Social media: Instagram, Facebook και TikTok θα αποκλείουν τους κάτω των 15 από 1.1.2027 – Εκτός Viber και WhatsApp

Η κυβέρνηση παρουσίασε σήμερα (12.10.26) νομοθετικό πλαίσιο για την προστασία των ανηλίκων από τους κινδύνους της υπερβολικής χρήσης των social media, με εφαρμογή από την 1η Ιανουαρίου 2027. Το σχέδιο προβλέπει ηλικιακό όριο, έλεγχο της ηλικίας των χρηστών με ψηφιακά εργαλεία και μεγαλύτερη ευθύνη συμμόρφωσης για τις ίδιες τις πλατφόρμες.

Στη διυπουργική συνέντευξη Τύπου που έγινε στο Μέγαρο Μποδοσάκη, το σκεπτικό και τις κύριες τεχνικές παραμέτρους της πρωτοβουλίας ανέπτυξαν ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος, ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης και ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου. Όπως ανακοινώθηκε, το νομοσχέδιο θα κατατεθεί την Τρίτη 13 Οκτωβρίου στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή για ακρόαση φορέων και συζήτηση. Η κυβέρνηση επιδιώκει να φτάσει στην Ολομέλεια στις 22 Οκτωβρίου και να αρχίσει να εφαρμόζεται στις αρχές του 2027.

Το σχέδιο προβλέπει όριο ηλικίας τα 15 έτη, ενώ οι πλατφόρμες θα υποχρεούνται να ελέγχουν την ηλικία όταν δεν μπορούν να εξακριβώσουν με ασφάλεια πόσο χρονών είναι ο χρήστης. Το νομοσχέδιο αναμένεται να διευκρινίσει το ακριβές πεδίο εφαρμογής, τους όρους για εφήβους άνω των 15 ετών και ποιες υπηρεσίες θα περιλαμβάνονται τελικά. Ωστόσο, στο υλικό της παρουσίασης υπάρχουν δύο διαφορετικές αναφορές για το έτος γέννησης από το οποίο ισχύει ο περιορισμός: η αρχική ενημέρωση αναφέρει την 1η Ιανουαρίου 2012, ενώ ο κ. Παπαστεργίου μίλησε για την 1η Ιανουαρίου 2013.

Μπλόκο στα social media για παιδιά κάτω των 15: Ο οδηγός με 28 ερωτήσεις και απαντήσεις

Στόχος της παρέμβασης δεν είναι να απαγορευτεί η τεχνολογία ή το διαδίκτυο, αλλά να ρυθμιστεί η χρήση των πλατφορμών από ανηλίκους. Βασικό μέσο εφαρμογής του πλαισίου θα είναι το Kids Wallet, το οποίο, όπως εξήγησε ο κ. Παπαστεργίου, θα επιβεβαιώνει αν κάποιος βρίσκεται πάνω ή κάτω από το ηλικιακό όριο, χωρίς να γνωστοποιεί στις πλατφόρμες την ημερομηνία γέννησής του.

Από την ατομική ευθύνη στην ευθύνη των πλατφορμών

Ο κ. Σκέρτσος χαρακτήρισε την κατάσταση «ψηφιακή ασυμμετρία». Όπως εξήγησε, από τη μία βρίσκονται οι μεγάλες πλατφόρμες, οι οποίες συλλέγουν δεδομένα και επιλέγουν το περιεχόμενο που εμφανίζεται σε κάθε χρήστη, και από την άλλη τα παιδιά, που δεν έχουν ακόμη αναπτύξει πλήρως την ικανότητα να αυτορρυθμίζονται.

«Πρέπει πλέον ως οργανωμένη πολιτεία να θεσπίσουμε ένα πλαίσιο κανόνων», δήλωσε, επισημαίνοντας ότι οι αλγόριθμοι διαμορφώνουν τη ροή περιεχομένου με βάση όσα προτιμούν οι χρήστες και ενδέχεται να αυξήσουν τόσο τον χρόνο όσο και την ένταση της χρήσης. Παράλληλα, υποστήριξε ότι ο περιορισμός της χρήσης δεν μπορεί να αποτελεί αποκλειστικά ευθύνη των γονιών.

«Μας αρκεί η αυτορρύθμιση των επιχειρήσεων; […] Η απάντηση είναι όχι», τόνισε. Στη συνέχεια πρόσθεσε: «Πρέπει να μεταφερθούμε από την ατομική ευθύνη της κάθε οικογένειας και του κάθε γονιού […] στην εταιρική ευθύνη, στην υποχρέωση δηλαδή κάθε εταιρείας να συμμορφωθεί με το πλαίσιο κανόνων που θέτει το κράτος».

Ο υπουργός ξεκαθάρισε ότι δεν επιδιώκεται να απαγορευτεί συνολικά η τεχνολογία. «Η τεχνολογία είναι σημαντική για τα παιδιά, για την εκπαίδευσή τους, για την ενημέρωσή τους, για την ψυχαγωγία τους, για την κοινωνικοποίησή τους», ανέφερε, εξηγώντας ότι ζητούμενο είναι να θεσπιστούν συγκεκριμένοι κανόνες για τη λειτουργία των πλατφορμών.

Για την ευρωπαϊκή διάσταση της ρύθμισης, ο κ. Σκέρτσος ανέφερε πως έχουν γίνει διαβουλεύσεις με τις αρμόδιες υπηρεσίες της ΕΕ και ότι η ελληνική πρόταση βασίζεται στο ισχύον πλαίσιο της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA). Παρουσίασε επίσης την πρωτοβουλία ως επόμενο βήμα μετά τις παρεμβάσεις που, όπως είπε, άρχισαν με την απαγόρευση των κινητών στα σχολεία και συνεχίστηκαν με δράσεις κατά του σχολικού εκφοβισμού και για την ασφάλεια των παιδιών.

Τα δεδομένα που παρουσίασε το Υπουργείο Υγείας

Ο υπουργός Υγείας αναφέρθηκε σε στοιχεία σχετικά με την ηλικία κατά την οποία ξεκινά η χρήση των social media, την υπερβολική ενασχόληση και τις συνέπειές της στην καθημερινότητα των παιδιών. Σύμφωνα με όσα είπε, πάνω από τους μισούς μαθητές γυμνασίου και λυκείου άρχισαν να χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης όταν ήταν 10 έως 12 ετών, ενώ ένας στους τέσσερις αναφέρει ότι κάνει υπερβολική χρήση.

Πρόσθεσε ότι περίπου ένας στους πέντε δεκαπεντάχρονους νιώθει νευρικότητα, δυσκολία συγκέντρωσης ή ανασφάλεια όταν δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει το κινητό του. Ανέφερε ακόμη ότι το 17% των παιδιών ηλικίας 11 έως 15 ετών υπέστη διαδικτυακή παρενόχληση το 2021-2022, ενώ το 20% των δεκαπεντάχρονων αφήνει σε δεύτερη μοίρα δραστηριότητες, όπως ο αθλητισμός και τα χόμπι, εξαιτίας της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Ο κ. Γεωργιάδης δήλωσε: «Δεν μπορούμε ούτε ως Υπουργείο Υγείας, ούτε ως κυβέρνηση, ούτε ως πολιτεία, ούτε ως κοινωνία, ούτε ως γονείς να σταθούμε αδιάφοροι». Παράλληλα, κάλεσε τους γονείς «να καταλάβουμε ότι δεν μπορεί να αφήνουμε το παιδί μας όλη την ημέρα σε μία οθόνη».

Η κυβέρνηση, διευκρίνισε ο υπουργός, δεν ισχυρίζεται ότι όλοι όσοι χρησιμοποιούν τα social media αναπτύσσουν εθισμό. Επισήμανε, ωστόσο, ότι η υπερβολική χρήση και η επαφή με επιβλαβές περιεχόμενο συνιστούν κινδύνους που χρειάζονται αντιμετώπιση. Πρόσθεσε ότι το υπουργείο, σε συνεργασία με τον Εθνικό Οργανισμό Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων, έχει ήδη δρομολογήσει πρόγραμμα για τον ψηφιακό εθισμό, ενώ λειτουργεί και η γραμμή 1145 για υποστήριξη παιδιών, γονέων και ενηλίκων.

«Το ότι παίρνει η κυβέρνηση την πρωτοβουλία βοηθάει πάρα πολύ και τους γονείς», δήλωσε, εξηγώντας πως η νομοθετική παρέμβαση μπορεί να διευκολύνει τις οικογένειες στη διαχείριση της χρήσης. Όπως πρόσθεσε, ο ψηφιακός εθισμός αφορά και ενήλικες, όμως στις μικρές ηλικίες έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, αφού ενδέχεται να επηρεάσει τόσο τη διαμόρφωση του χαρακτήρα όσο και τις σχέσεις με τους άλλους.

Οι αναφορές σε ποσοστά και διεθνείς οργανισμούς παρουσιάζονται εδώ ως μέρος των δηλώσεων του υπουργού. Για να τεκμηριωθούν δημοσιογραφικά στην τελική δημοσίευση, θα πρέπει να παρατεθούν η ακριβής πηγή, το δείγμα και η μεθοδολογία της κάθε έρευνας.

Η διαδικασία επαλήθευσης της ηλικίας στις πλατφόρμες

Ο κ. Παπαστεργίου είπε ότι οι πλατφόρμες θα χρειάζεται να ενεργοποιούν σύστημα επαλήθευσης, όταν δεν μπορούν να προσδιορίσουν με επαρκή βεβαιότητα την ηλικία του χρήστη. Όπως εξήγησε, το Kids Wallet δεν θα μεταδίδει την ημερομηνία γέννησης· θα αποστέλλει μόνο ένδειξη για το αν ο χρήστης έχει συμπληρώσει τα 15 έτη.

«Δεν δίνουν ούτε καν την ημερομηνία γέννησης. Δίνει μόνο ένα σήμα, ένα flag […] για το αν το άτομο αυτό είναι πάνω ή κάτω από δεκαπέντε έτη», δήλωσε. Περιέγραψε ότι, αν μια πλατφόρμα δεν έχει βεβαιότητα για την ηλικία, μπορεί να προβάλλει QR code, το οποίο ο χρήστης θα σαρώνει με το Kids Wallet ή το Gov.gr Wallet.

«Την 1η Ιανουαρίου του 2027 οι πλατφόρμες, σε περίπτωση που είναι βέβαιες ότι η ηλικία του χρήστη είναι κάτω από τα δεκαπέντε, θα είναι υποχρεωμένες να κλειδώσουν τον λογαριασμό αυτό», ανέφερε ο υπουργός. Τόνισε πως την ευθύνη για την εφαρμογή του συστήματος θα έχουν οι πλατφόρμες, όχι αποκλειστικά οι γονείς, οι οποίοι σήμερα συχνά πρέπει να εγκαθιστούν και να ρυθμίζουν διαφορετικές εφαρμογές περιορισμού.

Ο υπουργός παραδέχθηκε ότι προκύπτουν τεχνικά ζητήματα, μεταξύ των οποίων και η χρήση VPN, που μπορεί να δίνει την εντύπωση σύνδεσης από άλλη χώρα. Ανέφερε πως εξετάζεται η αξιοποίηση πρόσθετων στοιχείων που ήδη διαθέτουν οι πλατφόρμες, όπως ο αριθμός κινητού τηλεφώνου, η γλώσσα του φυλλομετρητή και η διεύθυνση IP. Η αναφορά αυτή δεν εγγυάται ότι θα αποτρέπεται κάθε παράκαμψη· περιγράφει τις λύσεις που συζητά η κυβέρνηση για τον περιορισμό της.

Ο κ. Παπαστεργίου επισήμανε επίσης ότι οι γονείς θα εξακολουθήσουν να συμμετέχουν στην εφαρμογή των μέτρων. Όπως εξήγησε, αν χρησιμοποιηθεί το ψηφιακό πορτοφόλι του γονέα για την επιβεβαίωση της ηλικίας του παιδιού, είναι πιθανό ο περιορισμός να μην εφαρμοστεί με τον προβλεπόμενο τρόπο.

Ποιες πλατφόρμες εντάσσονται και ποια σημεία εκκρεμούν

Στην παρουσίαση κατονομάστηκαν οι πλατφόρμες Instagram, Facebook και TikTok. Η αρχική ενημέρωση για τη συνέντευξη αναφερόταν και στο Snapchat, ενώ ο κ. Παπαστεργίου διευκρίνισε ότι ο κατάλογος δεν είναι κλειστός και μπορεί να προσδιοριστούν επιπλέον οι υπηρεσίες που θα υπάγονται στα μέτρα. Συνεπώς, η οριστική λίστα θα πρέπει να επιβεβαιωθεί μέσω του νομοσχεδίου ή των σχετικών κανονιστικών πράξεων.

Η αρχική ενημέρωση σημειώνει ακόμη ότι εξαιρούνται εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων, όπως το Viber και το WhatsApp, προκειμένου να συνεχιστεί η βασική επικοινωνία των παιδιών. Η εξαίρεση αυτή, όπως και η ακριβής οριοθέτηση ανάμεσα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τις εφαρμογές επικοινωνίας, χρειάζεται να αποσαφηνιστούν στο τελικό κείμενο.

Το νομοσχέδιο θα πρέπει επίσης να ορίσει τι συνεπάγεται η γονική συγκατάθεση για εφήβους από 15 έως 18 ετών: αν θα απαιτείται για την εγγραφή λογαριασμού, τη συνέχισή του ή και για τα δύο, καθώς και πώς θα δίνεται και θα ελέγχεται. Οι σχετικές διαδικασίες δεν προσδιορίστηκαν κατά τη δημόσια παρουσίαση.

Έλεγχοι και κυρώσεις για την εφαρμογή των μέτρων

Ο κ. Παπαστεργίου ανέφερε πως οι καταγγελίες θα αξιολογούνται με βάση τους μηχανισμούς που προβλέπει η DSA, με τη συνδρομή των αρμόδιων αρχών σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Για τις μεγάλες πλατφόρμες, τα πρόστιμα ενδέχεται να ανέλθουν έως το 6% του παγκόσμιου κύκλου εργασιών τους.

Το νομοσχέδιο θα χρειαστεί να προσδιορίζει ποιες αρχές είναι αρμόδιες, πώς υποβάλλονται και διερευνώνται οι καταγγελίες και με ποιον τρόπο επιβάλλονται οι κυρώσεις σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, ώστε να είναι σαφές το πλαίσιο λογοδοσίας. Κατά τη συνέντευξη, πάντως, δεν δόθηκαν λεπτομέρειες για τα επιμέρους στάδια της διαδικασίας.

Κατά την παρουσίαση της κυβέρνησης, το Kids Wallet λειτουργεί ως μηχανισμός που περιορίζει τη διαβίβαση προσωπικών δεδομένων στις πλατφόρμες. Δεν διευκρινίστηκε, ωστόσο, ποια δεδομένα καταγράφονται κατά την επαλήθευση, για πόσο διάστημα φυλάσσονται, ποιοι μπορούν να τα δουν ούτε ποιες εναλλακτικές θα έχουν οι οικογένειες που αδυνατούν να χρησιμοποιήσουν την εφαρμογή. Τα ζητήματα αυτά μένει να εξεταστούν στο τελικό νομοθετικό και τεχνικό πλαίσιο.

Προβλέπεται ότι το νομοσχέδιο θα συζητηθεί στη Βουλή και θα ακολουθήσει ακρόαση φορέων. Έτσι, θα μπορούν να καταθέσουν τις απόψεις τους γονείς, ειδικοί στην ψυχική υγεία, οργανώσεις για τα δικαιώματα των παιδιών και την προστασία προσωπικών δεδομένων, αλλά και οι ίδιες οι πλατφόρμες. Στην παρουσίαση που έγινε σήμερα δεν αναφέρθηκαν θέσεις των παραπάνω φορέων.

Ο κ. Παπαστεργίου ολοκλήρωσε λέγοντας ότι επιδιώκεται τα παιδιά να μεγαλώνουν «με την τεχνολογία δίπλα τους, αλλά όχι μόνο μέσα στο κινητό τους ή μόνο μέσα από έναν ψηφιακό κόσμο». Το νομοσχέδιο και οι διαδικασίες που θα ακολουθήσουν θα καθορίσουν το εύρος των περιορισμών, τις εξαιρέσεις, τον τρόπο παροχής συγκατάθεσης και τις εγγυήσεις προστασίας των δεδομένων.