Σύνοδος Κορυφής στις Βρυξέλλες: Χωρίς συμφωνία για το ταμείο της Ε.Ε. – Τα συμπεράσματα για την ενέργεια

Έπειτα από σειρά έντονων διαβουλεύσεων, η Σύνοδος Κορυφής των ευρωπαίων ηγετών στις Βρυξέλλες ολοκληρώθηκε χωρίς την πρόοδο που επιδίωκαν. Στο επίκεντρο βρέθηκε το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) για το 2028-2034, όμως οι αμετακίνητες «κόκκινες γραμμές» των κρατών-μελών εμπόδισαν την πρόοδο, ενώ αρκετοί ηγέτες αμφισβητούν πλέον ανοιχτά αν χρειάζεται να επιτευχθεί συμφωνία έως τον Δεκέμβριο.

Τα συμπεράσματα για την ενέργεια, που δόθηκαν στη δημοσιότητα μετά τα μεσάνυχτα, επιβεβαίωσαν όσα είχαν διαδραματιστεί στις συνομιλίες. Προτεραιότητά τους είναι τα μέτρα για τον περιορισμό των τιμών, ενώ, σύμφωνα με το ΕΡΤNews, η ελληνική πλευρά εξασφάλισε τις διατυπώσεις που διεκδικούσε.

«Βέτο» στις αποφάσεις υπό πίεση χρόνου

Χωρίς να μετακινηθούν από τις θέσεις τους για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό, οι ηγέτες της ΕΕ εξέφρασαν σοβαρές αμφιβολίες για το κατά πόσο μπορεί να επιτευχθεί συμφωνία έως το τέλος του έτους.

Η παράταση των διαπραγματεύσεων ενέχει κινδύνους, αφού μπορεί να τις οδηγήσει στην καρδιά του 2027, χρονιά κατά την οποία θα διεξαχθούν διαδοχικές εθνικές εκλογές.

Μέχρι πρόσφατα, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες δήλωναν δεσμευμένες στην επίτευξη τελικής συμφωνίας έως τον Δεκέμβριο του 2026. Ωστόσο, οι συνομιλίες της Πέμπτης κράτησαν πολλές ώρες χωρίς αποτέλεσμα, με ολοένα περισσότερες κυβερνήσεις να θέτουν υπό αμφισβήτηση την ανάγκη να τηρηθεί το συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.

Ο υπηρεσιακός πρωθυπουργός της Σουηδίας, Ουλφ Κρίστερσον, περιέγραψε ξεκάθαρα την κατάσταση: «Δεν πρόκειται να καταλήξουμε σε συμφωνία αυτόν τον μήνα. Ούτε τον επόμενο. Δεν ξέρω καν αν είναι δυνατόν να επιτευχθεί συμφωνία πριν από το τέλος του έτους. Πιστεύω ότι δεν βιαζόμαστε».

Εδώ και μήνες, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, υπογραμμίζει ότι οι ηγέτες οφείλουν να καταλήξουν ομόφωνα σε συμφωνία για το επταετές ΠΔΠ το αργότερο έως τον Δεκέμβριο.

Ο Αντόνιο Κόστα έχει προειδοποιήσει πως η μετάθεση των συζητήσεων στο 2027 δεν θα αφήσει αρκετό χρόνο για να ολοκληρωθεί το σύνθετο έργο και να αρχίσει να ισχύει ο προϋπολογισμός την 1η Ιανουαρίου 2028.

Έκτακτη σύνοδος κορυφής προγραμματίζεται για τον Νοέμβριο

Η συμβιβαστική πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας προέβλεπε μείωση του συνολικού προϋπολογισμού κατά 141 δισεκατομμύρια ευρώ, αλλά απορρίφθηκε ευρέως. Όπως αναμενόταν, ο Αντόνιο Κόστα αναλαμβάνει πλέον προσωπικά τον χειρισμό των διαπραγματεύσεων.

Όπως μεταδίδει το Euronews, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου αναμένεται μέσα στις επόμενες εβδομάδες να παρουσιάσει καινούργια διαπραγματευτική πρόταση, στηριγμένη σε εντελώς διαφορετική φιλοσοφία. Για τον σκοπό αυτό, οι ηγέτες της ΕΕ έχουν ήδη κληθεί σε έκτακτη σύνοδο κορυφής στις 26 Νοεμβρίου.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, η πρόταση του Κόστα αναμένεται να κρατήσει χαμηλές τις εθνικές εισφορές, να προβλέπει νέο πακέτο εσόδων από πανευρωπαϊκούς φόρους και να εξασφαλίζει επαρκή ευελιξία για έκτακτες δαπάνες. Το τελευταίο κονδύλιο είχε μειωθεί σημαντικά στο σχέδιο της ιρλανδικής προεδρίας.

Η μεταβολή στο κλίμα έγινε ορατή πριν από τη σύνοδο: στα προσχέδια των κοινών συμπερασμάτων «μαλάκωσαν» οι αναφορές στις προθεσμίες. Η αρχική φράση, που όριζε ρητά «ως στόχο την επίτευξη τελικής συμφωνίας έως το τέλος του έτους», έδωσε τη θέση της στη διατύπωση: «Μια συμφωνία πριν από το τέλος του 2026 θα επέτρεπε την υιοθέτηση νομοθετικών πράξεων το 2027, κάτι που είναι απαραίτητο για να διασφαλιστεί ότι η χρηματοδότηση της ΕΕ θα φτάσει στους δικαιούχους χωρίς διακοπή τον Ιανουάριο του 2028».

Το περιεχόμενο της συμφωνίας και οι αντίπαλες πλευρές

Πριν από τη σύνοδο, πολλοί ηγέτες ξεκαθάρισαν ότι δεν αισθάνονται υποχρεωμένοι να ακολουθήσουν ένα τεχνητό χρονοδιάγραμμα. Όπως τόνισαν, δεν θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν στους πολίτες τους την αποδοχή μιας κακής συμφωνίας.

Η πρωθυπουργός της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι, το είπε χαρακτηριστικά την Τετάρτη, μιλώντας στη γαλλική Γερουσία: «Η ημερομηνία δεν μπορεί να γίνει πιο σημαντική από το περιεχόμενο. Δεν θα υπογράψουμε μια συμφωνία που δεν είναι συμφέρουσα για εμάς μόνο και μόνο για να προλάβουμε μια προθεσμία. Θα υπογράψουμε μια συμφωνία μόνο όταν αυτή είναι η σωστή για την Ιταλία».

Όπως επισημαίνει το Euronews, το τι συνιστά «καλή συμφωνία» δεν είναι ίδιο για όλες τις χώρες. Κάθε κυβέρνηση επιδιώκει να εξασφαλίσει όσο το δυνατόν μεγαλύτερα ποσά από τον κοινοτικό προϋπολογισμό, καταβάλλοντας παράλληλα τις μικρότερες δυνατές εισφορές.

Οι «φειδωλοί»

Με τη Γερμανία να ηγείται, έξι κράτη που συνεισφέρουν περισσότερα απ’ όσα λαμβάνουν από τον κοινοτικό προϋπολογισμό συντάσσονται υπέρ μεγάλων περικοπών στο συνολικό ύψος του. Τις πιο σκληρές θέσεις εκφράζουν η Γερμανία και η Σουηδία, ενώ η Φινλανδία ενδιαφέρεται και για τις αγροτικές ενισχύσεις.

Οι «Φίλοι της Συνοχής»

Στη μάχη για να παραμείνουν τα κονδύλια των φτωχότερων περιφερειών βρίσκεται μπλοκ 17 κρατών από τον Νότο και την Ανατολική Ευρώπη.

Οι συμμαχίες, ωστόσο, δεν είναι ενιαίες. Η Ισπανία και η Ιταλία έχουν άμεσο ενδιαφέρον και για τις αγροτικές χρηματοδοτήσεις, ενώ οι χώρες της Βαλτικής, λόγω της γειτνίασής τους με τη Ρωσία, διεκδικούν περισσότερα κονδύλια για την άμυνα.

Ανάμεσα στις ευρωπαϊκές φιλοδοξίες και το υψηλό δημοσιονομικό έλλειμμα βρίσκεται η Γαλλία, η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της ΕΕ. Την ίδια ώρα, το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο δεν έχουν ξεκαθαρίσει τη στάση τους.

Ο πρωθυπουργός της Ολλανδίας, Ρομπ Γέτεν, δήλωσε: «Στο τέλος, χρειαζόμαστε ένα καλό Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο. Επομένως, φυσικά όλοι θέλουν να κινηθούν γρήγορα. Όμως είναι πιο σημαντικό να έχουμε μια καλή συμφωνία παρά μια κακή συμφωνία».

Οι εκλογικές αναμετρήσεις του 2027 προκαλούν ανησυχία

Στους ευρωπαϊκούς κύκλους των Βρυξελλών θεωρείται δεδομένο ότι οι συμφωνίες σε δύσκολα θέματα κλείνουν μόνο όταν πιέζει ο χρόνος. Έτσι, η θέση των ηγετών πως δεν έχουν δεσμευτεί σε συγκεκριμένες προθεσμίες ενδέχεται να εντάσσεται στη διαπραγματευτική τους τακτική.

Οι αξιωματούχοι της ΕΕ φοβούνται κυρίως τις διαδοχικές εκλογικές αναμετρήσεις του 2027 και όχι μόνο τις καθυστερήσεις στα χρηματοδοτικά προγράμματα. Εκλογές έχουν προγραμματιστεί στη Γαλλία, την Ιταλία, την Πολωνία, τη Φινλανδία, την Εσθονία, τη Σλοβακία και την Ελλάδα.

Ανησυχία προκαλεί το ενδεχόμενο να μην επιτευχθεί συμφωνία μέσα στη φετινή χρονιά, καθώς τότε η διαδικασία μπορεί να «παραταθεί» έως το φθινόπωρο του 2027.

Στο επίκεντρο βρίσκεται το Παρίσι, καθώς η ακροδεξιά υποψήφια Μαρίν Λε Πεν προηγείται στις δημοσκοπήσεις ενόψει των προεδρικών εκλογών. Έχει δεσμευτεί να περιορίσει την ετήσια γαλλική εισφορά στα 5 δισεκατομμύρια ευρώ, από περίπου 8 δισεκατομμύρια σήμερα.

Ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, σημείωσε επίσης ότι οι εκλογές στην Ισπανία, στις 29 Νοεμβρίου, και στη Σουηδία «είναι πιθανό να δημιουργήσουν ορισμένα ζητήματα». Επανέλαβε πως χρειάζεται συμφωνία έως το τέλος του έτους, θέση που εξακολουθεί να υποστηρίζει ένας από τους λίγους ηγέτες που επιμένουν σε αυτό το χρονικό ορόσημο.

Οι ενεργειακές αποφάσεις και τα συμπεράσματα της Συνόδου

Το ενεργειακό ζήτημα, παράλληλα με τις συζητήσεις για τον προϋπολογισμό, τέθηκε ως κεντρική προτεραιότητα στο πλαίσιο των θεμάτων ανταγωνιστικότητας.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επισημαίνει ότι πρέπει να αντιμετωπιστεί το κόστος της ενέργειας με βραχυπρόθεσμα μέτρα, προσαρμοσμένα στις ιδιαιτερότητες των κρατών-μελών και χωρίς να σταματήσει η ενεργειακή μετάβαση.

Στο κείμενο των συμπερασμάτων αναφέρεται: «Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή να εξετάσει και, εφόσον απαιτείται, να προτείνει περαιτέρω μέτρα για την αντιμετώπιση της εκτίναξης των τιμών ενέργειας βραχυπρόθεσμα, λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές συνθήκες των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένων των διαφορών στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας».

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο χαιρετίζει ακόμη την πρόταση της Κομισιόν να αναβληθούν ορισμένες υποχρεώσεις του κανονισμού για το μεθάνιο. Καλωσορίζει επίσης την πρόθεση της Επιτροπής να παρατείνει το προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για τους κλάδους της βιομηχανίας που πλήττονται περισσότερο, να διαμορφώσει βραχυπρόθεσμο πλαίσιο για καλύτερη αξιοποίηση της δυναμικότητας και αποδοτικότητας των διυλιστηρίων της ΕΕ και να αναλάβει δράσεις για την εθελοντική συγκέντρωση της ζήτησης ενέργειας.

Παράλληλα, τονίζεται η ανάγκη περιορισμού των διοικητικών και κανονιστικών βαρών, ιδιαίτερα για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, με απλούστερες και ταχύτερες διαδικασίες αδειοδότησης.

Πώς επηρεάζουν πρακτικά οι ενεργειακές αποφάσεις

Οι αρχικές εκτιμήσεις, όπως παρουσιάζονται στο ρεπορτάζ του ΕΡΤNews, δείχνουν ότι το μόνο έκτακτο μέτρο που μπορεί να επηρεάσει άμεσα τις τιμές είναι οι κρατικές ενισχύσεις, μέσω της επέκτασης του Προσωρινού Πλαισίου.

Κατά συνέπεια, η άμεση στήριξη θα βασιστεί κυρίως στους εθνικούς προϋπολογισμούς, με βάση τους ευρωπαϊκούς κανόνες και ανάλογα με τα δημοσιονομικά περιθώρια κάθε χώρας. Η έκκληση προς την Επιτροπή να καταθέσει προτάσεις «όπου χρειάζεται», ωστόσο, δεν συνοδεύεται από ορισμένη προθεσμία ή συγκεκριμένο εργαλείο.

Ανάλογη προσέγγιση ακολουθείται και για το ETS2. Οι χώρες του Βίσεγκραντ —Πολωνία, Τσεχία, Ουγγαρία και Σλοβακία— είχαν ζητήσει να αναθεωρηθεί ο σχεδιασμός και να μετατεθεί η εφαρμογή έως το 2030. Τα συμπεράσματα, όμως, κρατούν τόσο τον σχεδιασμό όσο και τις δικλίδες ασφαλείας, χωρίς να προβλέπουν αναβολή, καθώς δεν υπήρχε η απαιτούμενη ομοφωνία.

Θετική αποτίμηση από την ελληνική πλευρά

Ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης είχε ζητήσει από την Κομισιόν να καταθέσει πρόσθετες προτάσεις και να υπάρξει συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση, αντί η διαχείριση της κρίσης να στηρίζεται αποκλειστικά σε εθνικές παρεμβάσεις. Το κείμενο των συμπερασμάτων καλύπτει και τα δύο αιτήματα, τουλάχιστον ως προς τη διατύπωσή τους.

Η Ελλάδα και η Ιταλία είχαν επίσης αιτηθεί να μπορούν να πραγματοποιούν επιπλέον δαπάνες, χωρίς να διακινδυνεύουν την έναρξη διαδικασιών επί παραβάσει εξαιτίας των έκτακτων συνθηκών. Μπορεί να μην γίνεται ρητή μνεία στη δημοσιονομική ευελιξία, ωστόσο η αναφορά στις «ιδιαιτερότητες της χώρας» αφήνει περιθώριο για τη λήψη μέτρων στην έκταση που απαιτείται ώστε να αντιμετωπιστεί η ενεργειακή κρίση.

Στο επίκεντρο βρίσκονται πλέον οι νέες εισηγήσεις που θα καταθέσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αλλά και τα «εργαλεία» που θα επιλέξει να θέσει σε εφαρμογή κάθε κυβέρνηση, με βάση τις εθνικές ιδιαιτερότητές της.