Φρεγάτα «ΣΠΕΤΣΑΙ»: Πρώτες εργασίες για τον εκσυγχρονισμό MEKO – Νέα όπλα, αισθητήρες και V-BAT

Η φρεγάτα «ΣΠΕΤΣΑΙ» έχει ήδη τεθεί εκτός υπηρεσίας για συντήρηση και ξεκίνησαν οι πρώτες υποστηρικτικές εργασίες εκσυγχρονισμού, πριν παραληφθούν τα κύρια συστήματα. Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι το διάστημα αυτό χρησιμοποιείται για τις αρχικές παρεμβάσεις και την προετοιμασία της φρεγάτας, ώστε να υποδεχθεί τον νέο εξοπλισμό, προλειαίνοντας το έδαφος για τη μεγάλη αναβάθμιση που έπεται.

Η «ΣΠΕΤΣΑΙ» θα είναι η πρώτη MEKO του Πολεμικού Ναυτικού που θα εκσυγχρονιστεί, όπως είχε αποκαλύψει το OnAlert. Οι άλλες τρεις φρεγάτες της κλάσης θα ακολουθήσουν: η «ΥΔΡΑ», τα «ΨΑΡΑ» και η «ΣΑΛΑΜΙΣ». Η σειρά και ο ρυθμός των εργασιών θα καθοριστούν από τις επιχειρησιακές ανάγκες και τη διαθεσιμότητα των πλοίων του Στόλου.

Η αξιοποίηση μη επανδρωμένων αεροσκαφών V-BAT αποτελεί επίσης μέρος της νέας διαμόρφωσης των MEKO. Τα αεροσκάφη θα εξοπλίσουν τις φρεγάτες, προσφέροντας ενισχυμένες δυνατότητες επιτήρησης και αναγνώρισης σε αποστάσεις που ξεπερνούν την άμεση εμβέλεια των αισθητήρων τους.

Συντήρηση και πρώτες εργασίες εκσυγχρονισμού της «ΣΠΕΤΣΑΙ»

Η περίοδος κατά την οποία η «ΣΠΕΤΣΑΙ» παραμένει εκτός υπηρεσίας δίνει τον αναγκαίο χρόνο ώστε η συντήρηση να συνδυαστεί με τις αρχικές υποστηρικτικές εργασίες αναβάθμισης. Πρόκειται για το στάδιο πριν από την κύρια εγκατάσταση των νέων ηλεκτρονικών, αισθητήρων και άλλων συστημάτων.

Είναι σημαντικό να διαχωρίζεται αυτή η φάση από την ολοκλήρωση του προγράμματος. Η εκκίνηση των προπαρασκευαστικών εργασιών συνιστά ουσιαστική εξέλιξη, ωστόσο η μεγαλύτερη τεχνική πρόκληση θα είναι η εγκατάσταση, η διασύνδεση και οι δοκιμές του εξοπλισμού που αναμένεται.

Το Πολεμικό Ναυτικό επιδιώκει να μειώσει το διάστημα από την παραλαβή των συστημάτων έως την έναρξη της ενσωμάτωσής τους. Η πρώτη φρεγάτα θα αποκαλύψει στην πράξη ποιες εργασίες χρειάζονται τον περισσότερο χρόνο και ποιες διαδικασίες είναι δυνατό να επιταχυνθούν για τα επόμενα πλοία.

Η πορεία των εργασιών στη «ΣΠΕΤΣΑΙ» θα προσφέρει, επομένως, χρήσιμα συμπεράσματα για το σύνολο του προγράμματος. Οι τεχνικές λύσεις, οι μέθοδοι ελέγχου και οι ανάγκες υποστήριξης θα μπορούν να εφαρμοστούν και στις υπόλοιπες MEKO, αποφεύγοντας επαναλήψεις και περιορίζοντας τις καθυστερήσεις.

TACTICOS: Το νέο σύστημα διαχείρισης μάχης των MEKO

Κεντρικό ρόλο στον εκσυγχρονισμό έχει το Σύστημα Διαχείρισης Μάχης TACTICOS της Thales. Μέσω αυτού, το πλήρωμα θα διαμορφώνει την τακτική εικόνα, θα σταθμίζει τις απειλές και θα συντονίζει την αντίδραση της φρεγάτας.

Η επιχειρησιακή αναβάθμιση βασίζεται στη συγκέντρωση και τη σύνδεση των δεδομένων στο Κέντρο Πληροφοριών Μάχης. Ένας καινούργιος αισθητήρας είναι χρήσιμος όχι μόνο για τις δυνατότητές του, αλλά και για το πόσο άμεσα οι πληροφορίες του μπορούν να αξιοποιηθούν από τους χειριστές και τη διοίκηση του πλοίου.

Το νέο TACTICOS θα αποτελέσει τη βάση για την ενσωμάτωση του ανανεωμένου εξοπλισμού. Η επιτυχία θα εξαρτηθεί από το αν αισθητήρες και όπλα συνεργάζονται αξιόπιστα, αν οι απειλές αποτυπώνονται καθαρά και αν μειώνεται ο φόρτος των χειριστών σε περιπτώσεις ταυτόχρονων εμπλοκών.

Η βασική σύμβαση με τη Thales έχει ύψος 248,7 εκατομμύρια ευρώ. Στο κόστος προστίθενται η σύμβαση με την ελληνική SSMART, αξίας περίπου 11,5 εκατομμυρίων ευρώ, για την ενσωμάτωση των συστημάτων επιχειρήσεων, αλλά και οι ναυπηγικές εργασίες στον Σκαραμαγκά.

Ραντάρ NS100 και αισθητήρες ελέγχου πυρός στις MEKO

Στον εξοπλισμό της Thales περιλαμβάνονται το ραντάρ NS100 τεχνολογίας AESA και οι αισθητήρες ελέγχου πυρός STIR 1.2 EO Mk2. Τα δύο συστήματα εξυπηρετούν διαφορετικές, αλλά συμπληρωματικές λειτουργίες: την επιτήρηση της περιοχής και την ακριβή παρακολούθηση στόχων για την υποστήριξη των εμπλοκών.

Με το NS100 θα ανανεωθεί η εικόνα αέρος και επιφανείας των MEKO. Η δυνατότητα εντοπισμού και παρακολούθησης στόχων ανάμεσα στη θαλάσσια κίνηση, τις ανακλάσεις και τις παρεμβολές είναι καθοριστική για την αντίδραση του πλοίου στο σημερινό επιχειρησιακό περιβάλλον.

Τα STIR 1.2 EO Mk2 διαθέτουν ραντάρ και ηλεκτροοπτικούς αισθητήρες, παρέχοντας παρακολούθηση και ακριβή έλεγχο πυρός. Η χρήση διαφορετικών αισθητήρων επιτρέπει την καλύτερη εκτίμηση μιας επαφής και δίνει εναλλακτικές επιλογές παρακολούθησης ανάλογα με τις συνθήκες.

Για τις φρεγάτες μετά την αναβάθμιση, ζητούμενο είναι να λειτουργεί αδιάλειπτα και αξιόπιστα η αλυσίδα από την αρχική ένδειξη έως τον εντοπισμό, την απόφαση και την εμπλοκή. Η πραγματική αποτελεσματικότητα του νέου ηλεκτρονικού εξοπλισμού θα φανεί σε αυτή τη διαδικασία.

VIGILE/SENTINEL ESM: Ηλεκτρονική υποστήριξη και επικοινωνίες

Στις παρεμβάσεις που έχουν παρουσιαστεί για τις MEKO συγκαταλέγεται το σύστημα ηλεκτρονικής υποστήριξης VIGILE/SENTINEL ESM. Αξιοποιεί τις ηλεκτρομαγνητικές εκπομπές, ενισχύοντας την επίγνωση του τακτικού περιβάλλοντος.

Η τακτική εικόνα μιας φρεγάτας διαμορφώνεται και από πηγές πέρα από το δικό της ραντάρ. Η ηλεκτρονική υποστήριξη προσθέτει ενδείξεις, τις οποίες το πλήρωμα χρειάζεται να συσχετίσει με τις υπόλοιπες επαφές και στη συνέχεια να αξιολογήσει.

Η αναβάθμιση περιλαμβάνει επίσης παρεμβάσεις στα συστήματα επικοινωνιών και στα δίκτυα δεδομένων. Για να συνεργάζεται με άλλες μονάδες, η φρεγάτα χρειάζεται ασφαλή και αξιόπιστη ανταλλαγή πληροφοριών, κοινές διαδικασίες και κατάλληλα εκπαιδευμένους χειριστές.

Η συνολική επιχειρησιακή επίδοση θα κριθεί και από τις υποδομές που θα υποστηρίζουν τον νέο εξοπλισμό. Θα πρέπει να καλύπτονται οι απαιτήσεις για καλωδιώσεις, ηλεκτρική ισχύ, ψύξη, ηλεκτρομαγνητική συμβατότητα, αλλά και τεχνική υποστήριξη.

Το νέο σόναρ ενισχύει την ανθυποβρυχιακή δυνατότητα των MEKO

Στις σημαντικές προβλεπόμενες παρεμβάσεις συγκαταλέγεται η εγκατάσταση του σόναρ γάστρας M660 HMS, που κατασκευάζει η GeoSpectrum Technologies του ομίλου Elbit Systems. Το υποπρόγραμμα έχει κοστολογηθεί περίπου στα 24 εκατομμύρια ευρώ και προβλέπεται να προχωρήσει μέσω διακρατικής συμφωνίας.

Για τον κατασκευαστή, το M660 είναι ενεργητικό και παθητικό σύστημα ανθυποβρυχιακού πολέμου, κατάλληλο για νέα αλλά και ήδη εν υπηρεσία πλοία. Η τοποθέτησή του στις φρεγάτες MEKO στοχεύει στην ανανέωση ενός αισθητήρα καίριας σημασίας για τις αποστολές τους.

Οι συνθήκες στο Αιγαίο δυσχεραίνουν τον εντοπισμό υποβρυχίων, καθώς επηρεάζουν την αναζήτηση τόσο η μορφολογία του βυθού όσο και οι μεταβολές στις υδάτινες μάζες και ο θόρυβος από τη ναυσιπλοΐα. Οι δυσκολίες αυτές δεν εξαφανίζονται με έναν αισθητήρα· καθοριστικό ρόλο έχουν ο εξοπλισμός, η εκπαίδευση και ο συντονισμός των διαθέσιμων μέσων.

Η αντιμετώπιση υποβρυχίων εξακολουθεί να αποτελεί βασική αποστολή των MEKO. Η συνεργασία τους με ελικόπτερα και άλλες μονάδες διευρύνει την περιοχή έρευνας και δίνει τη δυνατότητα να επιβεβαιώνονται οι ενδείξεις από διαφορετικά μέσα.

Πυροβόλο Mk45, Sovraponte και μέσα εγγύς άμυνας

Στο σκέλος του οπλισμού προβλέπονται εργασίες αναβάθμισης στο κύριο πυροβόλο Mk45 των 127 χιλιοστών, με αλλαγές στον έλεγχο και στη διαχείρισή του. Η παρέμβαση αποσκοπεί στην αποτελεσματική λειτουργία του μέσα στο ανανεωμένο ψηφιακό περιβάλλον της φρεγάτας.

Για την πρύμνη, κομβική επιλογή είναι το Sovraponte 76/62 της Leonardo. Όπως έχει αποκαλύψει το OnAlert, το νέο πυροβόλο προβλέπεται να πάρει τη θέση του οπίσθιου Phalanx και να διευρύνει τις δυνατότητες αντιμετώπισης εναέριων και επιφανειακών απειλών.

Με την αλλαγή αυτή προστίθεται πυροβόλο που καλύπτει διαφορετικό επιχειρησιακό εύρος. Η αποτελεσματικότητά του απέναντι στις επιμέρους κατηγορίες στόχων θα εξαρτηθεί από την τελική διαμόρφωση, τα πυρομαχικά, καθώς και από τη διασύνδεση με τους αισθητήρες και το σύστημα μάχης.

Ο συνδυασμός πυροβόλων, πυραυλικών συστημάτων και μέσων αυτοπροστασίας δίνει τη δυνατότητα επιλογής του κατάλληλου όπλου ανάλογα με την απειλή. Για το πλήρωμα, κρίσιμα παραμένουν ο έγκαιρος εντοπισμός και η αναγνώριση του στόχου, όπως και η διατήρηση επαρκών επιλογών όταν ακολουθούν διαδοχικές επιθέσεις.

Προειδοποίηση ακτινοβόλησης laser και σύστημα ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ

Στις προβλέψεις για την αυτοπροστασία περιλαμβάνεται και η εγκατάσταση συστήματος προειδοποίησης για ακτινοβόληση laser. Οι αισθητήρες αυτού του τύπου ειδοποιούν για εκπομπές που ενδέχεται να σχετίζονται είτε με μέτρηση απόστασης είτε με κατάδειξη στόχου.

Μέσω της προειδοποίησης το πλήρωμα αποκτά ένα επιπλέον στοιχείο για πιθανή απειλή και μπορεί να το συνεκτιμήσει με τις άλλες ενδείξεις. Το σύστημα δεν αναχαιτίζει απειλές από μόνο του, αλλά εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο προστασίας.

Παράλληλα, στον σχεδιασμό για τις MEKO εξετάζεται η προοπτική ενσωμάτωσης του ελληνικού συστήματος αντιμετώπισης drones «ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ». Η τελική μορφή του και το πότε θα εγκατασταθεί θα εξαρτηθούν από την πορεία των σχετικών εργασιών και υποπρογραμμάτων.

Η ανάγκη προστασίας είναι δεδομένη: για να αντιμετωπίσει ένα πλοίο μη επανδρωμένα μέσα, απαιτείται συνδυασμός εντοπισμού και αναγνώρισης, ηλεκτρονικών αντιμέτρων και όπλων, ανάλογα με το είδος της απειλής.

Τα V-BAT διευρύνουν την επιτήρηση από τις φρεγάτες MEKO

Στα νέα στοιχεία του εκσυγχρονισμού περιλαμβάνεται ο εξοπλισμός των MEKO με V-BAT, που κατασκευάζει η αμερικανική Shield AI. Τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη κάθετης απογείωσης και προσγείωσης θα προσφέρουν στις φρεγάτες τη δυνατότητα εναέριας επιτήρησης.

Τα V-BAT έχουν σχεδιαστεί ώστε να επιχειρούν από καταστρώματα πλοίων, χωρίς να χρειάζονται συμβατικό διάδρομο. Η κατασκευάστρια εταιρεία κάνει λόγο για αυτονομία μεγαλύτερη των 12 ωρών, η οποία επιτρέπει παρατεταμένες αποστολές αναγνώρισης και συλλογής πληροφοριών.

Για τις MEKO, η χρησιμότητα των V-BAT έγκειται στην αποστολή ενός εναέριου αισθητήρα σε περιοχή ενδιαφέροντος. Η δυνατότητα αυτή μπορεί να βοηθήσει στην αναγνώριση επαφών και στην παρακολούθηση της δραστηριότητας στη θάλασσα, ενώ το αποτέλεσμα εξαρτάται από τους αισθητήρες που θα φέρει και από τις διαθέσιμες επικοινωνίες.

Για να ενταχθεί επιχειρησιακά το σύστημα, χρειάζονται διαδικασίες για ασφαλή απογείωση και ανάκτηση, εκπαιδευμένοι χειριστές, τεχνική υποστήριξη και αξιοποίηση των πληροφοριών που συλλέγονται. Η δυνατότητα αυτή προστίθεται στα υπόλοιπα μέσα επιτήρησης της φρεγάτας και λειτουργεί συμπληρωματικά προς αυτά.

Στόχος η παράδοση της πρώτης αναβαθμισμένης φρεγάτας το 2028

Σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που έχει παρουσιαστεί, επιδιώκεται η παράδοση της πρώτης εκσυγχρονισμένης φρεγάτας στα τέλη του 2028, ενώ η ολοκλήρωση του προγράμματος τοποθετείται περίπου στο 2030. Οι στόχοι είναι απαιτητικοί και θα επηρεαστούν από τις παραδόσεις του εξοπλισμού, την εξέλιξη των εργασιών και τα αποτελέσματα των δοκιμών.

Η προηγούμενη εκτίμηση του OnAlert τοποθετεί την άφιξη των κύριων συστημάτων περίπου ενάμιση χρόνο μετά τον Ιούνιο του 2026, δηλαδή προς τα τέλη του 2027. Γι’ αυτό, η προετοιμασία της «ΣΠΕΤΣΑΙ» είναι κρίσιμη για την καλύτερη αξιοποίηση του χρόνου που μεσολαβεί.

Η ολοκλήρωση της εγκατάστασης θα δώσει τη θέση της σε ελέγχους, δοκιμές εν όρμω και εν πλω, εκπαίδευση και πιστοποίηση της λειτουργίας του ανανεωμένου συνόλου. Μόνο εφόσον ολοκληρωθούν επιτυχώς όλα αυτά τα στάδια θα μπορέσει η φρεγάτα να επιστρέψει σε επιχειρησιακή δράση.

Πρώτη σε αυτή τη διαδικασία μπαίνει η «ΣΠΕΤΣΑΙ». Η πορεία της θα επηρεάσει καθοριστικά τον ρυθμό επιστροφής των τεσσάρων MEKO στον Στόλο, μετά την αναβάθμισή τους, ενισχύοντας τις διαθέσιμες μονάδες στο πλευρό των νέων FDI.