Βίκινγκς: Αρχαιολογικά ευρήματα φανερώνουν τη βία της εποχής – Νεκροί κάτω από σπίτια και μέσα σε πηγάδια

Νέα αρχαιολογική έρευνα στη Σκανδιναβία φέρνει στο φως μια σκληρή εικόνα βίας, με ανθρώπους θαμμένους κάτω από δάπεδα κατοικιών, λείψανα σε πηγάδια και σώματα που έφεραν σοβαρά τραύματα από αιχμηρά όπλα, κατά την Εποχή του Σιδήρου και την εποχή των Βίκινγκς.

Σχεδόν 200 ανθρώπινα σώματα εντοπίστηκαν από τους αρχαιολόγους μακριά από τους καθιερωμένους χώρους ταφής. Ανάμεσα στις θέσεις όπου βρέθηκαν περιλαμβάνονται σπίτια, λάκκοι και μεγάλες αίθουσες συμποσίων.

Σε κάποια από τα ευρήματα υπάρχουν ενδείξεις σοβαρών τραυματισμών, ενώ άλλα σώματα φαίνεται ότι αντιμετωπίστηκαν με ασυνήθιστο τρόπο μετά τον θάνατο.

Μέσα από το πρόγραμμα BODY-POLITICS, η μελέτη διερευνά αν τα περιστατικά σχετίζονται με πολεμικές αναμετρήσεις, συγκρούσεις ανάμεσα σε κατοίκους, βία στην οικογένεια ή ακόμη και τελετουργίες.

Οι επιστήμονες αφήνουν ανοιχτό, για ορισμένες περιπτώσεις, και το ενδεχόμενο ανθρωποθυσίας. Δεν εκτιμούν, πάντως, πως υπάρχει μία ενιαία εξήγηση για όλα τα ευρήματα.

Ενδείξεις βίας στα ανθρώπινα λείψανα

Η μελέτη συμπεριέλαβε 12 περιπτώσεις τραυματισμένων ανθρώπων, με χρονολόγηση που καλύπτει περίπου 1.500 χρόνια, από το 500 π.Χ. μέχρι το 1050 μ.Χ. Σε οκτώ περιστατικά εντοπίστηκαν στοιχεία εσκεμμένης βίας, η οποία σε κάποιες περιπτώσεις φαίνεται ότι οδήγησε στον θάνατο.

Στα ευρήματα καταγράφηκαν τραύματα στο κρανίο, σπασίματα στα άκρα και κακώσεις που πιθανόν προήλθαν από σπαθιά, μαχαίρια ή άλλα όπλα. Κάποιοι είχαν δεχθεί περισσότερα από ένα χτυπήματα, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις οι ενδείξεις μαρτυρούν ότι τα θύματα έζησαν για κάποιο διάστημα μετά τον τραυματισμό.

Την περίοδο εκείνη στη Σκανδιναβία αναπτύχθηκαν οργανωμένες κοινωνίες με αρχηγούς και βασίλεια, παράλληλα με την ενδυνάμωση της πολεμικής ιδεολογίας.

Οι αρχαιολόγοι τονίζουν, ωστόσο, ότι η διαθέσιμη εικόνα για τη βία είναι περιορισμένη: οι περισσότερες έρευνες έχουν εστιάσει σε ανθρώπους που ενταφιάστηκαν με βάση τα καθιερωμένα ταφικά έθιμα.

Αντίθετα, η νέα μελέτη εξετάζει όσους βρέθηκαν σε διαφορετικές συνθήκες, δίνοντας ενδείξεις για την αντιμετώπιση ορισμένων νεκρών από τις αρχαίες κοινότητες.

Άνδρας με τρεις σοβαρούς τραυματισμούς στο κρανίο

Στο Γκάμελ Λέιρε της Δανίας βρέθηκε ένα από τα χαρακτηριστικά δείγματα: τα λείψανα άνδρα, περίπου 30 ετών, μέσα σε βασιλική αίθουσα συμποσίων.

Η ανάλυση αποκάλυψε τρεις σοβαρές κρανιακές κακώσεις που είχε υποστεί πριν πεθάνει. Το πιο πρόσφατο χτύπημα προκάλεσε εκτεταμένο κάταγμα και ακτινωτές ρωγμές, αλλά φαίνεται ότι ο άνδρας επέζησε για αρκετές εβδομάδες.

Εντοπίστηκαν ακόμη κατάγματα στα αντιβράχιά του, γνωστά ως «κατάγματα άμυνας». Τέτοιες κακώσεις μπορεί να προκύψουν όταν κάποιος υψώνει τα χέρια για να καλύψει το κεφάλι του από χτυπήματα.

Οι επιστήμονες διερευνούν αν ο άνδρας είχε συμμετάσχει σε επανειλημμένες συγκρούσεις, χωρίς όμως να είναι σε θέση να εξακριβώσουν τις συνθήκες στις οποίες προκλήθηκε κάθε τραυματισμός.

Κρανίο παιδιού εντοπίστηκε κάτω από το δάπεδο κατοικίας

Σε οικισμό της Εποχής του Σιδήρου στη Γιουτλάνδη της Δανίας βρέθηκε τμήμα κρανίου παιδιού ηλικίας δύο έως τεσσάρων ετών, ένα εύρημα που προκαλεί ιδιαίτερη εντύπωση.

Στη δεξιά πλευρά του κρανίου υπάρχουν σημάδια κάκωσης, τα οποία μπορεί να προκλήθηκαν από σπαθί ή άλλο βαρύ όπλο με κοφτερή λεπίδα.

Το οστό είχε τοποθετηθεί κάτω από το πάτωμα ενός σπιτιού, και όχι αποτεφρωθεί, όπως υπαγόρευε η συνηθισμένη πρακτική.

Δεν είναι γνωστό γιατί οι κάτοικοι επέλεξαν αυτή τη μεταχείριση. Οι αρχαιολόγοι δεν έχουν καταφέρει να διαπιστώσουν αν η τοποθέτηση του κρανίου έκρυβε κάποιο συμβολισμό ή είχε τελετουργικό χαρακτήρα.

Στον οικισμό Λίντβεντ της Δανίας καταγράφηκε ένα διαφορετικό περιστατικό: τα λείψανα γυναίκας 17 έως 25 ετών βρέθηκαν σε λάκκο που χρησίμευε για μαγείρεμα.

Το σώμα της έφερε πολλά σημάδια από κοψίματα, ενώ αιχμηρό όπλο είχε κόψει στα δύο την αριστερή κνήμη της.

Οι ερευνητές εξετάζουν αν το συγκεκριμένο τραύμα ήταν θανατηφόρο, αλλά και αν τα υπόλοιπα σημάδια, όπως τα εγκαύματα, προέκυψαν από τον τρόπο που αντιμετωπίστηκε το σώμα μετά τον θάνατό της.

Γιατί νεκροί τοποθετούνταν κάτω από κατοικίες

Κεντρικό ζήτημα για τη μελέτη αποτελεί η επιλογή ασυνήθιστων θέσεων για τους νεκρούς. Κάποια σώματα βρέθηκαν σε σημεία που αργότερα καλύφθηκαν από κτίρια, ενώ άλλα είχαν τεμαχιστεί ή μείνει εκτεθειμένα προτού ταφούν.

Η καθηγήτρια Μαριάν Χεμ Έρικσεν, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης και μέλος του Εθνικού Μουσείου της Δανίας, εκτιμά πως τα ευρήματα ίσως αποκαλύψουν πώς οι άνθρωποι της εποχής αντιλαμβάνονταν τη βία και πώς τη διαχειρίζονταν.

Οι επιστήμονες διερευνούν ακόμη αν ορισμένα οστά φυλάσσονταν ή τοποθετούνταν σε συγκεκριμένα σημεία λόγω ιδιοτήτων που τους αποδίδονταν. Τα διαθέσιμα στοιχεία, ωστόσο, δεν επαρκούν για ασφαλή συμπεράσματα που να ισχύουν για όλες τις περιπτώσεις.

Πιθανή ανθρωποθυσία

Οι ερευνητές αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο κάποιοι από τους θανάτους να προήλθαν από τελετουργικές εκτελέσεις.

Ένα άτομο που έζησε γύρω στο 400 μ.Χ. είχε δεχθεί δύο θανατηφόρα χτυπήματα με μαχαίρι ανάμεσα στα πλευρά. Πιθανότατα τα τραύματα προκλήθηκαν από λεπτό και αιχμηρό όπλο, όπως ένα δόρυ ή ένα στιλέτο.

Αφού πέθανε, τοποθέτησαν το σώμα του σε ρηχό λάκκο. Η θέση έμεινε εκτεθειμένη για ένα διάστημα και αργότερα χτίστηκε κατοικία από πάνω.

Οι καρποί του, επίσης, βρίσκονταν ενωμένοι κάτω από τον θώρακα, κάτι που δεν αποκλείει να είχαν δεθεί τα χέρια του.

Ο δρ Κέβιν Κέι του Πανεπιστημίου του Λέστερ, μέλος της ερευνητικής ομάδας, εκτιμά πως η ανθρωποθυσία θα μπορούσε να εξηγήσει ορισμένα περιστατικά.

Οι επιστήμονες επισημαίνουν, πάντως, ότι κάθε εύρημα παρουσιάζει ξεχωριστά γνωρίσματα και δεν κατατάσσεται αυτόματα στην ίδια κατηγορία με τα υπόλοιπα.

Δημοσιευμένη στο επιστημονικό περιοδικό «Journal of Archaeological Method and Theory», η μελέτη προσθέτει νέα στοιχεία στην κατανόηση της ζωής και του θανάτου στην αρχαία Σκανδιναβία.

Ταυτόχρονα, φέρνει στο προσκήνιο τα αναπάντητα ερωτήματα για τις συνθήκες των θανάτων και για τον τρόπο με τον οποίο οι κοινότητες αντιμετώπιζαν συγκεκριμένους νεκρούς.