το πλήρες μαρτύριο που προέβλεπε η ποινή του.

Από προδότης, παγκόσμιο σύμβολο

Η αποτυχημένη Συνωμοσία της Πυρίτιδας άφησε σημαντικό αποτύπωμα. Η κυβέρνηση αξιοποίησε την υπόθεση για να αυστηροποιήσει τα μέτρα κατά των καθολικών, ενώ το Κοινοβούλιο θέσπισε ετήσια επέτειο για την αποτροπή της επίθεσης.

Από αυτή την ιστορία προέκυψε η παράδοση της 5ης Νοεμβρίου, η οποία είναι σήμερα γνωστή ως Bonfire Night ή Guy Fawkes Night. Σε πολλές περιοχές της Βρετανίας γίνονται εκδηλώσεις με φωτιές και πυροτεχνήματα, ενώ ένα από τα έθιμα είναι το κάψιμο ομοιωμάτων του Φοκς.

Η μορφή του Γκάι Φοκς απέκτησε, με το πέρασμα των αιώνων, εντελώς διαφορετικό συμβολισμό. Η μάσκα που ταυτίστηκε μαζί του, κυρίως χάρη στο κόμικ και την κινηματογραφική εκδοχή του V for Vendetta, έγινε σύμβολο αντίστασης και διαμαρτυρίας απέναντι στην εξουσία.

Ωστόσο, τα ιστορικά δεδομένα σκιαγραφούν μια πιο περίπλοκη εικόνα. Ο Φοκς δεν αγωνιζόταν για τη σύγχρονη δημοκρατία· συμμετείχε σε ομάδα που επιδίωκε μια μαζική πολιτική δολοφονία, προκειμένου να επιβάλει μια διαφορετική θρησκευτική εξουσία.

Η αντίφαση αυτή βρίσκεται στον πυρήνα του ενδιαφέροντος που εξακολουθεί να προκαλεί η ιστορία του. Παρότι επιχείρησε να ανατινάξει το Κοινοβούλιο, τέσσερις αιώνες αργότερα ο Φοκς συνδέθηκε στη λαϊκή κουλτούρα με την αμφισβήτηση της πολιτικής εξουσίας.

Τα 36 βαρέλια πυρίτιδας δεν εξερράγησαν ποτέ, στις 5 Νοεμβρίου 1605. Παρά την αποτυχία της, η συνωμοσία άφησε πίσω της ένα αποτύπωμα που παραμένει ορατό ακόμη και πάνω από 420 χρόνια μετά.