Γλυπτά του Παρθενώνα: Η πορεία της διεκδίκησης για την επανένωσή τους

Η υπόθεση των Γλυπτών του Παρθενώνα επιστρέφει στο επίκεντρο μέσα από μια ειρωνική συγκυρία: το Ηνωμένο Βασίλειο καλείται να αναγνωρίσει πως τα εθνικά κειμήλια συνδέονται με την πατρίδα τους. Η επιλογή της Γαλλίας να παραχωρήσει δανεικά στη Βρετανία την ιστορική Ταπισερί της Μπαγιέ φέρνει, με απρόβλεπτο τρόπο, ξανά μπροστά το αίτημα της επανένωσης των Γλυπτών.

Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, με άρθρο-παρέμβαση που φιλοξενεί σήμερα ο Guardian, χρησιμοποιεί το γαλλικό προηγούμενο για να υπογραμμίσει το παράδοξο της βρετανικής θέσης: «Όπως κανείς δεν θα διανοούνταν να τεμαχίσει την Ταπισερί για να εκθέσει τη μισή στο Λονδίνο, έτσι και ένα διαμελισμένο μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς δεν μπορεί να προσφέρεται σε δόσεις».

Η συγκεκριμένη παρέμβαση εντάσσεται σε μια μακρά σειρά διπλωματικών ορόσημων, που αρχίζει από την αφαίρεση του 1801 και τη διεθνή εκστρατεία-σύμβολο της Μελίνας Μερκούρη τη δεκαετία του ’80, ενώ φτάνει έως τη διπλωματική ένταση του 2023 με τον Ρίσι Σούνακ.

Παρότι τα τελευταία χρόνια έχουν προηγηθεί διαπραγματεύσεις μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, η Αθήνα επαναλαμβάνει τη «κόκκινη γραμμή» της: καμία φόρμουλα «δανεισμού» δεν θα γίνει δεκτή εφόσον προϋποθέτει την αποδοχή της βρετανικής κυριότητας επί των αριστουργημάτων του Φειδία.

Με αφετηρία το άρθρο του Πρωθυπουργού, παρατίθεται ένα σύντομο χρονολόγιο των σημαντικότερων σταθμών στην υπόθεση των Γλυπτών του Παρθενώνα:

1801-1804: Η αρπαγή των Γλυπτών του Παρθενώνα από τον Έλγιν

Ο Thomas Bruce, 7ος Λόρδος του Έλγιν και Βρετανός πρέσβης στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, αφαιρεί σχεδόν το 50% του γλυπτού διακόσμου του Παρθενώνα, δηλαδή τμήματα από τη ζωφόρο, τις μετόπες και τα αετώματα, καθώς και μία Καρυάτιδα. Η απομάκρυνση πραγματοποιήθηκε με οθωμανικό «φιρμάνι» αμφισβητούμενης νομιμότητας και προκάλεσε φθορές στο ίδιο το μνημείο.

Τέτοιο φιρμάνι μπορούσε να εκδώσει αποκλειστικά ο Σουλτάνος, κάτι που δεν έγινε ποτέ. Επομένως, αντίθετα με όσα υποστηρίζει η βρετανική πλευρά, τα γλυπτά δεν «αποκτήθηκαν νόμιμα», αλλά κλάπηκαν.

1816: Η αγορά της συλλογής από το Βρετανικό Μουσείο

Εξαιτίας των οικονομικών δυσκολιών του Έλγιν, το Βρετανικό Κοινοβούλιο αποκτά τη συλλογή για 35.000 λίρες, ποσό μικρότερο από το μισό εκείνου που είχε καταβάλει ο ίδιος για να τα κλέψει. Στη συνέχεια, τα Γλυπτά περνούν στο Βρετανικό Μουσείο, όπου παραμένουν εκτεθειμένα μέχρι σήμερα.