Κώστας Καραγκούνης: Η προστασία της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία είναι πολιτική επιλογή με επίκεντρο τον άνθρωπο

Ο Κώστας Καραγκούνης, υφυπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, δήλωσε: «Η Ευρώπη έχει σήμερα μπροστά της μια μεγάλη πρόκληση: να παραμείνει ανταγωνιστική σε έναν κόσμο που αλλάζει, χωρίς να αφήσει τον άνθρωπο πίσω», μιλώντας σε εκδήλωση στο πλαίσιο της πανευρωπαϊκής εκστρατείας «Ασφαλείς και Υγιείς Χώροι Εργασίας 2026-2028».

Ο υφυπουργός στάθηκε ακόμη στην ανάγκη προαγωγής της ψυχικής υγείας και πρόληψης των ψυχοκοινωνικών κινδύνων στον χώρο εργασίας.

Όπως ανέφερε, η βιώσιμη οικονομία προϋποθέτει ασφαλείς και αξιοπρεπείς όρους απασχόλησης, ιδίως σήμερα που η τεχνολογική πρόοδος φέρνει νέες προκλήσεις για τους εργαζόμενους.

Σε αυτό το πλαίσιο, ανέδειξε ως κρίσιμα στοιχεία την πρόληψη, την ουσιαστική εφαρμογή της νομοθεσίας και τη συνεργασία όλων των εμπλεκομένων. Τόνισε ότι η παραγωγικότητα και η πρόοδος οφείλουν να πηγαίνουν μαζί με την προστασία των εργαζομένων, χωρίς αποκλεισμούς.

Στην ομιλία του, ο κ. Καραγκούνης ανέφερε:

«Η εργασία είναι κάτι περισσότερο από ένα μέσο βιοπορισμού. Είναι αξιοπρέπεια, αυτονομία, κοινωνική συμμετοχή. Η εργασία βρίσκεται στο επίκεντρο της οικονομικής και κοινωνικής προόδου. Είναι η δύναμη που στηρίζει την ανάπτυξη, δημιουργεί ευκαιρίες και διαμορφώνει προοπτικές για τους ανθρώπους, τις επιχειρήσεις και τις τοπικές κοινωνίες.

Η Ευρώπη έχει σήμερα μπροστά της μια μεγάλη πρόκληση: να παραμείνει ανταγωνιστική σε έναν κόσμο που αλλάζει, χωρίς να αφήσει τον άνθρωπο πίσω, να αξιοποιήσει την τεχνολογία, να ενισχύσει την παραγωγικότητα, να δημιουργήσει νέες ευκαιρίες, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα ότι η πρόοδος δεν επιτυγχάνεται εις βάρος της υγείας, της ασφάλειας και της αξιοπρέπειας των εργαζομένων. Αυτή η ισορροπία δεν είναι αυτονόητη. Είναι πολιτική επιλογή.

Η υγεία και η ασφάλεια στην εργασία αποτελούν βασική προτεραιότητα της κυβέρνησης και του υπουργείου Εργασίας. Η εμπέδωση κουλτούρας πρόληψης, η εφαρμογή της νομοθεσίας, ο εκσυγχρονισμός των ελεγκτικών μηχανισμών και η αξιοποίηση της επιστημονικής γνώσης συνθέτουν ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο πολιτικής, με επίκεντρο τον εργαζόμενο και τις ανάγκες της σύγχρονης οικονομίας.

Η Ελλάδα κινείται προς αυτή την κατεύθυνση, με θεσμικές παρεμβάσεις που ενισχύουν το πλαίσιο προστασίας των εργαζομένων και με εργαλεία που επιδιώκουν να καταστήσουν αποτελεσματικότερη την εφαρμογή της νομοθεσίας.

Η χώρα μας ήταν άλλωστε η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα και μια από τις πρώτες χώρες παγκοσμίως που επικύρωσε το 2021 τη Σύμβαση 190 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας για την εξάλειψη της βίας και της παρενόχλησης στον κόσμο της εργασίας. Με την πρωτοβουλία αυτή, ενισχύθηκε η θεσμική δέσμευση για τη διαμόρφωση εργασιακών περιβαλλόντων στα οποία η αξιοπρέπεια και ο σεβασμός αποτελούν αδιαπραγμάτευτες αρχές, ενώ, παράλληλα, προστέθηκε για πρώτη φορά στον νόμο για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία ο όρος «ψυχοκοινωνικός κίνδυνος».

Παράλληλα, με τον εργασιακό νόμο 5239/2025, προχωρήσαμε σε παρέμβαση σχετικά με την εκτίμηση των επαγγελματικών κινδύνων, προβλέποντας ρητά ότι πρέπει να λαμβάνονται υπ’ όψιν οι κίνδυνοι που προκύπτουν από τη διαμόρφωση της μεθόδου εργασίας, τους ρυθμούς και τον χρόνο εργασίας, καθώς και από την αλληλεπίδραση μεταξύ αυτών των παραγόντων.

Η σημασία της ρύθμισης είναι συγκεκριμένη. Η οργάνωση της εργασίας δεν αποτελεί μια ουδέτερη παράμετρο. Μπορεί να συμβάλει στην προστασία της υγείας, αλλά μπορεί και να δημιουργήσει κινδύνους, όταν δεν λαμβάνονται υπ’ όψιν οι πραγματικές συνθήκες μέσα στις οποίες εργάζονται οι άνθρωποι.

Γι’ αυτό και η ευθύνη μας δεν εξαντλείται στη θέσπιση κανόνων. Κρίνεται από την εφαρμογή τους, την αποτελεσματικότητα των ελέγχων και την ικανότητά μας να μετατρέπουμε τις προβλέψεις της νομοθεσίας σε ουσιαστική προστασία στην καθημερινή εργασία.

Στόχος μας είναι μια αγορά εργασίας με περισσότερες ευκαιρίες, καλύτερες συνθήκες και ισχυρότερη προστασία για κάθε εργαζόμενο.

Για να πετύχουμε αυτόν τον στόχο, χρειαζόμαστε θεσμούς που λειτουργούν αποτελεσματικά και υπηρεσίες που διαθέτουν τα κατάλληλα εργαλεία.

Η ψηφιακή μετάβαση μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά σε αυτή την προσπάθεια, όχι ως αυτοσκοπός, αλλά ως μέσο για να μειώσουμε τη γραφειοκρατία, να ενισχύσουμε τη διαφάνεια και να βελτιώσουμε την αποτελεσματικότητα των δημόσιων υπηρεσιών.

Επίσης, βρίσκεται σε εξέλιξη η δημιουργία του ολοκληρωμένου Πληροφοριακό Συστήματος “ΗΡΙΔΑΝΟΣ” για την επαγγελματική υγεία και ασφάλεια. Ένα σύγχρονο ψηφιακό εργαλείο που θα επιτρέπει την κεντρική καταγραφή και τη διαχείριση δεδομένων και θα συμβάλει στην παρακολούθηση, στην ανάλυση και στην πρόληψη των επαγγελματικών κινδύνων.

Σε αυτή την κατεύθυνση εντάσσεται η λειτουργία του ψηφιακού βιβλίου υποδείξεων του τεχνικού ασφαλείας και του ιατρού εργασίας, μιας ηλεκτρονικής υπηρεσίας που τέθηκε σε λειτουργία από την Επιθεώρηση Εργασίας στα τέλη Σεπτεμβρίου.

Με τη διαδικασία που εφαρμόζεται πλέον, οι γραπτές συμβουλές και υποδείξεις του τεχνικού ασφαλείας και του ιατρού εργασίας καταχωρίζονται ηλεκτρονικά στο Πληροφοριακό Σύστημα της Επιθεώρησης Εργασίας, ενώ ο εργοδότης δηλώνει ότι έλαβε γνώση.

Η μεταβολή αυτή κάνει ευκολότερη την καταγραφή και την παρακολούθηση των υποδείξεων, ενισχύει τη διαφάνεια και βελτιώνει τις συνθήκες για την άσκηση των ελέγχων.

Κυρίως, φέρνει στο προσκήνιο τη σημασία της επιστημονικής γνώσης για την πρόληψη των κινδύνων στην εργασία.

Η συμβολή του τεχνικού ασφαλείας και του ιατρού εργασίας είναι κάτι περισσότερο από την κάλυψη μιας τυπικής υποχρέωσης. Με την εργασία τους εντοπίζονται κίνδυνοι, αξιολογούνται οι συνθήκες και προτείνονται τα κατάλληλα μέτρα προστασίας.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει ακόμη η αντιμετώπιση των επαγγελματικών ασθενειών, καθώς στη χώρα μας υπήρχε επί χρόνια σοβαρό κενό σε αυτό το πεδίο.

Απουσίαζε ένα ολοκληρωμένο και σαφές πλαίσιο τόσο για την αναγνώρισή τους όσο και για τη συστηματική αναγγελία και καταγραφή τους.

Η εικόνα αυτή μεταβλήθηκε με τον ν. 5239/2025.

Για πρώτη φορά ορίστηκε συγκεκριμένη διαδικασία και προθεσμία για την αναγγελία επαγγελματικής ασθένειας. Ο εργοδότης οφείλει να ενημερώσει την Επιθεώρηση Εργασίας και τον ασφαλιστικό φορέα μέσα σε πέντε ημέρες από τη διάγνωση.

Παράλληλα, καθορίζονται για πρώτη φορά σαφή κριτήρια αναγνώρισης των επαγγελματικών ασθενειών, τεκμηριωμένα επιστημονικά. Διαμορφώνεται έτσι ένα αξιόπιστο, αντικειμενικό και σταθερό πλαίσιο, το οποίο στηρίζεται στις ευρωπαϊκές συστάσεις και στα πλέον σύγχρονα διεθνή πρότυπα.

Η τεχνολογία μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση αυτού του ρόλου, προσφέροντας καλύτερη καταγραφή και παρακολούθηση. Δεν μπορεί, ωστόσο, να αντικαταστήσει την ανθρώπινη παρουσία, την επιστημονική γνώση ή την ευθύνη για την εφαρμογή των μέτρων.

Επιδίωξη είναι η αξιοποίηση κάθε διαθέσιμου εργαλείου, ώστε να βελτιωθεί η εφαρμογή της νομοθεσίας και η πρόληψη να έχει ουσιαστικό αντίκρισμα.

Η ενίσχυση της παρουσίας της Επιθεώρησης Εργασίας στις περιφέρειες ακολουθεί την ίδια λογική, αφού η προστασία στην εργασία οφείλει να παρέχεται ουσιαστικά σε όλη τη χώρα. Δεν πρέπει να εξαρτάται από το αν μια επιχείρηση βρίσκεται σε μεγάλο αστικό κέντρο ή σε απομακρυσμένη περιοχή. Ούτε είναι δυνατόν κάποιοι εργαζόμενοι να έχουν ευκολότερη πρόσβαση στην προστασία και άλλοι δυσκολότερη λόγω της γεωγραφικής τους θέσης.

Η πολιτεία έχει καθήκον να διασφαλίζει ότι οι ελεγκτικές υπηρεσίες βρίσκονται κοντά στις ανάγκες τόσο της πραγματικής οικονομίας όσο και των ανθρώπων της.

Στη Βόρεια Ελλάδα προχωρά η σύσταση νέων Τμημάτων Επιθεώρησης Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία. Έχει ανακοινωθεί, ειδικότερα, η δημιουργία αυτοτελούς Τμήματος στην Πέλλα, με έδρα την Έδεσσα, καθώς και Τμήματος με έδρα την Ξάνθη, το οποίο θα καλύπτει τις Περιφερειακές Ενότητες Ξάνθης και Ροδόπης.

Οι συγκεκριμένες κινήσεις διευρύνουν την οργανωτική παρουσία της Επιθεώρησης Εργασίας στην περιφέρεια και συμβάλλουν στην καλύτερη κάλυψη των τοπικών αγορών εργασίας.

Η περιφερειακή ανάπτυξη δεν εξαντλείται στη δημιουργία θέσεων εργασίας. Χρειάζεται αυτές να είναι ποιοτικές, ασφαλείς και βιώσιμες, να προσφέρουν προοπτική στους ανθρώπους και να ενισχύουν τη συνοχή των τοπικών κοινωνιών.

Η προστασία των εργαζομένων συμβαδίζει με την ομαλή λειτουργία της επιχειρηματικής δραστηριότητας και δεν αποτελεί αντίθετο στόχο. Η τήρηση των κανόνων, η πρόληψη των κινδύνων και η διασφάλιση ασφαλών συνθηκών συνιστούν, αντίθετα, βάσεις για μια οικονομία πιο ανθεκτική και βιώσιμη»

«Οι προκλήσεις δεν σταματούν εδώ. Η ψηφιοποίηση, οι νέες μορφές απασχόλησης, οι μεταβολές στην οργάνωση της παραγωγής και οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής δημιουργούν νέα δεδομένα για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία. Οι πολιτικές μας πρέπει να προσαρμόζονται σε αυτές τις εξελίξεις, χωρίς να χάνουν τον βασικό τους προσανατολισμό: την προστασία του ανθρώπου», σχολίασε ο κ. Καραγκούνης, προσθέτοντας ότι και η ψυχική υγεία στην εργασία «δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ένα περιφερειακό ζήτημα. Αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο της ποιότητας της εργασίας και της δυνατότητας κάθε ανθρώπου να συμμετέχει δημιουργικά στην οικονομική και κοινωνική ζωή».

Ολοκληρώνοντας την τοποθέτησή του, ο υφυπουργός Εργασίας υπογράμμισε ότι η προσπάθεια για καλύτερους και ασφαλέστερους χώρους εργασίας συνεχίζεται διαρκώς.

Ο αναπληρωτής διοικητής της Ανεξάρτητης Αρχής Επιθεώρησης Εργασίας, Χαράλαμπος Βούρτσης, δήλωσε από την πλευρά του ότι η προστασία της ψυχικής υγείας των εργαζομένων αποτελεί βασική προτεραιότητα. Είναι αναπόσπαστο τμήμα της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία, θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα και καθοριστικός παράγοντας για την αξιοπρεπή και ποιοτική εργασία.

Όπως ανέφερε, οι ποιοτικές συνθήκες εργασίας αποτυπώνουν την πραγματική ανάπτυξη μιας χώρας και ωφελούν εργαζομένους και επιχειρήσεις, τα δημόσια συστήματα κοινωνικής ασφάλισης και υγειονομικής περίθαλψης, αλλά και την οικονομία συνολικά.

Ο κ. Βούρτσης επισήμανε ότι «Αντίθετα, οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι, η εργασιακή εξουθένωση, η εργασιακή ανασφάλεια, η βία και η παρενόχληση μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά τόσο την ψυχική όσο και τη σωματική υγεία των εργαζομένων», υπογραμμίζοντας τις προκλήσεις που συνδέονται με το σημερινό εργασιακό περιβάλλον, τις τεχνολογικές εξελίξεις, τον ψηφιακό μετασχηματισμό της οικονομίας και τις καινούργιες μορφές οργάνωσης της εργασίας.

Για τις επιπτώσεις των νέων τεχνολογιών, εξήγησε ότι «η τηλεργασία και η τεχνητή νοημοσύνη μπορούν, από τη μία πλευρά, να μειώσουν τον χρόνο διεκπεραίωσης ορισμένων εργασιών και τις μετακινήσεις, συμβάλλοντας στην καλύτερη ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. Από την άλλη, όμως, ενδέχεται να δημιουργήσουν νέους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους, λόγω της εντατικοποίησης της εργασίας, της αίσθησης διαρκούς διαθεσιμότητας και της ανάγκης συνεχούς προσαρμογής και απόκτησης νέων δεξιοτήτων».

Μιλώντας για την αποστολή της Επιθεώρησης Εργασίας, ο κ. Βούρτσης τόνισε πως αναγνωρίζει πλήρως το εύρος της και τον πολυδιάστατο χαρακτήρα του ρόλου της, ο οποίος περιλαμβάνει την παροχή συμβουλών και καθοδήγησης, τη συμφιλίωση, αλλά και την εποπτεία.

Παράλληλα, έκανε λόγο για σημαντικά αποτελέσματα από τη συνεχή θεσμική, επιχειρησιακή και οργανωτική αναβάθμιση της Επιθεώρησης τα τελευταία χρόνια. Όπως ανέφερε, οι αλλαγές αυτές στηρίζουν την ομαλή λειτουργία της αγοράς εργασίας, ενισχύουν τις εργασιακές σχέσεις και συμβάλλουν στη βελτίωση των συνθηκών εργασίας.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε ο κ. Βούρτσης στην εκτίμηση των κινδύνων, η οποία έχει πλέον καθοριστικό ρόλο στον σχεδιασμό ελέγχων με στοχευμένο και αποτελεσματικό τρόπο.

Πρόσθεσε ότι οι έλεγχοι και η αντιμετώπιση καταγγελιών και εργατικών ατυχημάτων ακολουθούν πλέον αναβαθμισμένες διαδικασίες, εναρμονισμένες με προηγμένα ευρωπαϊκά πρότυπα.

Στο έργο τους οι Επιθεωρητές χρησιμοποιούν, επιπλέον, ψηφιακά μέσα, ανάμεσά τους την Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας και το ηλεκτρονικό βιβλίο υποδείξεων για τους τεχνικούς ασφαλείας και τους ιατρούς εργασίας.

Ο κ. Βούρτσης αναφέρθηκε ακόμη στην ενίσχυση της εξωστρέφειας, στην ανάπτυξη συνεργασιών με άλλους φορείς και στην περαιτέρω διεύρυνση της παρουσίας σε περιφερειακό επίπεδο.

Κατά τον ίδιο, η ποσοτική αλλά και ποιοτική ενίσχυση των ελέγχων της Επιθεώρησης Εργασίας τα τελευταία χρόνια αποτελεί αποτέλεσμα αυτών των προσπαθειών και δεν είναι τυχαία.

Την εκδήλωση προλόγισε ο Κωνσταντίνος Αγραπιδάς, προϊστάμενος της Γενικής Διεύθυνσης Εργασιακών Σχέσεων, Υγείας & Ασφάλειας στην Εργασία και Ένταξης στην Εργασία του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης. Χαιρετισμό απηύθυνε επίσης ο Ανδρέας Στοϊμενίδης, πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου και Εκτελεστικού Συμβουλίου του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια & Υγεία στην Εργασία.