Ανήλικοι και ενεργειακά ποτά: Οι παιδίατροι προειδοποιούν για κινδύνους – Παρενέργειες και σύνδεση με αλκοόλ, κάπνισμα

Τα ενεργειακά ποτά που καταναλώνουν ανήλικοι προκαλούν εκ νέου την έντονη ανησυχία των παιδιάτρων. Παρότι έχουν ενταχθεί εύκολα στις καθημερινές συνήθειες παιδιών και εφήβων, δεν πρόκειται για απλά αναψυκτικά: περιέχουν διεγερτικά συστατικά, κυρίως καφεΐνη, ενώ συχνά διαθέτουν πολλή ζάχαρη, ταυρίνη και γκουαρανά, που προσθέτει ακόμη μία πηγή καφεΐνης.

Με αφορμή τα ανησυχητικά ευρήματα μεγάλης εθνικής μελέτης σχετικά με την κατανάλωσή τους από παιδιά και εφήβους, η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής εξηγεί τι σημαίνει η χρήση ενεργειακών ποτών από ανηλίκους και σε ποια σημεία χρειάζεται να δώσουν προσοχή οι γονείς.

Στην έρευνα συμμετείχαν 40.768 μαθητές, από την Ε΄ τάξη του Δημοτικού μέχρι και τη Γ΄ Γυμνασίου. Κατανάλωση ενεργειακών ποτών δήλωσε το 26,3% των συμμετεχόντων.

Οι επιλογές που μπορούσαν να δώσουν οι μαθητές ήταν «ποτέ», «1-2 φορές την εβδομάδα», «3-4 φορές την εβδομάδα» ή «πάνω από 5 φορές την εβδομάδα». Συνεπώς, το συγκεκριμένο ποσοστό αφορά παιδιά που δήλωσαν ότι καταναλώνουν τέτοια ποτά τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα. Στους μεγαλύτερους εφήβους, πάντως, τα δεδομένα είναι ακόμη πιο έντονα.

Στην πανελλαδική μελέτη ESPAD-Ελλάδα 2024 του ΕΠΙΨΥ εξετάστηκε αντιπροσωπευτικό δείγμα 6.810 μαθητών της Α΄ Λυκείου, προερχόμενων από 488 σχολεία. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το 45% των 16χρονων έχει συνδυάσει αλκοόλ με ενεργειακό ποτό έστω μία φορά, ενώ το 27,6% το έχει κάνει τουλάχιστον τρεις φορές.

Για την Αττική, τα δύο ποσοστά διαμορφώθηκαν σε 43% και 25%, ενώ το 32% των εφήβων ηλικίας 16 ετών εκτιμά ως «ακίνδυνο» το να συνδυάσει κάποιος αλκοόλ και ενεργειακό ποτό μία ή δύο φορές. Ωστόσο, ανάλογες ενδείξεις είχαν εμφανιστεί και στο παρελθόν. Σε παλαιότερη έρευνα του ΕΦΕΤ, με 4.562 εφήβους ηλικίας 16 έως 18 ετών, το 43,9% είχε δηλώσει ότι καταναλώνει ενεργειακά ποτά, ενώ το 17% όσων τα χρησιμοποιούσαν ανέφερε ότι τα δοκίμασε για πρώτη φορά ήδη από το δημοτικό. Μολονότι η έρευνα αυτή δεν αποτελούσε εθνικά αντιπροσωπευτικό δείγμα, αποτυπώνει τη μακρόχρονη παρουσία του φαινομένου στην καθημερινότητα των εφήβων στην Ελλάδα.

Άγχος, αυξημένη πίεση και διαταραχές ύπνου στους εφήβους

«Η καφεΐνη είναι διεγερτικό του κεντρικού νευρικού συστήματος. Στα παιδιά και στους εφήβους μπορεί να επηρεάσει τον ύπνο, την εγρήγορση και τη συμπεριφορά. Συστηματική ανασκόπηση 57 μελετών, με συνολικά πάνω από 1,2 εκατομμύρια νέους, βρήκε συσχετίσεις της κατανάλωσης ενεργειακών ποτών με μικρότερη διάρκεια και χειρότερη ποιότητα ύπνου, άγχος και ψυχολογική δυσφορία, χαμηλότερη σχολική επίδοση, κάπνισμα, binge drinking και χρήση άλλων ουσιών. Επειδή μεγάλο μέρος των δεδομένων είναι παρατηρητικό, μιλάμε για συσχετίσεις και όχι για απόδειξη αιτιότητας», αναφέρει η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής.

Η Ένωση σημειώνει ακόμη ότι, όσον αφορά το καρδιαγγειακό σύστημα, έχουν παρατηρηθεί αιφνίδιες αυξήσεις στην αρτηριακή πίεση, όπως και διαφοροποιήσεις στον καρδιακό ρυθμό και την ηλεκτροφυσιολογία. Δύο νεότερες ανασκοπήσεις, που δημοσιεύτηκαν το 2026, υπογραμμίζουν πως οι μεγάλες δόσεις καφεΐνης μέσω ενεργειακών ποτών είναι δυνατόν να επιφέρουν αρρυθμίες ή διαταραχές στο ηλεκτροκαρδιογράφημα. Ιδιαίτερη εγρήγορση απαιτείται για παιδιά με γνωστή ή αδιάγνωστη καρδιακή ευπάθεια, αλλά και όταν συνυπάρχουν έντονη σωματική άσκηση, υψηλή θερμοκρασία, αφυδάτωση ή έλλειψη ύπνου.

Η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής επισημαίνει ότι «η καφεΐνη δεν “ξεμεθά” και δεν μειώνει τη συγκέντρωση αλκοόλ στο αίμα. Μπορεί να κάνει τον έφηβο να αισθάνεται πιο ξύπνιος, χωρίς να αποκαθιστά την κρίση, τον χρόνο αντίδρασης ή τον κινητικό συντονισμό. Γι’ αυτό ο συνδυασμός ενεργειακών ποτών με αλκοόλ είναι ιδιαίτερα ανησυχητικός, ιδίως όταν συνοδεύεται από μεγαλύτερη κατανάλωση αλκοόλ ή άλλες συμπεριφορές κινδύνου».

Οι συστάσεις της Ένωσης για τα ενεργειακά ποτά

Οι πιο πρόσφατες οδηγίες για τις ηλικίες 5 έως 18 ετών εκδόθηκαν το 2025, με τη συμμετοχή της American Academy of Pediatrics και άλλων κορυφαίων επιστημονικών φορέων. Σε αυτές, τα ποτά που περιέχουν καφεΐνη ή διαφορετικές διεγερτικές ουσίες εντάσσονται στα ροφήματα που συνιστάται να αποφεύγονται. Την ίδια ώρα, βάσει της ευρωπαϊκής νομοθεσίας, όσα ποτά ξεπερνούν τα 150 mg/L καφεΐνης πρέπει να φέρουν την επισήμανση «Υψηλή περιεκτικότητα σε καφεΐνη. Δεν συνιστάται για παιδιά…».

Κατά την Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής, χρειάζεται σταθερή ενημέρωση παιδιών, γονέων, σχολικών μονάδων και αθλητικών οργανισμών σχετικά με το πώς διαφέρουν τα energy drinks από τα sports drinks. Παράλληλα, κρίνεται απαραίτητη η ξεκάθαρη σύσταση να μην καταναλώνουν ενεργειακά ποτά τα παιδιά και οι έφηβοι, καθώς και η ειδική προειδοποίηση για τους κινδύνους από την ανάμειξή τους με αλκοόλ. Η Ένωση ζητά επίσης ισχυρότερη προστασία των ανηλίκων απέναντι στην προώθηση και τη διαφήμιση προϊόντων που περιέχουν διεγερτικά, αλλά και να περιλαμβάνεται σχετική ερώτηση στην προληπτική παιδιατρική εξέταση, ιδίως σε περιπτώσεις αϋπνίας, άγχους, αισθήματος παλμών ή άλλων επικίνδυνων συμπεριφορών.

Ολοκληρώνοντας την τοποθέτησή της, η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής στέλνει το ακόλουθο μήνυμα: «Η “ενέργεια” που υπόσχεται ένα κουτάκι δεν αντικαθιστά τον ύπνο, τη σωστή διατροφή και την ξεκούραση. Τα ενεργειακά ποτά δεν είναι απαραίτητα για κανένα παιδί ή έφηβο».