Το ΣτΕ διορθώνει τη ΝΔ: η εποπτεία ΜΚΟ δεν είναι πειθαρχείο

Υπάρχουν δικαστικές αποφάσεις που περνούν σαν τεχνικές λεπτομέρειες και υπάρχουν άλλες που λειτουργούν σαν καθρέφτης σε μια ολόκληρη πολιτική στρατηγική. Η απόφαση 1764/2024 του Συμβουλίου της Επικρατείας για το Μητρώο ΜΚΟ ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Δεν αρκείται σε μια νομοτεχνική διόρθωση· αποδομεί, σημείο προς σημείο, ένα μοντέλο εποπτείας που η κυβέρνηση Μητσοτάκη είχε στήσει γύρω από τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, με πρόσχημα τη διαφάνεια και ουσία που έμοιαζε περισσότερο με πολιτικό έλεγχο.

Τι ακυρώνει το ΣτΕ

Ο νόμος 4939/2022 και η υπουργική απόφαση ΥΑ82876/8.5.2026 έδιναν στον Γενικό Γραμματέα Μεταναστευτικής Πολιτικής διακριτική ευχέρεια να απορρίπτει αιτήσεις εγγραφής ΜΚΟ στο μητρώο -μια ευχέρεια που το ΣτΕ κρίνει ως επιτομή διοικητικής αυθαιρεσίας. Στο ίδιο πλαίσιο έπεφταν η υποχρεωτική δημοσιοποίηση χορηγών και συνδρομητών, ουσιαστικά στοχοποίηση πολιτών που στηρίζουν οργανώσεις, και η διετής απαγόρευση επανεγγραφής για τυπικές παραβάσεις, καθαρά τιμωρητικού χαρακτήρα. Το δικαστήριο δεν καταργεί τον θεσμό του μητρώου· τον επαναφέρει στη συνταγματική του λογική, απογυμνώνοντάς τον από τις υπερβολές που είχαν χτιστεί πάνω του. Ιδιαίτερο βάρος έχει η αμφισβήτηση δύο προϋποθέσεων εγγραφής που, ουσιαστικά, ποινικοποιούσαν την απλή παρουσία κάποιου σε ΜΚΟ πριν από οποιαδήποτε καταδίκη -ζήτημα τόσο σοβαρό που το ΣτΕ παραπέμπει στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθιστώντας το θέμα ευρωπαϊκό και όχι απλά εγχώριο.

Ο στόχος πίσω από τη ρητορική

Οι ΜΚΟ είναι, καταστατικά, μη κερδοσκοπικές οργανώσεις που καλύπτουν κενά όπου το κράτος αδυνατεί ή αργεί να ανταποκριθεί, συνήθως σε συνεργασία -και συχνά με χρηματοδότηση- από τη δημόσια διοίκηση. Κανείς δεν αμφισβητεί ότι χρειάζονται πλαίσιο ελέγχου, διαφάνεια χρηματοδότησης και λογοδοσία. Άλλο, όμως, αυτό, και άλλο η συστηματική αντιμετώπισή τους ως συλλήβδην ύποπτων. Η επιλογή αυτή δεν είναι τυχαία: πρόκειται για οργανώσεις χωρίς κομματικό μηχανισμό, άρα χωρίς πολιτικό κόστος για όποιον τις χτυπά, που δρουν σε πεδία φορτισμένα -μετανάστευση, άσυλο, κοινωνική ένταξη- όπου η καχυποψία καλλιεργείται εύκολα όταν η κοινωνία δεν γνωρίζει το πραγματικό τους έργο. Η στοχοποίηση αυτή εντάσσεται σε μια προσπάθεια του Μαξίμου να χαϊδέψει ακροδεξιά ακροατήρια, αντί να θεσπίσει ουσιαστικές δικλείδες ασφαλείας.

Αξίζει να θυμηθούμε ότι το 2015, στην κορύφωση της προσφυγικής κρίσης, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών δεν ήταν πρόβλημα αλλά μέρος της λύσης, λειτουργώντας για πρώτη φορά υπό τον συντονισμό της Ελληνικής Αστυνομίας. Αυτή η ιστορική μνήμη δεν πρέπει να διαγράφεται για να εξυπηρετήσει σημερινές επικοινωνιακές σκοπιμότητες. Το ΣτΕ έκρινε ότι η εποπτεία είναι θεμιτή· η αυθαιρεσία, όχι. Μήπως ήρθε η ώρα το Μαξίμου να το αφομοιώσει, αντί να αναζητήσει τον επόμενο βολικό εχθρό;