Ντόναλντ Τραμπ: Αδύναμος ή οργισμένος μετά την εκλογική συντριβή – Πώς θα διαχειριστεί τα ανοιχτά γεωπολιτικά μέτωπα

Η ήττα των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες εκλογές και η απώλεια του ελέγχου του Κογκρέσου φέρνουν τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, μπροστά σε ένα ερώτημα που θα επηρεάσει την υπόλοιπη θητεία του: θα γίνει «αδύναμη πάπια» (lame duck) στη διεθνή σκηνή ή θα απαντήσει ως «οργισμένη πάπια» (angry duck), κλιμακώνοντας τα μέτωπα της εξωτερικής πολιτικής;

Στην πολιτική των ΗΠΑ, ο όρος «lame duck» αναφέρεται σε εν ενεργεία αξιωματούχο που πλησιάζει στο τέλος της θητείας του. Μπορεί να συμβαίνει επειδή έχασε τις εκλογές, όπως ο Τραμπ, επειδή αποχωρεί λόγω συνταξιοδότησης ή επειδή συμπλήρωσε το όριο θητειών, όπως ισχύει και πάλι για τον ίδιο.

Παρότι διατηρεί στο ακέραιο τις συνταγματικές και νομικές αρμοδιότητές του, μεταξύ των οποίων να υπογράφει νόμους, να εκδίδει προεδρικά διατάγματα και να προχωρά σε διορισμούς, η πολιτική του επιρροή περιορίζεται αισθητά, αφού οι υπόλοιποι πολιτικοί δείχνουν μικρότερη διάθεση να συνεργαστούν μαζί του.

Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει πλέον μπροστά του δύο δρόμους: να βάλει τέλος στον βαθιά αντιδημοφιλή πόλεμο με το Ιράν, τον οποίο πολλοί Ρεπουμπλικάνοι θεωρούν υπεύθυνο για την εκλογική τους συντριβή, ή να οδηγήσει τη σύγκρουση σε επικίνδυνη κλιμάκωση, εντείνοντας την ήδη υπάρχουσα γεωπολιτική αβεβαιότητα για τις ΗΠΑ.

Η ήττα στο Κογκρέσο και το «ελεύθερο» στην εξωτερική πολιτική

Η επικράτηση των Δημοκρατικών στο Κογκρέσο βάζει αναπόφευκτα φραγμούς στους χειρισμούς του Τραμπ, καθώς το νομοθετικό σώμα έχει τον έλεγχο των κονδυλίων αμυντικής χρηματοδότησης που απαιτούνται για τη διεξαγωγή πολέμου.

Η αμερικανική πολιτική ιστορία, ωστόσο, δείχνει ότι κατά τα δύο τελευταία χρόνια της θητείας τους οι πρόεδροι συχνά μεταφέρουν την προσοχή τους από τα εσωτερικά ζητήματα στην εξωτερική πολιτική. Εκεί το Σύνταγμα τούς παρέχει πολύ μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων.

Παραμένει αβέβαιο, με δεδομένη την απρόβλεπτη φύση του Τραμπ, αν θα συνεχίσει την επιθετική πολιτική «Πρώτα η Αμερική» απέναντι στους συμμάχους, ιδίως στην Ευρώπη, για να εξευμενίσει αντιπάλους όπως η Κίνα και η Ρωσία, ή αν θα επιδιώξει έναν ηγετικό, ηγεμονικό ρόλο με στόχο την ειρήνευση στη Μέση Ανατολή.

«Αυτός ο πρόεδρος θέλει να μας κρατά σε εγρήγορση», παρατήρησε η Σούθα Ντέιβιντ-Γουίλπ, αντιπρόεδρος εξωτερικών σχέσεων της δεξαμενής σκέψης German Marshall Fund.

«Θέλει να εδραιώσει την κληρονομιά του, να προστατεύσει την οικογένειά του και τον εαυτό του, καθώς έχουν συσσωρεύσει τεράστιο πλούτο τα τελευταία χρόνια. Πιστεύω ότι θα είναι προς το συμφέρον του να βρει έναν τρόπο να βγει από το φιάσκο του Ιράν και να επιτύχει κατάπαυση του πυρός μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, καθώς είχε υποσχεθεί να το λύσει μέσα σε μία ημέρα και έχει ακόμα δύο χρόνια μπροστά του».

Ο Άντριου Πέιν, διευθυντής ερευνών του Chatham House για την Ευρώπη, τη Ρωσία και την Αμερική, εκτίμησε ότι ο Τραμπ ενδέχεται να λειτουργήσει ως «κουτσός τίγρης» στη δεύτερη διετία της θητείας του. Ενδέχεται επίσης να επανέλθει στις γνώριμες εμμονές του: τη δωρεάν στρατιωτική «παρασιτική» συμπεριφορά των Ευρωπαίων συμμάχων και την απόσυρση της υποστήριξης προς την Ουκρανία.

«Περιμένω ότι το δεύτερο μισό αυτής της διακυβέρνησης θα είναι πολύ πιο ανατρεπτικό από το πρώτο», ανέφερε.

Το Ιράν πανηγυρίζει – Προειδοποιήσεις για Πούτιν και Σι

Ο «τραυματισμένος» από τις ενδιάμεσες εκλογές Τραμπ ενδέχεται να ενθαρρύνει τους αντιπάλους των ΗΠΑ, προειδοποίησε ο Φρέντερινκ Κέμπε, διευθύνων σύμβουλος του Atlantic Council.

«Επικίνδυνα, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν και ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ ενδέχεται να στοιχηματίσουν ότι δεν υπάρχει καλύτερη ευκαιρία από τα επόμενα δύο χρόνια για να καταλάβουν περιφερειακές ευκαιρίες, απέναντι σε έναν πρόεδρο που έχει δείξει πιο πρόθυμος να συμβιβαστεί μαζί τους από οποιονδήποτε πρόσφατο προκάτοχο ή πιθανό διάδοχο».

Το Ιράν αποτελεί, ωστόσο, τη μεγαλύτερη πρόκληση. Η αποτυχία του πολέμου παραμένει ανοιχτή υπόθεση για τον Τραμπ, ενώ η ταπεινωτική εκλογική ήττα των Ρεπουμπλικανών προκάλεσε κύμα θριαμβολογίας στην Τεχεράνη.

Καθώς Ιρανοί ειρωνεύονταν ότι ο πόλεμος έφερε «αλλαγή καθεστώτος στο Τέξας αντί για την Τεχεράνη», τουλάχιστον ένας σκληροπυρηνικός αξιωματούχος προειδοποίησε ότι οι ΗΠΑ θα δεχτούν ανταποδοτικά πλήγματα πέρα από τις βάσεις τους στην περιοχή, αν εξαπολύσουν νέα επίθεση, και ότι θα χρησιμοποιηθούν «νέα όπλα».

Μετά τις εκλογές, παρέμεναν αυξημένες οι πιθανότητες για νέα αμερικανικά πλήγματα κατά του Ιράν.

Τις τελευταίες εβδομάδες, οι αμερικανικές δυνάμεις άρχισαν να επιστρέφουν με ενισχυμένη παρουσία στη Μέση Ανατολή. Την ίδια στιγμή, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου πίεζε τον Τραμπ να παρέμβει, παρότι παράλληλα βρίσκονταν σε εξέλιξη πρωτοβουλίες για ειρήνευση.

Τραμπ και Βανς αναγνωρίζουν το τίμημα του πολέμου

Την Τετάρτη, ο Ντόναλντ Τραμπ αναγνώρισε πως ο πόλεμος, μαζί με την άνοδο στις τιμές των καυσίμων που προκάλεσε, είχε αρνητικό αντίκτυπο στην εκλογική του επίδοση. Παρ’ όλα αυτά, ξεκαθάρισε πως θα επέλεγε ξανά την ίδια πορεία.

«Δεν μπορείς να επιτρέψεις στο Ιράν να αποκτήσει πυρηνικό όπλο», είπε.

Νωρίτερα, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς συνέδεσε ευθέως την εκλογική συντριβή των Ρεπουμπλικανών με τον πόλεμο στο Ιράν, κάνοντας μια ασυνήθιστα έντονη αυτοκριτική για τα μηνύματα και την ατζέντα της κυβέρνησης.

Όπως έγραψαν οι New York Times, ο Βανς είχε στείλει στον Τραμπ το μήνυμά του πριν το αναρτήσει και έλαβε τη θετική του απάντηση.

Αργότερα, μέσα σε λίγες ώρες, ο Τραμπ είπε στους δημοσιογράφους πως η αποτίμηση του αντιπροέδρου του ήταν «εν πολλοίς αληθινή». Παράλληλα, υπερασπίστηκε την επιλογή του, υποστηρίζοντας ότι δεν υπήρχε άλλη δυνατότητα.

«Αν έπρεπε να το ξανακάνω, θα έπρεπε να το ξανακάνω», ανέφερε.

Ο Τζον Μπόλτον, που είχε διατελέσει σύμβουλος εθνικής ασφαλείας του Τραμπ στην πρώτη προεδρική του θητεία προτού οι δύο άνδρες συγκρουστούν, θεωρεί πως υπάρχουν αρκετές επιλογές μπροστά στον Τραμπ.

«Είμαι πολύ σίγουρος αυτή τη στιγμή ότι ο Τραμπ δεν έχει την παραμικρή ιδέα για το τι πρόκειται να κάνει με το Ιράν», σχολίασε ο Μπόλτον.

«Θα μπορούσε να διακηρύξει τη νίκη και να επιστρέψει στην πατρίδα αύριο, ή θα μπορούσε να αποφασίσει να ξαναρχίσει, ίσως μαζί με το Ισραήλ, πολύ σημαντικά πλήγματα κατά του Ιράν, ή οτιδήποτε ενδιάμεσο».

Ο Φρέντερινκ Κέμπε επισημαίνει πως η έντονη αντίθεση της αμερικανικής κοινής γνώμης στον πόλεμο ενδέχεται να κάνει το Ιράν ακόμη πιο απρόθυμο να διαπραγματευτεί για το μέλλον του πυρηνικού προγράμματός του. Αυτό συμβαίνει ενώ στο καθεστώς της Τεχεράνης υπάρχουν εσωτερικές διαφωνίες ανάμεσα σε όσους επιδιώκουν διπλωματική λύση και στους σκληροπυρηνικούς που απορρίπτουν τις παραχωρήσεις.

«Εκτός εάν υπάρξει μια μη αναμενόμενη απόφαση του Ιράν να αποδεχθεί μια διαπραγματευτική διευθέτηση, το πιο πιθανό σενάριο είναι οι ΗΠΑ να διεξαγάγουν μια σειρά από συνεχή πλήγματα που θα αποσκοπούν στην ουσιαστική υποβάθμιση των στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν και την πρόκληση ζημιών στις ενεργειακές του υποδομές», εκτίμησε.

Παράλληλα, η στήριξη του Ισραήλ μειώνεται στους Αμερικανούς συντηρητικούς. Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο Τραμπ ανακοίνωσε την τελευταία στιγμή ότι η στρατιωτική βοήθεια, ύψους δισεκατομμυρίων δολαρίων, προς τη χώρα θα διακοπεί στο τέλος του έτους.

Ο Ντάνι Σιτρίνοβιτς, πρώην αναλυτής στις ισραηλινές στρατιωτικές υπηρεσίες πληροφοριών, ανέφερε πως ο Νετανιάχου έχει αντιληφθεί ότι στενεύει το περιθώριο να πείσει τον Τραμπ να εξαπολύσει νέες επιθέσεις.

Ουκρανία: Το πολεμικό μέτωπο και οι προβληματισμοί στην Ευρώπη

Δεν διαφαίνεται άμεσος τερματισμός των εχθροπραξιών ανάμεσα στη Μόσχα και το Κίεβο. Παρά ταύτα, αντιπροσωπείες της Ρωσίας και της Ουκρανίας αναμένεται να βρεθούν την Πέμπτη στον Λευκό Οίκο, ενώ την επόμενη εβδομάδα θα διεξαχθεί στο Αμπού Ντάμπι νέος κύκλος τριμερών διαπραγματεύσεων.

Η σύγκρουση του Τραμπ με τον πρόεδρο της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, καθώς και η φανερή υποστήριξη που έδειξε στις ρωσικές θέσεις ενόψει των εκλογών, αποδείχθηκαν ιδιαίτερα αντιδημοφιλείς στους Αμερικανούς.

«Είναι άλλο πράγμα για τον πρόεδρο Τραμπ να λέει ότι οι Ευρωπαίοι πρέπει να κάνουν περισσότερα και ότι δεν χρειάζεται να υποστηρίξουμε την Ουκρανία όπως κάναμε στο παρελθόν, και άλλο να διαταράσσει την άμυνα της Ουκρανίας — πιστεύω ότι οι Αμερικανοί δεν είναι διατεθειμένοι για αυτό», δήλωσε η Ντέιβιντ-Γουίλπ. Αναφερόταν στην απώλεια της πρόσβασης στους δορυφόρους Starlink, αλλά και στις απειλές να σταματήσει η ανταλλαγή πληροφοριών και η πώληση όπλων.

Μετά από δύο χρόνια πιέσεων για τις αμυντικές δαπάνες, το μέλλον του ΝΑΤΟ, την κυριότητα της Γροιλανδίας και τους δασμούς, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αντιμετωπίζουν με επιφυλακτικότητα το ερώτημα πώς θα χειριστούν τον Τραμπ για το υπόλοιπο της θητείας του.

«Ο κόσμος έχει τώρα την ευκαιρία να ενωθεί γύρω από το ζήτημα που μας επηρεάζει όλους, και αυτό είναι το κόστος διαβίωσης», δήλωσε ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ.

Από την πλευρά του, ο Μπερντ Λάνγκε, ευρωβουλευτής της Αριστεράς, εξέφρασε την προειδοποίηση ότι «ένας εξασθενημένος Τραμπ θα μπορούσε να γίνει πιο επιθετικός και απρόβλεπτος», προσθέτοντας πως ο αμερικανικός προστατευτισμός θα παραμείνει.

Όπως έγραψε χαρακτηριστικά ο Λάνγκε στο X, «Μια “ανήμπορη πάπια” θα μπορούσε γρήγορα να μετατραπεί σε μια “οργισμένη πάπια”».