Των Παναγή Γαλιατσάτου, Ευάγγελου Αρεταίου – ΠΗΓΗ: Realnews

Σε νευρική …κρίση βρίσκεται το τελευταίο διάστημα η τουρκική ηγεσία. Η επισημοποίηση της συμμετοχής της Chevron στον διαγωνισμό για τα οικόπεδα νοτίως της Κρήτης κατάφερε ένα σημαντικό πλήγμα στη θεωρία της «γαλάζιας πατρίδας» και στα όνειρα του Ερντογάν για ανεξέλεγκτη ηγεμονία στην Ανατολική Μεσόγειο, την ίδια ώρα που η Τουρκία αντιμετωπίζει σημαντικά πισωγυρίσματα σε όλα τα μέτωπα, εσωτερικά και εξωτερικά. Η επίθεση του Ισραήλ στη Ντόχα προκάλεσε πανικό στο καθεστώς Ερντογάν, που ανησυχεί πλέον ότι θα είναι ο επόμενος στόχος λόγω των διευκολύνσεων και της προστασίας που παρέχει στη Χαμάς. Παράλληλα, οι πρωτοβουλίες που έχει αναλάβει το Ισραήλ (με τη στήριξη και μεσολάβηση των ΗΠΑ) στη Συρία περιθωριοποιούν την τουρκική επιρροή και αναζωπυρώνουν τους χειρότερους τουρκικούς εφιάλτες στο Κουρδικό. Όλα αυτά συμβαίνουν την ώρα που ο Ισραηλινός Πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νεντανιάχου επισκέπτεται στις 29 Σεπτεμβρίου, για τέταρτη φορά, την Ουάσιγκτον.  Ο Ερντογάν θα επισκεφθεί, για πρώτη φορά, στη δεύτερη θητεία Τραμπ, τον Λευκό Οίκο στις 25 Σεπτεμβρίου. Μάλιστα, τη συνάντηση την ανακοίνωσε με ανάρτησή του στο Truth Social ο ίδιος ο Αμερικανός Πρόεδρος.

Ξεχείλισε το ποτήρι

Η Chevron ήταν κατά κάποιον τρόπο η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι για τον Ερντογάν, που παρά τους λεονταρισμούς του, δεν τολμάει να κάνει οτιδήποτε που θα μπορούσε να εκληφθεί ως πρόκληση από το Ισραήλ. Για να εκτονώσει την έντονη νευρικότητα του, όμως, στρέφεται εναντίον της Ελλάδος, στήνοντας σκηνικό έντασης. Λίγες μέρες πριν από την επικείμενη συνάντηση με τον Κυριάκο Μητσοτάκη στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, η Τουρκία προχώρησε σε μια πρωτοφανή πρόκληση εναντίον της Ελλάδος εκδίδοντας NAVTEX για σεισμικές έρευνες του σεισμογραφικού σκάφους «Piri Reis» στο Αιγαίο. Η Αθήνα απάντησε άμεσα με αντι-NAVTEX , καταγγέλλοντας παραβίαση αρμοδιοτήτων και αμφισβήτηση της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, καθώς η πορεία του ωκεανογραφικού, όπως αποτυπώνεται στη NAVTEX περιλαμβάνει σε σημαντικό βαθμό τμήματα του Αιγαίου που είναι εντός χωρικών υδάτων ελληνικών νησιών καθώς και ελληνική υφαλοκρηπίδα.

Η Ελλάδα προχώρησε, μια μέρα αργότερα, σε προγραμματισμένη άσκηση για την οποία κινητοποιήθηκε το σύνολο των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων. Αυτό αιφνιδίασε τους Τούρκους οι οποίοι αντέδρασαν σπασμωδικά, επαναφέροντας το αγαπημένο τους θέμα της αποστρατιωτικοποίησης των νησιών. Έτσι, ο υδρογραφικός σταθμός της Σμύρνης εξέδωσε NAVTEX με την οποία ζητούσε να αποστρατιωτικοποιηθούν η Θάσος, ο Άγιος Ευστράτιος, τα Ψαρά, η Σαμοθράκη, η Λήμνος, η Λέσβος, η Χίος, η Ικαρία, η Σάμος, η Αστυπάλαια, η Ρόδος, η Χάλκη, η Κάρπαθος, η Κάσος, η Τήλος, η Νίσυρος, η Κάλυμνος, η Λέρος, η Πάτμος, οι Λειψοί, η Σύμη, η Κως και το Καστελόριζο.

Το “Piri Reis”

Πάρα τις τουρκικές απειλές πάντως, το “Piri Reis” τουλάχιστον μέχρι την ώρα που έκλεινε η ύλη της Realnews, δεν είχε αναχωρήσει από τον ναύσταθμο της Σμύρνης. Η κυβέρνηση αλλά και ο ίδιος ο Πρωθυπουργός απαξίωσαν αυτήν την απειλή. Στη συνέντευξη που παραχώρησε στον Νίκο Χατζηνικολάου στο κεντρικό δελτίο του ΑΝΤ1 αναφέρθηκε δηκτικά στο παμπάλαιο ωκεανογραφικό σκάφος και έστειλε ένα μήνυμα ηρεμίας. Τόνισε πως με την Τουρκία θα επιδιώκουμε πάντα να έχουμε ανοιχτούς διαύλους και ειλικρινή συζήτηση, θα μεταφέρουμε, όμως, και τις θέσεις μας με αυτοπεποίθηση και με τη βεβαιότητα ότι έχουμε το Διεθνές Δίκαιο με το μέρος μας. Σε ερώτηση αν ανησυχεί για θερμό επεισόδιο απάντησε πως δεν ανησυχεί, προσέθεσε, όμως, και ότι δεν επαναπαύεται κιόλας και παρέπεμψε στην προμήθεια της τέταρτης φρεγάτας Belh@rra και ταυτόχρονα στην νέα αναβάθμιση των τριών προηγούμενων. Σε ό,τι αφορά τις προοπτικές του ελληνοτουρκικού διαλόγου ο Πρωθυπουργός ξεκαθάρισε ότι «η Ελλάδα δεν πρόκειται ποτέ να συζητήσει ούτε ζητήματα αφοπλισμού, ούτε προφανώς ζητήματα “γκρίζων ζωνών”, ούτε ζητήματα κυριαρχίας».

Σε αυτό το κλίμα, που ασφαλώς δεν είναι και το καλύτερο, θα διεξαχθεί η συνάντηση Μητσοτάκη Ερντογάν την Τρίτη το απόγευμα ώρα Ελλάδος στο γνωστό φορμάτ (οι δύο ηγέτες, οι δύο υπουργοί Εξωτερικών και οι δύο διπλωματικοί σύμβουλοι). Ένα θέμα που ασφαλώς θα απασχολήσει τη συνάντηση είναι και η αίτηση που έχει υποβάλει η Τουρκία για ένταξη στο μηχανισμό SAFE και η ξεκάθαρη δήλωση του Κυριάκου Μητσοτάκη πως θα μπλοκάρει την πρόσβαση της Τουρκίας σε αυτό, αν η Άγκυρα δεν άρει το casus belli. Το γεγονός αυτό έχει ενοχλήσει τον Ερντογάν και την τουρκική ηγεσία και αναμένεται να υπάρξει ένταση και στη συνάντηση, καθώς ο Πρωθυπουργός έχει προαναγγείλει ότι θα το θέσει ο ίδιος στον Ερντογάν. Τριβές, όμως, ανάμεσα στις δύο πλευρές αναμένεται να δημιουργήσει και το ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης-Κύπρου, το οποίο η Τουρκία προσπαθεί εδώ και έναν χρόνο να παρεμποδίσει. Το γεγονός, όμως, ότι αυτή η συνάντηση θα πραγματοποιηθεί (παρά το βαρύ κλίμα του τελευταίου διαστήματος και παρά τις τουρκικές προκλήσεις τον τελευταίο χρόνο), δηλώνει, όπως επισημαίνουν διπλωματικές πηγές, πως δεν είναι στις προθέσεις των δύο ηγετών να αφήσουν την κατάσταση να ξεφύγει…

Αδιέξοδα εντός και εκτός

Σε ένα πολιτικό και κοινωνικό ναρκοπέδιο, που δεν περιορίζεται στα εσωτερικά της σύνορα, δείχνει να εισέρχεται η Τουρκία. Τα πιο ανησυχητικά μηνύματα εκπέμπονται από τη Συρία, όπου η τουρκική εξωτερική πολιτική οδηγείται σε αδιέξοδο: η Άγκυρα παραμένει εγκλωβισμένη ανάμεσα στην ανάγκη να αποτρέψει μια κουρδική αυτονομία στα νότια σύνορά της και στη φθίνουσα δυνατότητά της να επηρεάσει τις εξελίξεις στο πεδίο. Οι απευθείας διαπραγματεύσεις του Ισραήλ με την κυβέρνηση της Δαμασκού, και το σχέδιο που παρουσιάστηκε βγάζει την Άγκυρα έξω από το παιχνίδι αν γίνει αποδεκτό, ενώ η επίθεση της ισραηλινής αεροπορίας στο Κατάρ έχει προκαλέσει πανικό στους Τούρκους, που τρέμουν μην έρθει η σειρά τους.

Η Άγκυρα δεν έχει συμμάχους. Οι σχέσεις με τις ΗΠΑ, που μαζί με τη Ρωσία, παραδοσιακά διαμόρφωναν τις ισορροπίες στη Συρία, έχουν καταστεί ασταθείς και αντιφατικές. Η κυβέρνηση Ερντογάν επιμένει να προβάλλει το αφήγημα μιας «Τουρκίας χωρίς τρομοκρατία», όμως η πραγματικότητα είναι ότι το κουρδικό ζήτημα παραμένει αγκάθι, καθώς οι κουρδικές δυνάμεις εξακολουθούν να στηρίζονται από την Ουάσιγκτον.

Ταυτόχρονα, η αντιπαράθεση με το Ισραήλ στενεύει τον περιφερειακό χώρο ελιγμών της Τουρκίας. Η σκληρή ρητορική της Άγκυρας για τη Γάζα δεν έχει μετατραπεί σε συγκεκριμένη στρατηγική, ενώ η διαρκής επίκληση του «ηγετικού ρόλου του Ερντογάν στον μουσουλμανικό κόσμο» χάνει σε αξιοπιστία. Η Άγκυρα εμφανίζεται ανίκανη να κεφαλαιοποιήσει τη συγκυρία, αφού ούτε η Χαμάς, ούτε οι αραβικές χώρες αναγνωρίζουν τον Ερντογάν ως τον αναντικατάστατο ηγέτη της αντίστασης. Έτσι, η Τουρκία βρίσκεται διπλά περιορισμένη από τους Κούρδους και το Ισραήλ, γεγονός που περιορίζει δραματικά τον περιφερειακό της ρόλο.

Η αντιπολίτευση

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο εξωτερικής αδυναμίας, η εν εξελίξει υπόθεση ακύρωσης του συνεδρίου του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP) δεν είναι μια «απλή» εσωκομματική διαμάχη, αλλά μια διαδικασία που μπορεί να ανατρέψει τον ίδιο τον χάρτη της πολιτικής σκηνής. Η απόφαση του Πολιτικού Δικαστηρίου της Άγκυρας να μεταθέσει την τελική ετυμηγορία για τις 24 Οκτωβρίου δεν έφερε λύση, αλλά παράταση αγωνίας.

Η πιθανότητα να ακυρωθεί το συνέδριο του 2023 και να επιστρέψει στην ηγεσία ο Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, απειλεί όλες τις πολιτικές δυνάμεις. Γιατί αν ένα πολιτικό δικαστήριο μπορεί να ακυρώνει εκλογές μέσα σε κόμμα, τότε αύριο μπορεί να αμφισβητήσει και την ίδια τη βούληση των πολιτών. Δεν είναι τυχαίο ότι Τούρκοι αναλυτές μιλούν διαρκώς πλέον για «δικαστικό πραξικόπημα».

Η οποία δημοκρατία επικρατούσε στην Τουρκία τις τελευταίες δυο δεκαετίες διαβρώνεται πλέον συστηματικά και με σχέδιο, είπαν συνομιλητές της Realnews στην Τουρκία. Η βούληση της κάλπης ακυρώνεται με διοικητικά και δικαστικά μέσα. «Η χώρα κυβερνάται πια όχι με την κάλπη αλλά με φακέλους δικογραφιών», είπε χαρακτηριστικά Τούρκος αναλυτής. Αυτό σημαίνει ότι η βασική αρχή της μεταπολεμικής Τουρκίας (η ασφάλεια των εκλογών από το 1950 και μετά) μπαίνει στο στόχαστρο. «Αν οι πολίτες αισθανθούν ότι η ψήφος τους δεν μετράει, τότε η πολιτική νομιμοποίηση θα εκραγεί», προειδοποίησε ο ίδιος.

Οικονομία: οι αριθμοί δεν συγχωρούν

Η αγορά ήταν η πρώτη που αντέδρασε στην αναβολή της απόφασης για το CHP. Την ημέρα που το δικαστήριο ανέβαλε την απόφαση, ο δείκτης BIST-100 εκτινάχθηκε κατά 6,06% Και οι τράπεζες +5%. Το μήνυμα είναι σαφές: κάθε αναστολή δικαστικής επέμβασης μεταφράζεται σε ανάσα. Όμως τα θεμελιώδη μεγέθη είναι ζοφερά. Οικονομικοί αναλυτές προειδοποιούν: μόνο μέσα στον Σεπτέμβριο η Κεντρική Τράπεζα έχει «κάψει» πάνω από 11 δισ. δολάρια από τα συναλλαγματικά αποθέματα για να συγκρατήσει την ισοτιμία. Τα καθαρά διαθέσιμα αποθέματα κυμαίνονται μόλις μεταξύ 45 και 54 δισ. δολαρίων, ποσό ανεπαρκές για μια χώρα με τεράστιες εξωτερικές υποχρεώσεις. Ο πληθωρισμός παραμένει πάνω από 65% ετησίως, ενώ η τουρκική λίρα συνεχίζει την υποτίμησή της.

Οι πολίτες το βιώνουν καθημερινά: αυξήσεις σε ενοίκια, τρόφιμα, καύσιμα. Σύμφωνα με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις, το 71% δηλώνει ότι «δεν βγαίνει οικονομικά στο τέλος του μήνα», ενώ το 64% θεωρεί ότι η κυβέρνηση «δεν έχει σχέδιο για την οικονομία». Αυτά τα ποσοστά μεταφράζονται σε πολιτική οργή.

Η κοινωνία βρίσκεται και αυτή σε ασφυκτική πίεση. Καλλιτέχνες, συγγραφείς και δημοσιογράφοι αντιμετωπίζουν διώξεις για δηλώσεις ή έργα ετών, όπως η πρόσφατη περίπτωση της σεναριογράφου Μερβέ Γκιοντέμ που συνελήφθη για μια συνέντευξη του 2021. Η κουλτούρα ποινικοποιείται, η ελευθερία έκφρασης συρρικνώνεται. Ταυτόχρονα, η εγκληματικότητα ανεβαίνει.

Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση προβάλλει το αφήγημα μιας νέας ειρηνευτικής διαδικασίας με το Κουρδικό. Ο Ντεβλέτ Μπαχτσελί μιλά για ένα σχέδιο «Τρομοκρατία-Ελεύθερη Τουρκία», η Βουλή έχει συστήσει ειδική «Επιτροπή Εθνικής Αλληλεγγύης, Αδελφοσύνης και Δημοκρατίας», και στο τραπέζι βρίσκονται μέτρα για αποστράτευση του PKK και ακόμα και ο «νόμος ελπίδας» για τον Αμπντουλάχ Οτζαλάν. Ωστόσο, μέχρι τώρα, όλα αυτά παραμένουν στα χαρτιά και δεν έχει γίνει ακόμα καμία ουσιαστική αλλαγή, κανένα ουσιαστικό βήμα από καμία πλευρά.

Κυβερνητική φθορά

Η πολιτική φθορά της κυβέρνησης είναι εμφανής. Στην έρευνα της AREA (Αύγουστος 2025), ο Ερντογάν συγκεντρώνει 41,7% απέναντι στον Μανσούρ Γιαβάς που φτάνει το 58%. Απέναντι στον Εκρέμ Ιμάμογλου, ο Ερντογάν μένει στο 43,2%, ενώ ο δήμαρχος Κωνσταντινούπολης αγγίζει το 56,8%. Ακόμα και ο Οζγκιούρ Οζέλ, αν και πιο αδύναμος, πλησιάζει τον Πρόεδρο με 48% έναντι 52%.

Σε επίπεδο κομμάτων, το AKP βρίσκεται περίπου στο 28-31% και έρχεται οριακά δεύτερο μετά το CHP. Το φιλοκουρδικό DEM είναι περίπου στο 10%, το MHP στο 9% και το ΙΥΙ κάτω από το 7%. Τα δεδομένα αυτά δείχνουν μια κοινωνία ενδεχομένως έτοιμη να στραφεί αλλού, αλλά που παραμένει εγκλωβισμένη σε ένα θεσμικό πλαίσιο και στα αφηγήματα του καθεστώτος περί «μεγαλείου» της Τουρκίας που μπορούν να διαστρεβλώνουν, ακόμα και να ακυρώνουν τη λαϊκή βούληση.

Η Τουρκία του Ερντογάν σήμερα βρίσκεται σε τριπλή κρίση: πολιτική, οικονομική και κοινωνική. Το κράτος δικαίου διαλύεται μέσα σε δικαστικά παιχνίδια, η οικονομία κατρακυλά υπό το βάρος ελλείμματος και πληθωρισμού, και η κοινωνία πιέζεται ανάμεσα σε φτώχεια, εγκληματικότητα και λογοκρισία. Οι αριθμοί της οικονομίας, τα στατιστικά εγκληματικότητας και οι δείκτες των δημοσκοπήσεων δείχνουν το ίδιο πράγμα: το σύστημα φτάνει στα όριά του.