Ερντογάν στα… κάγκελα: Νέες απαιτήσεις από την Άγκυρα μετά την ψυχρολουσία σε τέσσερα μέτωπα

Σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση βρίσκεται ο Τούρκος πρόεδρος, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, μετά το αποτέλεσμα των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ, που αποτέλεσε ψυχρολουσία για την Άγκυρα. Από την επομένη κιόλας, η τουρκική πλευρά αντιλήφθηκε ότι η πλήρης ανατροπή των ισορροπιών στο αμερικανικό Κογκρέσο και η ενίσχυση του ελληνικού λόμπι δημιουργούν νέα εμπόδια τόσο στην επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 όσο και στην εξασφάλιση αμερικανικών κινητήρων για το τουρκικό μαχητικό πέμπτης γενιάς ΚΑΑΝ.

Οι Τούρκοι είχαν στηρίξει τις προσπάθειές τους να προωθήσουν τα συμφέροντά τους στη στενή προσωπική σχέση του Ερντογάν με τον Ντόναλντ Τραμπ. Τώρα, όμως, διαπιστώνουν απογοητευμένοι ότι ο Αμερικανός πρόεδρος εξέρχεται από την εκλογική αναμέτρηση εξαιρετικά αποδυναμωμένος και δύσκολα θα προωθήσει αποτελεσματικά τα αιτήματα της Άγκυρας. Οι περισσότερο ενημερωμένοι εκτιμούν ακόμη ότι, το αργότερο από τον Ιανουάριο, όταν μεταβληθούν οι ισορροπίες στο Κογκρέσο, οι στενοί συνεργάτες του Τραμπ που έχουν τον έλεγχο στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, ο Τομ Μπάρακ και ο Μάσαντ Μπούλος —με τα τουρκικά συμφέροντα στη Συρία και τη Λιβύη να έχουν αποκομίσει σημαντικά οφέλη— ενδέχεται να βρεθούν στο στόχαστρο κοινοβουλευτικών ερευνών και να χάσουν κάθε ρόλο. Το «Λευκό Παλάτι» προβληματίζει επιπλέον η κατηγορηματική απόρριψη από τους ψηφοφόρους του μοντέλου διακυβέρνησης Τραμπ και η πιθανότητα αυτό να επηρεάσει και άλλες χώρες. Κι αυτό επειδή ο Ερντογάν εφαρμόζει το ίδιο μοντέλο σε ακόμη πιο βίαιη και αυταρχική μορφή. Το θέμα, μάλιστα, σχολιάστηκε στην Τουρκία και από μέσα που πρόσκεινται στην κυβέρνηση.

Η κυβέρνηση Ερντογάν δέχθηκε δεύτερη ψυχρολουσία μία ημέρα μετά τις αμερικανικές εκλογές, όταν η Κομισιόν δημοσίευσε την ετήσια έκθεση προόδου. Σε αυτήν η Τουρκία επικρίνεται για το casus belli, το τουρκολιβυκό μνημόνιο και την αντίθεσή της στο έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου. Η Άγκυρα αντέδρασε έντονα, αποδίδοντας στην Ευρωπαϊκή Ένωση μεροληψία και έλλειψη αντικειμενικότητας και δικαιοσύνης, ενώ έκανε λόγο για αβάσιμες αναφορές και υιοθέτηση των μαξιμαλιστικών ελληνικών θέσεων, τις οποίες χαρακτήρισε ασύμβατες με το Διεθνές Δίκαιο. Η οργισμένη απάντηση, ωστόσο, φανερώνει πως η Τουρκία δεν διαθέτει συμμάχους στην Ε.Ε. για τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της· αντίθετα, βρίσκεται πλήρως απομονωμένη.

Ένα ακόμη πλήγμα υπέστη η Τουρκία το απόγευμα της Πέμπτης, αυτή τη φορά στη Νέα Υόρκη, κατά την άτυπη ψηφοφορία του Συμβουλίου Ασφαλείας για τον επόμενο γενικό γραμματέα του ΟΗΕ. Ο υποψήφιος της Άγκυρας, Φεριντούν Σινιρλίογλου, που προτάθηκε στις αρχές Νοεμβρίου, έλαβε μόλις τρεις ψήφους ενθάρρυνσης και οκτώ αποθάρρυνσης, ενώ τέσσερα μέλη του Συμβουλίου δεν εξέφρασαν θέση. Το αποτέλεσμα φανέρωσε τα όρια της διπλωματικής επιρροής της Τουρκίας και τα μεγάλα εμπόδια στην προσπάθειά της να διεκδικήσει την κορυφαία θέση του διεθνούς οργανισμού. Η αξιολόγηση του πρώην μόνιμου υφυπουργού Εξωτερικών της Τουρκίας, ο οποίος σήμερα είναι γενικός γραμματέας του ΟΑΣΕ, ήταν ιδιαίτερα αρνητική: οι ψήφοι αποθάρρυνσης ήταν πάνω από διπλάσιες εκείνων της ενθάρρυνσης. Παράλληλα, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, κανένα από τα πέντε μόνιμα μέλη —ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα, Γαλλία και Ηνωμένο Βασίλειο— δεν τον στήριξε. Ο «τουρκικός αιώνας» που έχει επανειλημμένα προαναγγείλει ο Ερντογάν θα χρειαστεί να περιμένει.

Τα διαδοχικά πλήγματα αρκούσαν για να φέρουν τον Ερντογάν στα… σχοινιά, όμως ήρθε και νέα εξέλιξη από την Αθήνα. Το απόγευμα της Παρασκευής ο Υδρογραφικός Σταθμός Ηρακλείου εξέδωσε την πολυσυζητημένη NAVTEX, ανοίγοντας τον δρόμο για την επανέναρξη των ερευνών βυθού ενόψει της πόντισης του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου. Το ερευνητικό σκάφος «Abeille Marengo», που βρίσκεται στο λιμάνι του Ηρακλείου, είναι πλέον σε θέση να αρχίσει αμέσως τις εργασίες. Η τουρκική αντίδραση ήρθε, όπως αναμενόταν, χωρίς καθυστέρηση: μία ώρα μετά την ελληνική NAVTEX εκδόθηκε τουρκική αντι-NAVTEX. Η Άγκυρα ισχυρίζεται ότι τμήμα της περιοχής της ελληνικής NAVTEX υπ’ αριθ. HA15-1411/26 βρίσκεται στην τουρκική υφαλοκρηπίδα, όπως αυτή έχει δηλωθεί στον ΟΗΕ από τις 18 Μαρτίου 2020: «Οι τουρκικές Αρχές δεν έχουν χορηγήσει άδεια για την ερευνητική δραστηριότητα που αναφέρεται στο μη εξουσιοδοτημένο μήνυμα. Ολες οι ερευνητικές δραστηριότητες σε θαλάσσιες περιοχές που υπάγονται στην τουρκική δικαιοδοσία πρέπει να συντονίζονται με τις αρμόδιες τουρκικές Αρχές».

Η νέα αντιπαράθεση στην περιοχή ανατολικά της Κρήτης και νότια της Κάσου θα ξεκινήσει με τον απόπλου του πλοίου από το Ηράκλειο; Η εξέλιξη θα φανεί τότε. Εδώ και ημέρες, κυρίως περιθωριακά τουρκικά μέσα απειλούν ότι μπορεί να παρέμβει το τουρκικό πολεμικό ναυτικό, ακόμη και να βυθίσει το γαλλικό πλοίο την ώρα των εργασιών. Ακόμη κι αν συμβεί κάτι τέτοιο, η Αθήνα δεν σκοπεύει να υποχωρήσει. Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης διαβεβαίωσε την Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής για την πρόθεση της κυβέρνησης να προχωρήσει το έργο της πόντισης του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, καθώς και για την ετοιμότητα της χώρας απέναντι σε κάθε ενδεχόμενη αντίδραση της Τουρκίας. Όπως ανέφερε, σύμφωνα με πληροφορίες, απαντώντας σε ερωτήσεις βουλευτών, έχουν εκπονηθεί επιχειρησιακά σχέδια για το ενδεχόμενο να εμποδίσει η Τουρκία την πόντιση του καλωδίου.

Αργά την Παρασκευή το βράδυ, ελληνικές διπλωματικές πηγές τοποθετήθηκαν για την ανακοίνωση της Τουρκίας, τονίζοντας: «Οι εργασίες του γαλλικού ερευνητικού πλοίου θα προχωρήσουν βάσει του επιχειρησιακού προγραμματισμού της εταιρείας σε ελληνικά και κυπριακά χωρικά ύδατα, σε περιοχές ελληνικής και κυπριακής υφαλοκρηπίδας. Το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας είναι σαφές και δεν χωρεί διαφορετικών ερμηνειών».

Το «Abeille Marengo» ετοιμάζεται να αποπλεύσει

Τα σχέδια που εξετάζουν οι ελληνικές Ενοπλες Δυνάμεις και η προσπάθεια της γαλλικής διπλωματίας να βρεθούν ισορροπίες

Η NAVTEX που σηματοδοτεί την επανέναρξη των ερευνών του γαλλικού ερευνητικού «Abeille Marengo» φέρνει διαδοχικές εξελίξεις: οι Ένοπλες Δυνάμεις βρίσκονται σε πλήρη ετοιμότητα, η γαλλική διπλωματία αναζητεί ισορροπίες, ενώ η Αθήνα δηλώνει έτοιμη να απαντήσει επί του πεδίου. Σύμφωνα με το παρασκήνιο που παρουσιάζει η Realnews, η τελετή της περασμένης εβδομάδας στα ναυπηγεία του Λοριάν για τη δεύτερη φρεγάτα Belharra είχε κάτι περισσότερο από εορταστικό χαρακτήρα. Στο περιθώριό της πραγματοποιήθηκε συνάντηση ανάμεσα στον υπουργό Αμυνας Νίκο Δένδια και τη Γαλλίδα ομόλογό του Κατρίν Βοτρέν, η οποία, παρότι δεν συνοδεύτηκε από επίσημες ανακοινώσεις, επικεντρώθηκε στην ηλεκτρική διασύνδεση. Η γαλλική πλευρά φάνηκε να επιδιώκει διπλωματική διευθέτηση για την ελληνική NAVTEX και ταυτόχρονα να κατευνάσει τις αντιδράσεις της Τουρκίας. Ειδικότερα, φέρεται να προωθούσε την απευθείας ενημέρωση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών από την εταιρεία Meridiam.

Η κίνηση αυτή αποσκοπούσε στο να γίνει πιο αποδεκτή από την Αγκυρα, αλλά μπορούσε παράλληλα να προκαλέσει επικίνδυνη κλιμάκωση. Η έντονη αντίθετη άποψη ήταν πως η Τουρκία θα εκλάμβανε την ενημέρωση ως ευκαιρία για την προβολή των παράνομων διεκδικήσεών της, με αποτέλεσμα να εκδώσει τουρκική NAVTEX για τις κινήσεις του γαλλικού ερευνητικού «Abeille Marengo». Αμέσως θα αντιδρούσε ο υδρογραφικός σταθμός Ηρακλείου, εκδίδοντας αντι-NAVTEX.

Η ελληνική στρατιωτική ηγεσία παρακολουθεί τις διπλωματικές κινήσεις χωρίς αυταπάτες. Το γαλλικό ερευνητικό «Abeille Marengo» πρόκειται να συνεχίσει τις έρευνες ακριβώς από το σημείο όπου σταμάτησαν, νότια της Κάσου, το καλοκαίρι του 2024. Η θαλάσσια αυτή ζώνη είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη, καθώς το ανυπόστατο τουρκολιβυκό μνημόνιο αμφισβητεί ευθέως την ελληνική κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα.

Όπως ανέφεραν κύκλοι του ελληνικού Πενταγώνου στην «R», οι Ένοπλες Δυνάμεις, με επικεφαλής το Γενικό Επιτελείο Ναυτικού, έχουν καταρτίσει ολοκληρωμένο επιχειρησιακό σχέδιο, το οποίο θα εφαρμοστεί πλήρως μόλις το πλοίο βγει στο πεδίο. Ο ελληνικός Στόλος βρίσκεται σε αυξημένη ετοιμότητα, με μονάδες επιφανείας και υποβρύχια πανέτοιμα να επιτηρούν κάθε κίνηση, ενώ ο σχεδιασμός προβλέπει τρία κύρια σενάρια. Το πρώτο βασίζεται στο πρόσφατο προηγούμενο της Κάσου. Σε αυτή την περίπτωση, η Αγκυρα αναμένεται να αντιδράσει μόλις το «Abeille Marengo» φτάσει στο σημείο των ερευνών, σε διεθνή ύδατα και υπό την κάλυψη της ελληνικής NAVTEX, στέλνοντας ερευνητικά σκάφη ή μονάδες του τουρκικού ναυτικού στην περιοχή, για να παρακολουθούν στενά το γαλλικό πλοίο.

Θεωρείται βέβαιο ότι η τουρκική πλευρά θα επιχειρήσει να παρενοχλήσει το γαλλικό πλοίο μέσω ασυρμάτου, ισχυριζόμενη πως βρίσκεται σε «τουρκική υφαλοκρηπίδα» και ζητώντας του να αποχωρήσει ή να εξασφαλίσει άδεια από τις τουρκικές Αρχές. Το σενάριο περιλαμβάνει επίσης επικίνδυνους ελιγμούς τουρκικών φρεγατών σε κοντινή απόσταση. Αν συμβεί αυτό, τα ελληνικά πολεμικά πλοία που θα συνοδεύουν το γαλλικό ερευνητικό θα παρέμβουν, εκπέμποντας τις απαιτούμενες προειδοποιήσεις και κρατώντας το «Abeille Marengo» μέσα στον προστατευτικό τους κλοιό. Η Αθήνα επιδιώκει να οδηγήσει την Αγκυρα σε υπαναχώρηση μέσω της αποτρεπτικής παρουσίας.

Κλιμάκωση

Το δεύτερο ενδεχόμενο προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία, καθώς παραπέμπει στο θερμό καλοκαίρι του 2020 και στην υπόθεση του «Oruc Reis». Αν η τουρκική ηγεσία επιλέξει την ακραία κλιμάκωση, αμφισβητώντας ανοιχτά την ελληνική δικαιοδοσία και την παρουσία του «Abeille Marengo» στην περιοχή, θα μπορούσε να στείλει πολυάριθμη ναυτική δύναμη νότια της Κάσου, με στόχο να αποκλείσει φυσικά το γαλλικό ερευνητικό σκάφος.

Με αυτό το ενδεχόμενο, η Αγκυρα θα επιχειρούσε να σταματήσει τις έρευνες του «Abeille Marengo», φράζοντας το πέρασμα με τουρκικά πολεμικά πλοία. Μια τέτοια εξέλιξη θα δημιουργούσε εξαιρετικά υψηλό κίνδυνο «ατυχήματος». Το Πολεμικό Ναυτικό είναι έτοιμο να αναπτύξει ισχυρότατες δυνάμεις και να συγκροτήσει διάταξη μάχης. Η συγκεκριμένη τακτική προϋποθέτει μεγάλη ψυχραιμία από τους Ελληνες κυβερνήτες, αφού η μικρή απόσταση ανάμεσα στα πολεμικά πλοία θα μπορούσε, μέσα σε δευτερόλεπτα, να οδηγήσει από τη λεκτική ένταση σε θερμό επεισόδιο.

«Παγίδα»

Το τρίτο ενδεχόμενο κινείται στο πλαίσιο του γαλλικού σχεδιασμού, σύμφωνα με τον οποίο η Meridiam θα ενημερώσει την Αγκυρα, ωστόσο μπορεί να αποδειχθεί επικίνδυνο για τα ελληνικά συμφέροντα. Εφόσον η Τουρκία λάβει ενημέρωση από τη γαλλική εταιρεία, είναι πιθανό να αποφύγει μια άμεση στρατιωτική σύγκρουση και να εκδώσει δική της NAVTEX, η οποία θα επικαλύπτει την ελληνική, παραχωρώντας δήθεν «άδεια» στο «Abeille Marengo» για να πραγματοποιήσει έρευνες.

Οι επιφυλάξεις διατυπώθηκαν εξαρχής: με αυτή την κίνηση η Αγκυρα θα μπορούσε να επιχειρήσει να στήσει «παγίδα», θεμελιώνοντας νομικό και διπλωματικό προηγούμενο και υποστηρίζοντας ότι το γαλλικό σκάφος δρα υπό τουρκική δικαιοδοσία. Ο Υδρογραφικός Σταθμός Ηρακλείου θα απαντήσει αμέσως με αντι-NAVTEX, απορρίπτοντας ως άκυρη την τουρκική οδηγία.

Η ψυχρολουσία της Αγκυρας

Τα αποτελέσματα των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ προκάλεσαν εμφανή ανησυχία στον τουρκικό Τύπο, ο οποίος εκτιμά ότι ο Ερντογάν έχει πλέον σύμμαχο έναν Πρόεδρο με μειωμένη ισχύ.

«Του έμεινε μόνο η καρέκλα», «Γαλάζιο τσουνάμι», «Το Ισραήλ έκανε τον Τραμπ να χάσει», «Ξεκίνησε για την Τεχεράνη, βρέθηκε στο Τέξας». Με αιχμηρούς τίτλους στα πρωτοσέλιδά τους σχολίασαν οι τουρκικές εφημερίδες την εκλογική ήττα του Ντόναλντ Τραμπ. Πίσω, όμως, από τους πανηγυρισμούς αποτυπώνεται η έντονη ανησυχία για την Αγκυρα, η οποία διαπερνά όλο το πολιτικό φάσμα του τουρκικού Τύπου. Ο Αμερικανός Πρόεδρος εξακολουθεί να βρίσκεται στον Λευκό Οίκο, αλλά χωρίς τον έλεγχο του Κογκρέσου έχει μικρότερη δυνατότητα να ανταποκριθεί στις προσδοκίες που είχε δημιουργήσει η προσωπική του σχέση με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Στο πρωτοσέλιδό της, η φιλοκαθεστωτική «Sabah» παρουσίασε το εκλογικό αποτέλεσμα μέσα από το αφήγημα του καθεστώτος, γράφοντας ότι «ο αμερικανικός λαός είπε όχι στον πόλεμο και στον σιωνισμό». Η «Yeni Safak» απέδωσε την ήττα με τη φράση «το Ισραήλ έκανε τον Τραμπ να χάσει». Από την πλευρά της, η επίσης φιλοκαθεστωτική «Hürriyet» προτίμησε πολιτικό τόνο με τον τίτλο «Τα χέρια του Τραμπ είναι δεμένα». Η «Milliyet» εστίασε στη μεταβολή των συσχετισμών εξουσίας στην Ουάσιγκτον, ενώ η αντιπολιτευόμενη «Cumhuriyet» έγραψε πως στον Πρόεδρο «έμεινε μόνο η καρέκλα».

Η εκλογική ήττα ως δικαίωση

Μεγάλο τμήμα του φιλοκαθεστωτικού Τύπου θεωρεί ότι η ήττα του Tραμπ δικαιώνει κυρίως την πολιτική του Eρντογάν απέναντι στο Ισραήλ. Ο Μπεργκάν Τουτάρ, αρθρογράφος της «Sabah», εκτιμά πως οι Αμερικανοί τιμώρησαν τον Τραμπ για την εγκατάλειψη των υποσχέσεών του να βάλει τέλος στους πολέμους και για τη συμπόρευσή του με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου. Παράλληλα, υποστηρίζει ότι η ενίσχυση των Δημοκρατικών μπορεί να περιορίσει την ισραηλινή επιρροή στο Κογκρέσο και να δημιουργήσει ευκαιρίες, ακόμη και στις σχέσεις Τουρκίας και ΗΠΑ.

Σε ακόμη πιο επιθετικό τόνο, όπως συνηθίζει, ο Ιμπραήμ Καραγκιούλ της «Yeni Safak» περιγράφει την ήττα ως κατάρρευση της ισραηλινής στρατηγικής και ταυτόχρονη ενδυνάμωση του περιφερειακού ρόλου του Eρντογάν. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσει την Ελλάδα και την Κύπρο, καθώς και τις συνεργασίες τους με το Ισραήλ, σε ένα υποτιθέμενο σχέδιο περικύκλωσης της Τουρκίας. Η τοποθέτησή του αντανακλά μια ευρύτερη αντίληψη στους φιλοκαθεστωτικούς κύκλους: ότι η αποδυνάμωση του Ισραήλ θα μειώσει και τις περιφερειακές πιέσεις προς την Αγκυρα.

Η διπλωματική πραγματικότητα είναι πιο περίπλοκη από όσο παρουσιάζεται, κάτι που αναγνωρίζουν ακόμη και ορισμένοι αρθρογράφοι που πρόσκεινται στην κυβέρνηση. Η Χαντέ Φιράτ της «Hürriyet» επισημαίνει πως οι σχέσεις Τουρκίας – ΗΠΑ δεν είναι πλέον δυνατό να βασίζονται μόνο στην προσωπική επαφή του Ερντογάν με τον Τραμπ: για τα F-35, τους ρωσικούς S-400 και τις κυρώσεις CAATSA αποφασίζει και το Κογκρέσο. Η τοποθέτηση αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα στον φιλοκυβερνητικό Τύπο, καθώς θέτει υπό αμφισβήτηση την προσωποκεντρική διπλωματία του Τούρκου Προέδρου. Στην καθεστωτική «Milliyet», ο καθηγητής Μπουράκ Κιουνταΐ υπενθύμισε ότι δεν επιλύθηκαν ούτε το ζήτημα των F-35 ούτε οι κυρώσεις, ακόμη και όταν οι Ρεπουμπλικανοί είχαν τον έλεγχο του Κογκρέσου. Στην ίδια εφημερίδα, ο Ιλτέρ Τουράν διατύπωσε ακόμη πιο ξεκάθαρα την κριτική του: η Άγκυρα πόνταρε υπερβολικά στη φιλική σχέση των δύο Προέδρων, αλλά εξακολουθεί να έχει περιορισμένη επιρροή στο αμερικανικό Κογκρέσο.

Ο ρόλος της Ελλάδας

Η διάσταση της Ελλάδας αποκτά ξεχωριστή βαρύτητα σε αυτό το πλαίσιο, όπως προκύπτει από τις αναφορές των τουρκικών μέσων ενημέρωσης. Σε άρθρο του στην αντιπολιτευόμενη «Nefes», με τίτλο «Ενα ακόμη πλήγμα στην Τουρκία, αυτή τη φορά από την Αμερική», ο Μουράτ Μουράτογλου εκφράζει ανησυχία ότι η ενίσχυση πολιτικών όπως ο Γκρέγκορι Μικς και ο ελληνικής καταγωγής Κρις Πάππας ενδέχεται να κάνει δυσκολότερη την άρση των κυρώσεων, την επάνοδο στο πρόγραμμα των F-35 και την προμήθεια αμερικανικών κινητήρων για το τουρκικό μαχητικό KAAN. Στο επίκεντρο βρίσκεται η δυνατότητα της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας να συσχετίζουν τις αμερικανικές αποφάσεις για εξοπλισμούς με τη στάση της Τουρκίας στο Αιγαίο και στην ανατολική Μεσόγειο.

Το μέλλον της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35

Ο Ναΐμ Μπαμπούρογλου, αρθρογράφος της αντιπολιτευόμενης «Sozcu», αμφισβητεί ανοιχτά τι κέρδισε η Τουρκία από την προσωπική σχέση Ερντογάν – Τραμπ. Όπως υπενθυμίζει, ο ίδιος ο Αμερικανός Πρόεδρος απέκλεισε την Άγκυρα από το πρόγραμμα των F-35, ενέκρινε τις κυρώσεις CAATSA και συνέβαλε στην έναρξη της μερικής άρσης του εμπάργκο όπλων προς την Κυπριακή Δημοκρατία. Κατά τον ίδιο, η Άγκυρα στήριξε τις προσδοκίες της σε έναν Πρόεδρο που, παρά την πλήρη πολιτική ισχύ που είχε, δεν υπηρέτησε βασικά συμφέροντα της Τουρκίας. Ο Αλί Σαϊντάμ της φιλοκυβερνητικής «Yeni Safak» προσεγγίζει το ζήτημα από άλλη πλευρά και προειδοποιεί πως ούτε μια νίκη των Δημοκρατικών προσφέρει λόγους αισιοδοξίας. Ως παραδείγματα φέρνει την υποστήριξη των ΗΠΑ προς τις κουρδικές δυνάμεις στη Συρία κατά την προεδρία του Μπαράκ Ομπάμα και την επιστολή του Τζόνσον το 1964, με την οποία η Ουάσιγκτον επιχείρησε να αποτρέψει στρατιωτική επέμβαση της Τουρκίας στην Κύπρο. Παρότι οι δύο αρθρογράφοι ξεκινούν από διαφορετικές πολιτικές θέσεις, καταλήγουν σε κοινή εκτίμηση: ούτε οι προσωπικές σχέσεις του Ερντογάν ούτε οι εναλλαγές κομμάτων στην εξουσία των ΗΠΑ εγγυώνται αλλαγή στις στρατηγικές επιλογές της Ουάσιγκτον, ιδίως για την Ελλάδα, την Κύπρο και την ανατολική Μεσόγειο.

Αρκετοί αναλυτές στην Τουρκία φοβούνται, παράλληλα, ότι ένας αποδυναμωμένος Τραμπ μπορεί να γίνει πιο επικίνδυνος. Ο Γιουνούς Πακσού της «Hurriyet» θεωρεί πιθανό ο Τραμπ και ο Νετανιάχου να επιχειρήσουν να αντισταθμίσουν τις εκλογικές ήττες τους με νέα στρατιωτική κλιμάκωση εναντίον του Ιράν. Η Φιράτ, από την πλευρά της, δεν αποκλείει μια τέτοια εξέλιξη, αλλά προειδοποιεί ότι μια νέα ενεργειακή κρίση θα ενίσχυε ακριβώς την οικονομική δυσαρέσκεια που οδήγησε στην τιμωρία του Τραμπ.

Η Άγκυρα θα αντιμετώπιζε σε περίπτωση νέας σύγκρουσης υψηλότερο ενεργειακό κόστος και μεγαλύτερη περιφερειακή αστάθεια. Την ίδια ώρα, ενδεχόμενη υποχώρηση της αμερικανικής επιρροής θα μπορούσε να αναβαθμίσει τη σημασία της αμυντικής συνεργασίας Τουρκίας – Σαουδικής Αραβίας – Πακιστάν, σημειώνει ο Μεχμέτ Ακίφ Κοχ στην «Cumhuriyet».

Η εκλογική ήττα του Τραμπ έχει πυροδοτήσει και μια ενδιαφέρουσα συζήτηση για την Τουρκία και τα όρια της εξουσίας του Ερντογάν. Ο Αμπντουλκαντίρ Σελβί της «Hurriyet» θυμίζει την πασίγνωστη φράση του πρώην Τούρκου Προέδρου Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ ότι «δεν υπάρχει εξουσία που να μην μπορεί να την ανατρέψει η άδεια κατσαρόλα», και υποστηρίζει πως ο Τραμπ τιμωρήθηκε επειδή δεν προστάτευσε τους Αμερικανούς από την ακρίβεια και τις οικονομικές επιπτώσεις των πολέμων που είχε δεσμευτεί να τερματίσει. Η εκτίμηση αυτή έχει σαφείς πολιτικές προεκτάσεις για την Τουρκία, όπου η παρατεταμένη οικονομική δυσχέρεια και η πτώση της αγοραστικής δύναμης αποτελούν σοβαρές πηγές κοινωνικής δυσαρέσκειας. Ωστόσο, ο Σελβί δεν στρέφει την κριτική του προς το καθεστώς και, αντίθετα, παρουσιάζει την κουρδική ειρηνευτική διαδικασία ως ιστορικό επίτευγμα του Τούρκου Προέδρου.

Ο Ιμπραήμ Κιράς της αντιπολιτευόμενης εφημερίδας «Karar» διατυπώνει πιο ευθέως την εκτίμησή του: κατά την άποψή του, οι Αμερικανοί καταψήφισαν όχι μόνο τον Τραμπ, αλλά και ένα μοντέλο πολιτικής που βασίζεται στην πόλωση, στην εξίσωση του ηγέτη με το έθνος, στην απαξίωση των αντιπάλων και στην αξιοποίηση της εξωτερικής πολιτικής για την προσωπική παραμονή στην εξουσία. Παρότι δεν κατονομάζει τον Ερντογάν, η ανάλυσή του παραπέμπει σε γνωρίσματα του τουρκικού προεδρικού συστήματος και θέτει το ερώτημα πόσο μπορεί να αντέξει πολιτικά το καθεστώς. Μπορούν οι αναφορές στην εθνική ισχύ, στις γεωπολιτικές επιτυχίες και στις θρησκευτικές αξίες να διατηρούν την κοινωνική στήριξη, όταν η οικονομική κατάσταση και η συγκέντρωση εξουσίας εντείνουν τη δυσαρέσκεια;

Τριπλό χαστούκι των Βρυξελλών προς την Άγκυρα

Η Κομισιόν στέλνει στην Τουρκία σαφή μηνύματα για το καλώδιο, το τουρκολιβυκό μνημόνιο και το casus belli

Η ετήσια έκθεση Προόδου της Κομισιόν, η οποία δημοσιοποιήθηκε την περασμένη εβδομάδα στις Βρυξέλλες, καταγράφει πολλαπλές επικρίσεις προς την Άγκυρα για τη στάση της απέναντι στην Ελλάδα. Η Τουρκία εξακολουθεί να απέχει πολύ από οποιαδήποτε προοπτική ένταξης στην Ε.Ε., ενώ σημαντικός λόγος είναι η επιθετική συμπεριφορά και οι ενέργειές της κατά της Ελλάδας, που αμφισβητούν ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα και πλήττουν τις σχέσεις καλής γειτονίας.

Η Κομισιόν σημειώνει ότι οι ελληνοτουρκικές σχέσεις έχουν βελτιωθεί από το 2023, χωρίς ωστόσο να παραλείπει τις προκλητικές ενέργειες της Τουρκίας. Στην έκθεση περιλαμβάνονται οι επανειλημμένες μη εγκεκριμένες NAVTEX, οι απαιτήσεις για αποστρατιωτικοποίηση ελληνικών νησιών, η ένταξη του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» στα τουρκικά σχολικά εγχειρίδια, οι περισσότερες υπερπτήσεις τουρκικών στρατιωτικών αεροσκαφών πάνω από ελληνικά νησιά —και κατοικημένα— καθώς και παραβιάσεις των ελληνικών χωρικών υδάτων.

Τρία θέματα ξεχωρίζουν στην αναφορά της Επιτροπής για τις σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας: το casus belli, το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης και το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Για το casus belli, η Κομισιόν υπενθυμίζει ότι η απόφαση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995 εξακολουθεί να ισχύει και ζητά από την Άγκυρα δέσμευση για ειρηνική επίλυση των διαφορών και σεβασμό των σχέσεων καλής γειτονίας, ακόμη και με προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Παράλληλα, αναφέρεται στην τουρκική αντίθεση στα ελληνικά θαλάσσια πάρκα και στην ανακήρυξη δύο τουρκικών πάρκων τον Αύγουστο του 2026.

Εμπόδια στις ερευνητικές εργασίες

Για το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης – Κύπρου, το Great Sea Interconnector, η Κομισιόν χρησιμοποιεί ιδιαίτερα αυστηρή γλώσσα. Σύμφωνα με την έκθεση, η Τουρκία εξακολούθησε να εμποδίζει τις έρευνες για την ηλεκτρική σύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, ένα έργο κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος. Η Επιτροπή καλεί την Άγκυρα να μην προβαίνει σε απειλές και ενέργειες που πλήττουν την περιφερειακή συνεργασία και να σέβεται τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών-μελών, μαζί με το δικαίωμά τους να ερευνούν και να αξιοποιούν φυσικούς πόρους.

Με αφορμή την πρόσφατη επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, στις 20 Οκτωβρίου, η Κομισιόν ασκεί έντονη κριτική. Επαναλαμβάνει ότι το μνημόνιο παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων χωρών και αντίκειται στο Δίκαιο της Θάλασσας, ενώ το χαρακτηρίζει άκυρο και ανυπόστατο ως προς τις έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη. Παράλληλα, αναγνωρίζει ότι η Τουρκία έχει ενεργό παρουσία στη Λιβύη, έχει διευρύνει τη στρατιωτική και οικονομική της δραστηριότητα και συμμετέχει στις προσπάθειες πολιτικής σταθεροποίησης.

Η έκθεση εξετάζει, όπως και κάθε χρόνο, το Κυπριακό, υπογραμμίζοντας ότι η Τουρκία εξακολουθεί να μην αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία και να αρνείται τη συνεργασία μαζί της. Μεταξύ άλλων, καταγράφονται το μνημόνιο για υποθαλάσσιο αγωγό φυσικού αερίου με τα κατεχόμενα, οι στρατιωτικές δραστηριότητες στις κυπριακές θαλάσσιες ζώνες, η αναβάθμιση στρατιωτικών εγκαταστάσεων και η μη αναστροφή των ενεργειών στα Βαρώσια. Η Ε.Ε. επαναβεβαιώνει τη στήριξή της σε διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία και απορρίπτει την πρόταση της Άγκυρας για λύση δύο κρατών.

Η Κομισιόν εκτιμά συνολικά ότι η Τουρκία απέχει από τον δηλωμένο στόχο της για ένταξη στην Ε.Ε., με την απόσταση να έχει μεγαλώσει ιδιαίτερα ως προς τα θεμελιώδη πολιτικά κριτήρια. Επιπλέον, εκφράζει αυξανόμενη ανησυχία για την κατάσταση στη γειτονική χώρα σε ό,τι αφορά το κράτος δικαίου, τη δημοκρατία και τα θεμελιώδη δικαιώματα.

Παρά τις διαφωνίες, οι Βρυξέλλες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν την Τουρκία ως «βασικό εταίρο» και να επιδιώκουν τη διατήρηση των διαύλων συνεργασίας. Σημαντικός λόγος είναι ο ισχυρός οικονομικός και εμπορικός ρόλος της Τουρκίας για την Ε.Ε., καθώς το διμερές εμπόριο ανήλθε σε 218 δισ. ευρώ το 2025.

Έντονη ήταν η αντίδραση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών στην έκθεση. Σε ανακοίνωσή του, κατηγόρησε την Ευρωπαϊκή Ένωση ότι αντιμετωπίζει την Τουρκία με προκατάληψη και χωρίς αντικειμενικότητα ή δικαιοσύνη.

«Απορρίπτουμε τους αβάσιμους ισχυρισμούς που περιλαμβάνονται στην έκθεση, ιδίως όσους αφορούν τα πολιτικά κριτήρια, τη Δικαιοσύνη και τα θεμελιώδη δικαιώματα», αναφέρει η ανακοίνωση, αποδίδοντας στην Κομισιόν πολιτική δύο μέτρων και δύο σταθμών. Παράλληλα, υποστηρίζει ότι «υιοθετούνται και υποστηρίζονται οι μαξιμαλιστικές θέσεις της Ελλάδας και της ελληνοκυπριακής πλευράς, οι οποίες είναι ασύμβατες με το Διεθνές Δίκαιο και αποκομμένες από την πραγματικότητα, ενώ παραγνωρίζονται για ακόμη μία φορά τα νόμιμα δικαιώματα και συμφέροντα, καθώς και οι δίκαιες πολιτικές της Τουρκίας και της τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου. Με την ευκαιρία αυτή, υπενθυμίζουμε εκ νέου ότι όσο η Ε.Ε. υιοθετεί άνευ όρων τη στάση της ελληνοκυπριακής πλευράς στο Κυπριακό, δεν είναι δυνατόν να συμβάλει στις προσπάθειες επίλυσής του».

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο αποτέλεσε ξεχωριστό σημείο στην απάντηση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών. «Οι αξιολογήσεις της έκθεσης σχετικά με την ανατολική Μεσόγειο αντιβαίνουν πλήρως στο Διεθνές Δίκαιο και στην αρχή της ευθυδικίας, ενώ οι διατυπώσεις που αφορούν το Μνημόνιο Κατανόησης που έχει υπογραφεί μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης στερούνται οποιασδήποτε ισχύος», αναφέρει το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών.