Σύνοδος Κορυφής: Τι προβλέπει το τελικό κείμενο για την ενέργεια, την Άμυνα και τον Προϋπολογισμό – Οι μαραθώνιες συνομιλίες, οι διαφορετικές θέσεις και οι συμβιβασμοί

Το τελικό κείμενο της διήμερης Συνόδου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις Βρυξέλλες περιλαμβάνει κυρίως κατευθύνσεις και συστάσεις, αντί συγκεκριμένων αποφάσεων. Η Σύνοδος ξεκίνησε το πρωί της Πέμπτης και ολοκληρώθηκε το απόγευμα της Παρασκευής (16/10).

Διπλωμάτες έκαναν λόγο για χαοτικές διαβουλεύσεις, καθώς ταυτόχρονα εξετάζονταν διαφορετικά συμβιβαστικά κείμενα, ενώ χρειάστηκαν πάνω από 12 ώρες για ελάχιστες τροποποιήσεις. Η συνέντευξη Τύπου της πρώτης ημέρας ακυρώθηκε. Οι ηγέτες αφιέρωσαν ολόκληρη ημέρα στη σύνταξη ενός τεχνικού κειμένου, το οποίο, όπως είπε αξιωματούχος, στην ουσία δεν εισάγει νέο μέτρο.

Στη συζήτηση για την αποβιομηχάνιση, η οποία κράτησε τρεις ώρες με διακοπή και επανέναρξη, η Τζόρτζια Μελόνι και ο Τσέχος πρωθυπουργός Αντρέι Μπάμπις παρουσίασαν σχετικά διαγράμματα. Με επιστολή τους, Φινλανδία, Δανία και Σουηδία προειδοποίησαν ότι τυχόν χαλάρωση του Συστήματος Εμπορίας Ρύπων (ETS) θα έθετε σε κίνδυνο την προβλεψιμότητα των επενδύσεων.

Ο πρόεδρος της Κύπρου Νίκος Χριστοδουλίδης φέρεται να απευθύνθηκε στους υποστηρικτές της προθεσμίας του 2028, λέγοντας ότι «με το ETS2 θα χάσετε εκλογές». Κατά την εκτίμησή του, η αβεβαιότητα στη διεθνή σκηνή επιβάλλει να τίθεται προς διαπραγμάτευση ο πολυετής προϋπολογισμός της ΕΕ ανά τρία ή τέσσερα χρόνια, αντί ανά επτά. Ωστόσο, η ιδέα αυτή παραβλέπει ότι οι εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διεξάγονται κάθε πέντε χρόνια.

Ενεργειακή πολιτική και μέτρα στήριξης

Οι 27 τάσσονται υπέρ μιας κοινής ευρωπαϊκής αντίδρασης, με προσωρινές παρεμβάσεις που θα έχουν συγκεκριμένη στόχευση. Στις προτάσεις περιλαμβάνονται η μετάθεση υποχρεώσεων βάσει του Κανονισμού για το μεθάνιο, η παράταση του προσωρινού πλαισίου κρατικών ενισχύσεων, ένα βραχυπρόθεσμο σχέδιο για τα διυλιστήρια και η εθελοντική συγκέντρωση της ζήτησης. Ζητείται επίσης να επιταχυνθεί το Αποθεματικό Σταθερότητας της Αγοράς και να αναθεωρηθεί η εκτίμηση επιπτώσεων του ETS2, το οποίο τίθεται σε ισχύ το 2028.

Ο ρόλος του ETS ως μηχανισμού διαμόρφωσης τιμών διατηρείται ρητά. Η Ρώμη και οι χώρες του Βίζεγκραντ γνώριζαν ότι δεν είχαν την ειδική πλειοψηφία που απαιτείται για να ανοίξουν τους κανόνες, επιδίωκαν, ωστόσο, να εκπέμψουν μήνυμα προς το εσωτερικό ακροατήριό τους.

Η ανταγωνιστικότητα της ΕΕ και οι εμπορικές σχέσεις με την Κίνα

Έως το τέλος του 2026 τίθεται προθεσμία για τρεις νομοθετικούς φακέλους: την απλούστευση της νομοθεσίας για τρόφιμα και ζωοτροφές, τη δέσμη για την ολοκλήρωση και την εποπτεία των αγορών, καθώς και τα μέτρα για την αυτοκινητοβιομηχανία. Στις προτεραιότητες βρίσκονται ακόμη το «28ο καθεστώς» εταιρικού δικαίου, ο Νόμος για την Επιτάχυνση της Βιομηχανίας και τα δίκτυα, ενώ προβλέπεται να μειωθούν οι υποχρεώσεις αναφοράς για τις ΜμΕ.

Η αναφορά σε «παγκόσμιες μακροοικονομικές ανισορροπίες» επιτρέπει να μην αναφέρεται ευθέως η Κίνα, με την οποία η ΕΕ έχει ετήσιο εμπορικό έλλειμμα περίπου € 360 δισ. Όπως μετέδωσε το ERTNews, οι ηγέτες ζήτησαν νέα μέσα εμπορικής άμυνας, μεταξύ αυτών ποσοστώσεις και δασμούς σε χημικά και μηχανήματα. Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς προανήγγειλε ότι η διαθέσιμη εργαλειοθήκη θα διευρυνθεί.

Ο επόμενος ευρωπαϊκός προϋπολογισμός

Η πρόταση της Ιρλανδικής Προεδρίας, που προέβλεπε περικοπές € 141 δισ., έχει πλέον ουσιαστικά εγκαταλειφθεί. Τη διαπραγμάτευση αναλαμβάνει ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, ενώ έκτακτη Σύνοδος έχει οριστεί για τις 26 Νοεμβρίου. Το χρονοδιάγραμμα προβλέπει συμφωνία εντός του 2026, υιοθέτηση των νομοθετικών πράξεων το 2027 και αδιάλειπτη χρηματοδότηση από τον Ιανουάριο του 2028. Δεν ορίζεται, πάντως, δεσμευτική ημερομηνία.

Η στήριξη προς την Ουκρανία

Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι ζήτησε επιπλέον € 70 δισ. για το 2027, ενώ υπολόγισε ότι το κόστος του πολέμου εκείνη τη χρονιά θα ανέλθει σε € 155 δισ. Το αίτημα ανατρέπει την παραδοχή ότι το δάνειο των € 90 δισ. επαρκεί για δύο χρόνια και προκάλεσε έκπληξη σε πολλούς. Οι 27 παραπέμπουν σε νέα αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του ΔΝΤ. Παράλληλα, αποδεσμεύονται € 6,6 δισ. από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Ειρήνης και γίνεται δεκτή με ικανοποίηση η 21η δέσμη κυρώσεων.

Ο Πρόεδρος Ζελένσκι επισήμανε με νόημα ότι «αν η Ουκρανία χάσει τον πόλεμο, 20 εκατομμύρια Ουκρανοί πολίτες θα φύγουν για την Ευρώπη». Η φράση πιθανόν αποδίδει πραγματική εκτίμηση, ακούστηκε όμως και ως μέσο πίεσης.

Στα συμπεράσματα αναφέρεται ότι στις 13 Οκτωβρίου ξεκίνησαν οι εργασίες των ομάδων κεφαλαίων 2 και 3, στο πλαίσιο των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Ουκρανία και τη Μολδαβία. Παράλληλα, τονίζεται πόσο σημαντική είναι η παράταση έως τις 4 Μαρτίου 2028 της προσωρινής προστασίας για όσους εκτοπίστηκαν εξαιτίας του πολέμου. Την παράταση είχε αποφασίσει το Συμβούλιο τον Ιούλιο.

Οι ηγέτες εξέφρασαν τη δυσαρέσκειά τους για την προσωρινή αναστολή των αμερικανικών κυρώσεων στο ρωσικό ντίζελ, με τον πρωθυπουργό της Βουλγαρίας να κρατά διαφορετική στάση. Στο παρασκήνιο βρέθηκε η αντιπαράθεση με τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος χαρακτήρισε τον Ζελένσκι πιο «δύσκολο» συνομιλητή από τον Ρώσο πρόεδρο και ζήτησε να διεξαχθούν εκλογές στην Ουκρανία. Μετά την πρώτη διμερή συνάντησή του με τον Ζελένσκι, ο Ούγγρος πρωθυπουργός Πέτερ Μάγιαρ δήλωσε «πλήρη αλληλεγγύη».

Η ευρωπαϊκή αμυντική ετοιμότητα

Οι 27 προσυπογράφουν τα ευρήματα της πρώτης ετήσιας έκθεσης για την αμυντική ετοιμότητα, η οποία θέτει ως ορίζοντα το 2030.

Ζητείται να επιτευχθεί συμφωνία για τη στρατιωτική κινητικότητα μέχρι το τέλος του έτους, ενώ εξετάζονται αυστηρότεροι κανόνες θεωρήσεων για Ρώσους υπηκόους και σχέδιο δράσης για τα drones.

Στο κείμενο της Συνόδου αναφέρεται ότι «οι ενέργειες της Ρωσίας δεν θα μείνουν αναπάντητες».

Μεταναστευτικό

Το σχετικό τμήμα περιορίζεται σε μόλις επτά γραμμές. Η Επιτροπή καλείται να συνεργαστεί στενά με τα κράτη μέλη, ώστε να διαμορφωθεί πλαίσιο έκτακτης ανάγκης για κάθε μορφή εργαλειοποίησης. Η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρέντρικσεν, έθεσε το ερώτημα πώς αντιμετωπίζεται μια περίπτωση όπου μια χώρα ενεργεί «σχεδόν το ακριβώς αντίθετο», αναφερόμενη στο σχέδιο του Ισπανού πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ για τη νομιμοποίηση 600.000 μεταναστών.

Δεν υιοθετήθηκε η πρόταση της Ιταλίας, της Δανίας και της Πολωνίας σχετικά με τα κίνητρα για την παράτυπη μετανάστευση. Παράλληλα, εκφράστηκε αλληλεγγύη προς την Ισπανία για τη Θέουτα.

Κύπρος, ΔΠΔ και ψηφιακά ζητήματα

Για την COP31, που θα πραγματοποιηθεί στην Αττάλεια, τονίζεται ότι όλα τα κράτη μέλη πρέπει να συμμετέχουν ισότιμα, στη βάση της αρχής της αλληλεγγύης, στη Διάσκεψη για το Περιβάλλον στην τουρκική πόλη. Είχε προηγηθεί ο αποκλεισμός της Κύπρου από τις προπαρασκευαστικές συναντήσεις.

Οι ηγέτες δηλώνουν ότι λυπούνται για τις κυρώσεις των ΗΠΑ σε βάρος του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου και αναθέτουν στην Επιτροπή να διασφαλίσει την προστασία όσων εργάζονται σε αυτό.

Επιπλέον, ζητούν να καθοριστεί μέσω του EU KIDS Act κατώτατο όριο ηλικίας για τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Παράλληλα, εξακολουθεί να συντάσσεται η συνθήκη προσχώρησης του Μαυροβουνίου.

Μέση Ανατολή

Σχετικά με το Ιράν, καταδικάζονται οι επιθέσεις εναντίον χωρών της περιοχής και ζητείται να διασφαλιστεί η ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, χωρίς να μεταβληθεί το καθεστώς τους. Παράλληλα, ξεκαθαρίζεται ότι η Τεχεράνη δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να αποκτήσει πυρηνικό όπλο και καλείται σε πλήρη συνεργασία με τον ΔΟΑΕ.

Για την Υεμένη, καταδικάζονται οι επιθέσεις των Χούθι στη Σαουδική Αραβία και ζητείται η ενίσχυση της επιχείρησης ASPIDES. Όσον αφορά τη Γάζα, στηρίζεται η λύση των δύο κρατών και ζητείται ανθρωπιστική πρόσβαση, μεταξύ άλλων και μέσω του Θαλάσσιου Διαδρόμου της Κύπρου. Παράλληλα, προβλέπεται εφαρμογή του ψηφίσματος 2803, αφοπλισμός της Χαμάς και αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων, ενώ αποκλείεται οποιοσδήποτε ρόλος για τη Χαμάς.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εκφράζει τη λύπη του για την ανακοινωθείσα αναβολή των παλαιστινιακών εκλογών. Καταδικάζει επίσης την επέκταση των εποικισμών και τη βία των εποίκων, ζητά να αποσυρθεί ο διαγωνισμός για την περιοχή E1 και απευθύνει προειδοποίηση προς τις εταιρείες.

Για τον Λίβανο, ζητείται να εφαρμοστεί πλήρως το ψήφισμα 1701 και να αφοπλιστεί ολοκληρωτικά η Χεζμπολάχ, με σεβασμό στην κυριαρχία της χώρας και αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων. Προβλέπεται στήριξη στις Λιβανικές Ένοπλες Δυνάμεις, ώστε το κράτος να ασκεί έλεγχο σε ολόκληρη την επικράτεια και να έχει το μονοπώλιο στην κατοχή όπλων. Χαιρετίζεται η συγκρότηση της Αποστολής Στήριξης της ΕΕ στον Λίβανο, ενώ υπογραμμίζεται η ανάγκη διεθνούς παρουσίας μετά την UNIFIL.

Για τη Συρία, στηρίζεται μια διαδικασία μετάβασης με συριακή ηγεσία και ζητείται από όλους τους δρώντες, εντός και εκτός της χώρας, να σεβαστούν την εδαφική της ακεραιότητα, σύμφωνα με την UNCLOS.

Διεύρυνση και μεταρρυθμίσεις

Η διεύρυνση αντιμετωπίζεται ως γεωστρατηγική επένδυση, με παραπομπή στη Διακήρυξη της Γρανάδας. Τόσο οι υποψήφιες χώρες όσο και η Ένωση πρέπει να είναι έτοιμες κατά την προσχώρηση. Οι υποψήφιες χώρες καλούνται να προχωρήσουν σε μεταρρυθμίσεις για το κράτος δικαίου, ενώ η Ένωση πρέπει να υλοποιήσει εσωτερικές μεταρρυθμίσεις για την ικανότητά της να δρα.

Η διεύρυνση εξακολουθεί να βασίζεται στην αξιοκρατία. Το Συμβούλιο αναλαμβάνει να εξετάσει την ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Προετοιμασία για μια διευρυμένη Ένωση». Παράλληλα, συνεχίζεται η σύνταξη της συνθήκης προσχώρησης του Μαυροβουνίου. Η Ιρλανδική Προεδρία επιδιώκει να κλείσουν προσωρινά τα εναπομείναντα κεφάλαια, υπό την προϋπόθεση ότι θα γίνουν οι μεταρρυθμίσεις.