Wall Street Journal: Πώς η Ελλάδα έγινε παράδειγμα δημοσιονομικής διαχείρισης για την Ευρώπη μετά την κρίση χρέους

Η Wall Street Journal αναλύει εκτενώς τη μεταστροφή της δημοσιονομικής πολιτικής στην Ελλάδα μετά την πολυετή κρίση χρέους. Εξετάζει πώς η χώρα, ενώ είχε φτάσει στα πρόθυρα της χρεοκοπίας, περιόρισε τα ελλείμματά της, εξυγίανε τα δημόσια οικονομικά και άρχισε να αποπληρώνει δάνεια νωρίτερα από το προβλεπόμενο. Η αμερικανική εφημερίδα προβάλλει την ελληνική εμπειρία ως υπόδειγμα για την υπόλοιπη Ευρώπη, σημειώνοντας ωστόσο ότι η ανάκαμψη δεν έχει αναπληρώσει πλήρως τις απώλειες στο βιοτικό επίπεδο των πολιτών.

«What Greece Learned From Going Broke—and Others in Europe Still Haven’t» («Τι έμαθε η Ελλάδα από τη χρεοκοπία της και τι δεν έχει μάθει ακόμη η υπόλοιπη Ευρώπη») είναι ο τίτλος της ανάλυσης. Ο υπότιτλός της αναφέρει: «Η πιο δημοσιονομικά υπεύθυνη χώρα στην Ευρώπη είναι εκείνη που δεν θα περίμενε κανείς».

Η τωρινή οικονομική πορεία της Ελλάδας συγκρίνεται στην ανάλυση με τα προβλήματα άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Το αυξημένο δημόσιο χρέος, τα ελλείμματα και η γήρανση του πληθυσμού μεγαλώνουν τις πιέσεις στους κρατικούς προϋπολογισμούς, ενώ οι κοινωνικές αντιδράσεις κάνουν δυσκολότερη την περικοπή δαπανών και την προώθηση μεταρρυθμίσεων.

Η πορεία από την κρίση του 2010 στη δημοσιονομική προσαρμογή

Τις πρόσφατες διαδηλώσεις στο Παρίσι, στο Μιλάνο και σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις παραλληλίζει η Wall Street Journal με τις κινητοποιήσεις στην Αθήνα το 2010. Στις συγκεντρώσεις, οι διαμαρτυρίες αφορούσαν την ακρίβεια και την υποβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών, ενώ σημειώθηκαν εμπρησμοί κάδων, λεηλασίες καταστημάτων και συγκρούσεις με την αστυνομία.

Παρόμοιες σκηνές εκτυλίχθηκαν στην Ελλάδα όταν ξέσπασε η κρίση χρέους. Τότε, οι πολίτες αντιδρούσαν στη λιτότητα, στις περικοπές των δημόσιων δαπανών και στις μεγάλες φορολογικές αυξήσεις. Τα συγκεκριμένα μέτρα εντάσσονταν στα προγράμματα οικονομικής διάσωσης, που απέτρεψαν την ανεξέλεγκτη χρεοκοπία της χώρας και τη μετάδοση της κρίσης στην υπόλοιπη Ευρώπη.

Η αμερικανική εφημερίδα περιγράφει την ύφεση που ακολούθησε ως τη βαθύτερη για ανεπτυγμένη οικονομία σε περίοδο ειρήνης από τη Μεγάλη Ύφεση της δεκαετίας του 1930. Το μέγεθος της ελληνικής οικονομίας συρρικνώθηκε κατά περίπου ένα τέταρτο και η ανεργία αυξήθηκε σημαντικά.

Η κρίση είχε αντίκτυπο και στην πολιτική σκηνή, καθώς ενίσχυσε το αντιευρωπαϊκό κλίμα και την αντίθεση προς την Ευρωπαϊκή Ένωση. Κατά την ανάλυση, συνέβαλε επίσης στη διαμόρφωση των συνθηκών που οδήγησαν στο Brexit στη Βρετανία.

Πώς μεταβλήθηκε η διαχείριση των δημόσιων οικονομικών

Μέχρι το 2010, η Ελλάδα κάλυπτε μεγάλο μέρος των κρατικών εξόδων με διαρκή δανεισμό, ενώ τα ελλείμματα συσσωρεύονταν και η φοροδιαφυγή ήταν εκτεταμένη. Επιπλέον, την ίδια περίοδο αυξανόταν το κόστος του συνταξιοδοτικού συστήματος, προσθέτοντας βάρος στα δημόσια οικονομικά.

Τα προγράμματα προσαρμογής έφεραν μειώσεις στις αποδοχές και στις συντάξεις, αύξηση των ηλικιακών ορίων συνταξιοδότησης και μεγάλη συρρίκνωση των εισοδημάτων. Η Wall Street Journal θεωρεί, ωστόσο, ότι όσα συνέβησαν τότε διαμόρφωσαν τον τρόπο με τον οποίο η χώρα αντιμετώπισε αργότερα τις δημοσιονομικές της υποχρεώσεις.

Με εξαίρεση την πανδημική περίοδο, η Ελλάδα εμφανίζει πλέον δημοσιονομικά πλεονάσματα. Έχει ενισχύσει την αποτελεσματικότητα στην είσπραξη φόρων και έχει συγκρατήσει τις κρατικές δαπάνες, ενώ η πτώση του κόστους δανεισμού τής δίνει τη δυνατότητα να προχωρά σε πρόωρη αποπληρωμή δανείων προς τους πιστωτές.

Σημαντική θεωρεί η αμερικανική εφημερίδα και τη μετατόπιση της πολιτικής αντίληψης για τη δημοσιονομική διαχείριση. Όπως σημειώνει, ο έλεγχος των δημόσιων δαπανών δεν εκφράζει πια ένα μόνο κόμμα, αλλά έχει γίνει ευρύτερα αποδεκτός από το ελληνικό πολιτικό σύστημα.

Κατά την ανάλυση, διαφορετική είναι πλέον και η στάση των ψηφοφόρων: αντιμετωπίζουν με μεγαλύτερη επιφύλαξη τις υποσχέσεις για παροχές όταν δεν υπάρχει εξασφαλισμένη χρηματοδότηση. Τα μνημόνια, οι περικοπές και η απώλεια εισοδημάτων έχουν αναδείξει τις συνέπειες οικονομικών δεσμεύσεων που δεν καλύπτονται από επαρκείς πόρους.

Οι οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες της κρίσης

Η βελτίωση των δημοσιονομικών επιδόσεων δεν σημαίνει ότι έχουν εξαφανιστεί οι μακροχρόνιες συνέπειες της κρίσης για την ελληνική οικονομία, τονίζει η Wall Street Journal.

Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) εξακολουθεί να βρίσκεται περίπου 20% χαμηλότερα από τα επίπεδα που είχε πριν από την οικονομική κατάρρευση. Οι μισθοί παραμένουν χαμηλοί και η Ελλάδα εξακολουθεί να συγκαταλέγεται μεταξύ των φτωχότερων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η δημοσιονομική σταθερότητα δεν σήμανε, ωστόσο, ότι το βιοτικό επίπεδο έχει επανέλθει πλήρως μετά τις απώλειες της ύφεσης. Η εφημερίδα επισημαίνει την απόσταση ανάμεσα στη βελτίωση των κρατικών οικονομικών και στις συνθήκες που αντιμετωπίζουν τα νοικοκυριά, τονίζοντας ότι απαιτείται ισχυρότερη ανάπτυξη για να ενισχυθούν ουσιαστικά τα εισοδήματα.

Για να διασφαλιστεί η ευημερία, αναγκαία θεωρούνται η άνοδος της παραγωγικότητας και η τόνωση της οικονομικής δραστηριότητας. Ο περιορισμός των κρατικών δαπανών, από μόνος του, δεν αρκεί για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος.

Τα διδάγματα της ελληνικής κρίσης για την Ευρώπη

Για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, που βρίσκονται αντιμέτωπες με ολοένα μεγαλύτερες δημοσιονομικές πιέσεις, η εμπειρία της Ελλάδας έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Η γήρανση του πληθυσμού αυξάνει το βάρος στα συνταξιοδοτικά συστήματα και τις ανάγκες χρηματοδότησης της περίθαλψης, ενώ το υψηλό χρέος αφήνει περιορισμένα περιθώρια για νέες δημόσιες δαπάνες.

Οι μεταρρυθμίσεις στις συντάξεις, οι περικοπές κοινωνικών παροχών και οι φορολογικές αλλαγές προκαλούν, την ίδια ώρα, κοινωνικές και πολιτικές αντιδράσεις. Αυτό δυσχεραίνει την προσπάθεια των κυβερνήσεων να υιοθετήσουν μέτρα για τη διόρθωση των δημοσιονομικών ανισορροπιών.

Η Wall Street Journal επισημαίνει ως κεντρικό δίδαγμα της ελληνικής κρίσης την έγκαιρη παρέμβαση στα προβλήματα των δημόσιων οικονομικών, προτού αυτά εξελιχθούν σε συνθήκες που επιβάλλουν εκτεταμένα και επώδυνα μέτρα.

Η δημοσιονομική πειθαρχία, τονίζει παράλληλα η εφημερίδα, χρειάζεται να συνδυάζεται με ισχυρότερη ανάπτυξη. Χωρίς αύξηση της παραγωγικότητας και της οικονομικής δραστηριότητας, οι ευρωπαϊκές οικονομίες δεν είναι σε θέση να ανταποκριθούν αποτελεσματικά στις μακροπρόθεσμες προκλήσεις τους.

Η ανάλυση ολοκληρώνεται θέτοντας το ερώτημα αν οι άλλες ευρωπαϊκές χώρες θα μπορέσουν να αντλήσουν διδάγματα από την ελληνική κρίση και να προσαρμόσουν εγκαίρως τη δημοσιονομική πολιτική τους, αποφεύγοντας μια ανάλογη οικονομική δοκιμασία.