Νεάντερταλ: Τραύμα 75.000 ετών ίσως αποτελεί την αρχαιότερη ένδειξη επίθεσης με ξύλινο δόρυ

Στην αριστερή ωμοπλάτη ενός Νεάντερταλ διατηρήθηκε τραύμα ηλικίας περίπου 75.000 ετών, αποκαλύπτοντας ένα βίαιο περιστατικό στην προϊστορική Μέση Ανατολή. Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ θεωρούν πως η κυκλική οπή στο οστό μπορεί να δημιουργήθηκε από αιχμηρό ξύλινο δόρυ, το οποίο διαπέρασε το σώμα και πιθανότατα οδήγησε στον θάνατο του ατόμου.

Το εύρημα από το γνωστό σπήλαιο Σάνινταρ, στο Ιρακινό Κουρδιστάν, συγκαταλέγεται ενδεχομένως στις παλαιότερες μαρτυρίες θανατηφόρας ανθρώπινης βίας με αιχμηρό ξύλινο δόρυ που έχουν καταγραφεί αρχαιολογικά.

Το Σάνινταρ στο Ιρακινό Κουρδιστάν και τα ευρήματα των οστών

Στους πρόποδες των βουνών του Ιρακινού Κουρδιστάν βρίσκεται το σπήλαιο Σάνινταρ, ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους διεθνώς για την έρευνα γύρω από τους Νεάντερταλ. Εκεί έχουν βρεθεί και αναγνωριστεί κατάλοιπα αρκετών ατόμων, που έζησαν πριν από περίπου 50.000 έως 75.000 χρόνια.

Τα οστά του Νεάντερταλ βρέθηκαν το 2020 και έλαβαν την ονομασία «Shanidar A», από το σπήλαιο. Η αριστερή ωμοπλάτη του σώθηκε σχεδόν ολόκληρη, κάτω από περίπου 7,5 μέτρα βράχων και ιζημάτων, όπου παρέμεινε για περίπου 75.000 χρόνια.

Οι αρχαιολόγοι βρήκαν ακόμη ένα σχεδόν ακέραιο δεξί χέρι, δύο αριστερά πλευρά, τμήμα από δεξί πλευρό και επτά δόντια. Τα στοιχεία που έχουν στη διάθεσή τους οδηγούν τους ερευνητές στην εκτίμηση ότι ο άνθρωπος αυτός ήταν περίπου 45 ετών όταν πέθανε.

Η πορεία του ξύλινου δόρατος μέσα στο σώμα του Νεάντερταλ

Κατά την εξέταση των οστών, την προσοχή των ειδικών τράβηξε μια κυκλική οπή στην αριστερή ωμοπλάτη. Η ομάδα του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ εκτιμά ότι το τραύμα προκλήθηκε από αιχμηρό ξύλινο δόρυ.

Η ανασύνθεση δείχνει πως το όπλο μπήκε από την μπροστινή πλευρά της αριστερής θωρακικής κοιλότητας και κατευθύνθηκε προς το εσωτερικό του κορμού. Στην πορεία του φαίνεται να έπληξε τον πνεύμονα και πιθανότατα μεγάλες αρτηρίες, πριν διαπεράσει την αριστερή ωμοπλάτη.

Οι ερευνητές θεωρούν ότι η θέση και το μέγεθος της κάκωσης μαρτυρούν ένα εξαιρετικά σοβαρό, πιθανότατα θανατηφόρο πλήγμα. Παράλληλα, το εύρημα ενδέχεται να είναι ανάμεσα στις πρώτες αποδείξεις για χρήση αιχμηρών ξύλινων δοράτων στην προϊστορική Μέση Ανατολή.

Η ανακάλυψη έχει ξεχωριστή βαρύτητα, επειδή τα ξύλινα όπλα σπανίως διατηρούνται τόσο καλά όσο τα λίθινα ή τα οστέινα αντικείμενα. Ωστόσο, τα σημάδια σε ανθρώπινα οστά μπορούν να δώσουν πολύτιμα στοιχεία για τη χρήση τους, ακόμη κι όταν το ίδιο το όπλο έχει χαθεί.

Το τραύμα προήλθε από κυνηγετικό ατύχημα ή εσκεμμένη επίθεση;

Δεν είναι σαφές πώς ακριβώς έγινε το περιστατικό, παρά τη βαρύτητα της κάκωσης. Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι ο Νεάντερταλ χτυπήθηκε θανάσιμα σε ατύχημα με το δόρυ κατά τη διάρκεια κυνηγιού.

Οι ειδικοί, ωστόσο, διερευνούν και την πιθανότητα να ασκήθηκε σκόπιμα βία. Η θέση της πληγής και η δύναμη που φαίνεται να χρειάστηκε για να διαπεράσει το όπλο το σώμα οδηγούν στην εκτίμηση πως μπορεί να επρόκειτο για εσκεμμένο, θανατηφόρο χτύπημα προς την καρδιά.

Αν η ερμηνεία αυτή επιβεβαιωθεί, τα στοιχεία θα συμβάλουν στην κατανόηση των συγκρούσεων ανάμεσα στους Νεάντερταλ. Συγχρόνως, δείχνουν πως τα οστά δεν αρκούν πάντα για να ξεχωρίσει κανείς ένα ατύχημα από μια σκόπιμη επίθεση, ακόμη κι όταν φέρουν ευδιάκριτα σημάδια τραυματισμού.

Παλαιότερο τραύμα στο πρόσωπο του Νεάντερταλ

Στα κατάλοιπα εντοπίστηκαν επίσης σημάδια σοβαρής κάκωσης στο πρόσωπο, η οποία, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, είχε προηγηθεί του θανάτου τουλάχιστον κατά έναν χρόνο.

Σημαντικό στοιχείο αποτέλεσε ένα σωζόμενο τμήμα κοπτήρα. Στην εκτεθειμένη ρίζα του οι επιστήμονες παρατήρησαν μεγάλη ποσότητα οδοντικής πλάκας που είχε αποτιτανωθεί, γνωστής ως οδοντικής τρυγίας.

Η τρυγία δείχνει πως το δόντι εξακολούθησε να βρίσκεται στο στόμα για αρκετό διάστημα μετά τον τραυματισμό. Αυτό ενισχύει την εκτίμηση ότι ο Νεάντερταλ δέχθηκε ισχυρό πλήγμα στο μπροστινό μέρος του προσώπου, αλλά παρέμεινε ζωντανός για κάποιο διάστημα.

Το διάστημα που μεσολάβησε από τον παλαιότερο τραυματισμό μέχρι τον θάνατο έχει ιδιαίτερη σημασία. Πιθανότατα ο Νεάντερταλ συνέχισε τη ζωή του μετά την κάκωση, κάτι που αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να τον φρόντισαν άλλα μέλη της ομάδας του.

Τα στοιχεία για τις συνθήκες ζωής των Νεάντερταλ

Τα οστά του Shanidar A, με τα ίχνη τραυματισμών που φέρουν, αποκαλύπτουν σπάνιες πτυχές τόσο των κινδύνων που αντιμετώπιζαν οι Νεάντερταλ όσο και της κοινωνικής τους ζωής, όπως μεταδίδει το ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Το τραύμα στην ωμοπλάτη μπορεί να μαρτυρά θανατηφόρα βία με ξύλινο όπλο. Ωστόσο, ο παλαιότερος τραυματισμός στο πρόσωπο, μαζί με τις ενδείξεις ότι το άτομο έζησε τουλάχιστον έναν χρόνο ακόμη, ενισχύει την εκτίμηση πως οι Νεάντερταλ επιβίωναν από σοβαρά τραύματα, πιθανώς με τη συνδρομή άλλων.

Παρότι τα ευρήματα είναι σημαντικά, οι επιστήμονες δεν είναι σε θέση να εξακριβώσουν αν ο θάνατος οφειλόταν σε εσκεμμένη επίθεση ή σε ατύχημα στο κυνήγι. Επίσης, τα συγκεκριμένα στοιχεία από μόνα τους δεν αποδεικνύουν ποια μορφή φροντίδας έλαβε το άτομο μετά τον παλαιότερο τραυματισμό του.

Το εύρημα εμπλουτίζει, πάντως, τη γνώση για τη συμπεριφορά των Νεάντερταλ και την αξιοποίηση όπλων κατά την Παλαιολιθική εποχή.

Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports και τροφοδοτεί τη συζήτηση γύρω από τη βία, την επιβίωση και τους κοινωνικούς δεσμούς των Νεάντερταλ στη Μέση Ανατολή, πριν από περίπου 75.000 χρόνια.