Πέθανε ο Στέφανος Μάνος σε ηλικία 87 ετών: «Πάει πια, θα μας λείψει»

Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 87 ετών ο πρώην υπουργός Στέφανος Μάνος, μία από τις προσωπικότητες που άφησαν το δικό τους, ξεχωριστό αποτύπωμα στην πολιτική ζωή της χώρας. Τα τελευταία χρόνια αντιμετώπιζε προβλήματα υγείας, ενώ η είδηση του θανάτου του προκάλεσε συγκίνηση σε ανθρώπους που συνεργάστηκαν μαζί του ή βρέθηκαν στο πλευρό του κατά τη διάρκεια της πολυετούς πορείας του.

Η πολιτική διαδρομή του ξεπέρασε τις τρεις δεκαετίες και περιλάμβανε σημαντικές κυβερνητικές θέσεις, έντονες πολιτικές συγκρούσεις αλλά και πρωτοβουλίες που συζητήθηκαν πολύ. Διετέλεσε, μεταξύ άλλων, υπουργός Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων, Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, ενώ αργότερα ίδρυσε τους Φιλελεύθερους και υπήρξε συνιδρυτής της Δράσης. Οι θέσεις του, συχνά αντισυμβατικές για τα δεδομένα της εποχής, τον έφεραν αρκετές φορές στο επίκεντρο έντονων αντιπαραθέσεων.

Από τις σπουδές και τις επιχειρήσεις στην πολιτική

Ο Στέφανος Μάνος γεννήθηκε στην Αθήνα τον Δεκέμβριο του 1939 και ήταν γιος του χειρουργού Αλέξανδρου Μάνου, ο οποίος είχε διατελέσει διευθυντής του νοσοκομείου «Ευαγγελισμός», και της Μαριέττας Πανούτσου. Σπούδασε μηχανολόγος μηχανικός, με ειδίκευση στην αεροδυναμική, στο Πολυτεχνείο της Ζυρίχης και συνέχισε τις σπουδές του στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, από όπου απέκτησε MBA.

Προτού περάσει στην πολιτική, είχε ήδη αναπτύξει έντονη επιχειρηματική δραστηριότητα και είχε αναλάβει υψηλόβαθμες διοικητικές θέσεις στην «Αλλατίνη Α.Ε.». Το 1977 πήρε τη μεγάλη απόφαση να εγκαταλείψει τον επιχειρηματικό χώρο και να κατέβει για πρώτη φορά στις εκλογές. Την ίδια χρονιά εξελέγη βουλευτής Β΄ Αθηνών με τη Νέα Δημοκρατία και ανέλαβε καθήκοντα υφυπουργού Δημοσίων Έργων.

Τα επόμενα χρόνια πέρασε από σημαντικές κυβερνητικές θέσεις, ενώ επί κυβέρνησης Κωνσταντίνου Μητσοτάκη ανέλαβε τα υπουργεία Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων, Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών. Το 1998, η σύγκρουσή του με τον τότε πρόεδρο της Νέας Δημοκρατίας, Κώστα Καραμανλή, οδήγησε στη διαγραφή του από το κόμμα. Έναν χρόνο αργότερα ίδρυσε τους Φιλελεύθερους, ενώ το 2004 εξελέγη βουλευτής Επικρατείας ως ανεξάρτητος συνεργαζόμενος με το ΠΑΣΟΚ. Το 2009, μαζί με τον Βασίλη Κοντογιαννόπουλο και τον Γιάννη Μπουτάρη, ίδρυσε τη «Δράση».

Οι παρεμβάσεις που άφησαν το αποτύπωμά τους

Στη διάρκεια της πολιτικής του πορείας ο Στέφανος Μάνος συνδέθηκε με σειρά παρεμβάσεων στην καθημερινότητα και στις υποδομές της χώρας. Μεταξύ άλλων, προώθησε τη δημιουργία των πρώτων παιδότοπων, την προστασία των παραδοσιακών οικισμών και τον θεσμικό καθορισμό εκατοντάδων από αυτούς, ενώ προχώρησε στην υιοθέτηση αυστηρότερων περιβαλλοντικών κανονισμών και προστίμων για βιομηχανίες που προκαλούσαν ρύπανση.

Στη δική του θητεία συνδέθηκε επίσης με παρεμβάσεις όπως η πεζοδρόμηση της Πλάκας και η απομάκρυνση νυχτερινών κέντρων από την περιοχή, η επίσπευση της μεταφοράς του εργοστασίου φωταερίου από το κέντρο της Αθήνας στην Ελευσίνα και η καθιέρωση λεωφορειολωρίδων στην πρωτεύουσα. Ως υπουργός Οικονομικών συνέβαλε στο θεσμικό πλαίσιο για την είσοδο της κινητής τηλεφωνίας στην Ελλάδα, ενώ υποστήριξε την απελευθέρωση αγορών που μέχρι τότε κυριαρχούνταν από τη ΔΕΗ και τον ΟΤΕ. Η πολιτική του παρουσία συνδέθηκε επίσης με μεγάλα έργα υποδομής, όπως το αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος», το Μετρό της Αθήνας και η Αττική Οδός.

Το συγκινητικό «αντίο» του Αριστοτέλη Αϊβαλιώτη

Με μια μακροσκελή και ιδιαίτερα προσωπική ανάρτηση αποχαιρέτησε τον Στέφανο Μάνο ο στενός συνεργάτης του και πρώην Γενικός Γραμματέας του υπουργείου Περιβάλλοντος, Αριστοτέλης Αϊβαλιώτης. Μίλησε για έναν άνθρωπο που, όπως έγραψε, πολλές φορές χαρακτηρίστηκε «ανάλγητος» επειδή δεν «χάιδευε αυτιά», αλλά για εκείνους που τον γνώριζαν από κοντά ήταν ένας άνθρωπος ευαίσθητος, με τεράστιες γνώσεις, πρακτικό μυαλό και ανεξάντλητο χιούμορ.

Αναλυτικά η ανάρτησή του:

«Θρηνώ και οδύρομαι όταν εννοήσω τον θανατον»

«Όλοι οι άνθρωποι είμαστε μόρια σκόνης, διάσπαρτα στο απέραντο σύμπαν. Οπως τα πεφταστέρια που βλέπουμε στον νυχτερινό ουρανό. Αλλα μικρά, σαν κόκκοι άμμου, άλλα μεγάλα, σαν τεράστιοι βράχοι που αφήνουν μια μεγάλη φωτεινή τροχιά στον ορίζοντα.

Τέτοιος τεράστιος βράχος ήταν ο Στέφανος Μάνος που μας άφησε σήμερα.

Φαντάζομαι, σαν και εμένα θα υπάρχουν ακόμα πολλοί που σήμερα αισθάνονται ορφανοί. Γιατί ο Στέφανος Μάνος για πολλά χρόνια μας έδινε ελπίδα ότι ορθολογισμός και πολιτική δεν είναι έννοιες ασύμβατες. Γιατί το πολύμορφο έργο που άφηνε όπου του δινόταν η ευκαιρία βελτίωνε την ζωή όλων μας. Και γιατί, για όσους τον γνώριζαν πιο προσωπικά, ήταν ένας ωραίος άνθρωπος.

Ο Στέφανος Μάνος μπόρεσε να βρει κουράγιο και να αφήσει τον χώρο των επιχειρήσεων, στον οποίο θα είχε λάμψει ίσως περισσότερο, και να μπει στην πολιτική το 1977, με την παρότρυνση ενός άλλου μεγάλου, του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Το διάστημα 1977-1981 καθώς και εκείνο του 1990-1993 του δόθηκε η δυνατότητα, σαν υπουργός να βάλει την σφραγίδα του στα σημαντικότερα έργα που σήμερα θεωρούμε την μηχανή της ανάπτυξης της χώρας. Η πολεοδομική αναμόρφωση, το αεροδρόμιο Ελευθέριος Βενιζέλος, το Μετρό της Αθήνας, η Αττική Οδός, το σύστημα των παραχωρήσεων, και τόσα άλλα είναι έργα του Στέφανου Μανου, σε αυτό το σύντομο παράθυρο διοίκησης του.

Του χρωστάμε πολλά. Πόσα περισσότερα θα ήταν αν το πολιτικό σύστημα δεν τον απέρριπτε τόσο σύντομα. Γιατί ο Στέφανος Μάνος είχε ένα χαρακτηριστικό, που για κάποιους ήταν θαυμαστό, για άλλους ανάθεμα: έλεγε τα σύκα σύκα και την σκάφη σκάφη και δεν συμβιβαζόταν εύκολα με ισορροπίες. Ετσι, στην μικρή μας ελληνική παρέα, όπου όλοι θέλουν να κρατάνε τους άλλους από κάπου, αυτός ήταν ένας μόνος του.

Μόνος, αλλά Μάνος.

Προσπάθησε να ξεπεράσει τον αποκλεισμό με την δημιουργία νέων κομμάτων, υπό την ηγεσία του, το 1999 με τους Φιλελεύθερους, το 2008 με την Δράση. Η αποτυχία του σηματοδοτεί, μεταξύ άλλων, την αποτυχία του ελληνικού πολιτικού συστήματος και της ελληνικής κοινωνίας να πειραματίζεται και να δοκιμάζει κάτι άλλο, εκτός από τις διαφορετικές αποχρώσεις του λαϊκισμού.

Ίσως σε μια άλλη χώρα τα πειράματα του Στεφανου Μανου να είχαν ευτυχή κατάληξη. Ισως σε μια άλλη εποχή, μια άλλη χρονική στιγμή. Ομως, παρόλη την αποτυχία, για όσους ζήσαμε μαζί του αυτήν την διαδρομή, τι σχολείο ήταν αυτό, τι καταπληκτική εμπειρία.

Για εμάς τους φανατικούς φίλους και οπαδούς του ο Στέφανος Μάνος αντιπροσώπευε μια ελπίδα για την Ελλάδα. Αλλά ήταν και ένας ωραίος άνθρωπος.

Κάποιοι τον κατηγορούσαν σαν «ανάλγητο», γιατί απλά δεν χάιδευε αυτιά. Αλλά εμείς που τον ξέραμε, βλέπαμε έναν ευαίσθητο άνθρωπο, με τεράστιες γνώσεις, με ένα φανταστικό πρακτικό μυαλό, και με ένα ανεξάντλητο χιούμορ. Ενας πραγματικά «Αναγεννησιακός» άνθρωπος.

Πάει πια. Θα μας λείψει. Αλλά δεν θα τον ξεχάσουμε.

Captain, oh, my Captain».