Συρία: Η διάλυση των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF) αναδιαμορφώνει τον χάρτη επιρροής της – Τι σημαίνει για Τουρκία και Ισραήλ

Έπειτα από μήνες συνομιλιών, διαπραγματεύσεων και πολιτικών αντιπαραθέσεων με τη Δαμασκό, ο διοικητής των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF), Μαζλούμ Αμπντί, ανακοίνωσε τη διάλυση της δύναμης και της Αυτόνομης Διοίκησης, καθώς και την ενσωμάτωσή τους στους κρατικούς θεσμούς της Συρίας.

Η κίνηση αυτή θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για αλλαγές μεγάλης εμβέλειας στο συριακό τοπίο, τόσο όσον αφορά τους χάρτες επιρροής και εδαφικού ελέγχου όσο και όσον αφορά τη διαχείριση ενός από τα πιο περίπλοκα ζητήματα του συριακού φακέλου: το μέλλον των κουρδικών περιοχών, ή των περιοχών που παλαιότερα διοικούνταν από την Αυτόνομη Διοίκηση, όπως μεταδίδουν διεθνή ειδησεογραφικά μέσα.

Ύστερα από χρόνια κατά τα οποία οι SDF λειτουργούσαν ως στρατιωτική και πολιτική δύναμη με εκτεταμένη επιρροή σε μια στρατηγική περιοχή που περιλαμβάνει κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου, συνοριακούς διαδρόμους και άλλες ζωτικής σημασίας περιοχές, η ανακοίνωση φέρνει το κουρδικό πείραμα της αυτόνομης διακυβέρνησης σε ένα αποφασιστικό σταυροδρόμι και μετατοπίζει σταδιακά το κέντρο βάρους πίσω προς τη Δαμασκό.

Σύμφωνα με τον δημοσιογράφο του France24, Andrew Hilliar, αισιόδοξοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι η διάλυση των SDF θέτει τα θεμέλια για μια ενωμένη Συρία.

Τα ανταλλάγματα

Οι πληροφορίες που είναι διαθέσιμες μέχρι στιγμής υποδεικνύουν ότι διαμορφώνονται νέες ρυθμίσεις μεταξύ της κουρδικής ηγεσίας και της συριακής κυβέρνησης στη Δαμασκό. Παράλληλα με την κατάργηση των δομών που παλαιότερα συνδέονταν με την Αυτόνομη Διοίκηση, αυτές οι ρυθμίσεις περιλαμβάνουν, σύμφωνα με πληροφορίες του Ahram Online, τον διορισμό του Μαζλούμ Αμπντί ως συμβούλου του συριακού προέδρου για κουρδικά θέματα και την τοποθέτηση άλλων κουρδικών προσωπικοτήτων σε υψηλές θέσεις, καθώς και πολυάριθμες ρυθμίσεις σε θέματα ασφάλειας, διαδικασιών και διοίκησης, στις οποίες αναμένεται να συμφωνήσουν οι δύο πλευρές στο εγγύς μέλλον.

Στο πλαίσιο αυτό, ο διευθυντής του Συριακού Παρατηρητηρίου για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, Ράμι Αμπντουλραχμάν, δήλωσε στο Ahram Online ότι «όλες οι διαρροές και οι αναφορές μέχρι στιγμής υποδεικνύουν ότι η συριακή προεδρία κινείται προς τον διορισμό του διοικητή των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων, Μαζλούμ Αμπντί, ως συμβούλου του συριακού προέδρου για κουρδικά θέματα». Πρόσθεσε ότι «το κουρδικό κοινό δεν αντιμετωπίζει το ζήτημα μέσα από το πρίσμα των επίσημων θέσεων, αλλά από μια ευρύτερη προοπτική που συνδέεται με το μέλλον των κουρδικών δικαιωμάτων εντός του συριακού κράτους».

«Ακόμη και αν οι συριακές αρχές στη Δαμασκό διορίσουν τον Μαζλούμ Αμπντί ή άλλους Κούρδους ηγέτες, όπως την Ιλχάμ Αχμέτ, σε υψηλές θέσεις, αυτά θα παρέμεναν συμβολικά μέτρα και δεν θα αποτελούσαν υποκατάστατο της συνταγματικής αναγνώρισης των εθνικών, πολιτιστικών και πολιτικών δικαιωμάτων των Κούρδων», δήλωσε ο Αμπντουλραχμάν, προσθέτοντας ότι αυτή η θέση συμμερίζεται από πολλά τμήματα του κουρδικού κοινού.

Ιστορική διευθέτηση ή προσωρινή πολιτική ρύθμιση

Ο διευθυντής του Παρατηρητηρίου υποστήριξε ότι η πραγματική πρόκληση που αντιμετωπίζουν η Δαμασκός και ο Μαζλούμ Αμπντί δεν θα έγκειται στον ίδιο τον διορισμό, αλλά στη μετατροπή αυτού του συμβολικού βήματος σε πολιτικές, συνταγματικές και νομικές ρυθμίσεις, στο πλαίσιο των οποίων οι Κούρδοι θα αισθάνονται ότι έχουν γίνει αναπόσπαστο μέρος του νέου συριακού κράτους, και όχι απλώς μια κοινότητα που εκπροσωπείται σε μια χούφτα επίσημων θέσεων.

Τόνισε ότι το κουρδικό ζήτημα παραμένει ένα από τα πιο ευαίσθητα θέματα στη Συρία και ότι η επόμενη φάση θα καθορίσει αν η ενσωμάτωση των κουρδικών δυνάμεων στο κράτος θα οδηγήσει σε μια ιστορική διευθέτηση ή θα παραμείνει μια προσωρινή πολιτική ρύθμιση που δεν αντιμετωπίζει τις ρίζες του προβλήματος.

Σημαντικότερη εξέλιξη από την πτώση του Άσαντ

Ο Ρετζέπ Τ. Τέκε, ερευνητής στο Κέντρο Μελετών για τη Μέση Ανατολή (ORSAM) με έδρα την Άγκυρα, δήλωσε ότι η διάλυση των SDF ήταν πιθανώς η σημαντικότερη εξέλιξη που έχει βιώσει η Συρία από την πτώση του καθεστώτος Άσαντ. Όπως είπε: «Για περισσότερο από μια δεκαετία, η ύπαρξη μιας ανεξάρτητης ένοπλης δύναμης που έλεγχε μεγάλα τμήματα της βορειοανατολικής Συρίας αποτελούσε το μεγαλύτερο εμπόδιο για την αποκατάσταση ενός ενιαίου συριακού κράτους. Με την ανακοίνωση της διάλυσής τους και της ενσωμάτωσής τους στους κρατικούς θεσμούς, οι SDF είχαν ουσιαστικά αποδεχτεί ότι το μέλλον της βορειοανατολικής Συρίας βρίσκεται εντός του συριακού κράτους και όχι εκτός αυτού».

Ο Τέκε δήλωσε ότι η κουρδική κοινότητα στη Συρία δεν εκπροσωπείται αποκλειστικά από τις SDF και ότι διάφορα κουρδικά πολιτικά ρεύματα προϋπήρχαν της οργάνωσης και είχαν ήδη ενταχθεί στο πλαίσιο του νέου συριακού κράτους. «Αυτό το τελευταίο βήμα των SDF δημιουργεί επίσης μια ευκαιρία για την αναγνώριση των κουρδικών δικαιωμάτων εντός του συριακού κράτους. Τα πολιτικά και πολιτιστικά δικαιώματα που στερούνταν οι Σύροι Κούρδοι κατά την εποχή του Κόμματος Μπαάθ έχουν πλέον αναγνωριστεί επίσημα με διάταγμα που εξέδωσε ο Πρόεδρος της Συρίας Αχμέτ αλ-Σαράα. Το επόμενο βήμα θα είναι η συνταγματική αναγνώριση αυτών των δικαιωμάτων», ανέφερε. Πρόσθεσε ότι «αυτή η εξέλιξη κατέστη δυνατή μόνο μετά την ήττα του σχεδίου που συνδέεται με το Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν στη Συρία».

Τι σημαίνει για Τουρκία και Ισραήλ

Ο Τούρκος ερευνητής χαρακτήρισε την επιτυχή ενσωμάτωση των SDF ως σημαντικό στρατηγικό κέρδος τόσο για την Τουρκία όσο και για τη Συρία στην αντιπαράθεση με το Ισραήλ. «Όπως το Ισραήλ προσπάθησε να εκμεταλλευτεί το ζήτημα των Δρούζων, έτσι και το κουρδικό ζήτημα το θεωρούσε ως πιθανό σημείο πίεσης που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να επηρεάσει τις εξελίξεις εντός της Συρίας και να περιορίσει την τουρκική επιρροή. Με τη διάλυση των SDF και την ενσωμάτωσή τους στους κρατικούς θεσμούς, αυτή η οδός έχει ουσιαστικά κλείσει, στερώντας από το Ισραήλ ένα σημαντικό ατού που θα μπορούσε να είχε χρησιμοποιήσει τόσο εναντίον της Άγκυρας όσο και της Δαμασκού», ανέφερε.

Αναφερόμενος στο μέλλον των πρώην αυτόνομων περιοχών, ο Τέκε δήλωσε ότι οι τρέχουσες συνθήκες και οι δείκτες υποδηλώνουν ένα σενάριο στο οποίο η κυβέρνηση θα αποκαταστήσει πλήρως την εξουσία της. «Η διαδικασία ενσωμάτωσης έχει ήδη ξεκινήσει και αναμένεται η Δαμασκός να αναλάβει σταδιακά την ευθύνη για όλες τις βασικές διοικητικές λειτουργίες. Η ισορροπία δυνάμεων έχει μετατοπιστεί αποφασιστικά υπέρ της κεντρικής κυβέρνησης. Οι θεσμοί που προσέδιδαν στην Αυτόνομη Διοίκηση έναν de facto, ημι-κρατικό χαρακτήρα — συμπεριλαμβανομένων των στρατιωτικών δυνάμεών της, των συνοριακών διαβάσεων, των πετρελαϊκών κοιτασμάτων και των δομών ασφαλείας — είτε έχουν ήδη μεταβιβαστεί στο κράτος είτε βρίσκονται σε διαδικασία ενσωμάτωσης στους εθνικούς θεσμούς. Με τη διάλυση των SDF, η Δαμασκός βρίσκεται πλέον σε θέση να επεκτείνει και να εδραιώσει σταδιακά την εξουσία της σε όλες τις περιοχές που προηγουμένως ελέγχονταν από τη δύναμη αυτή», ανέφερε.

Όσον αφορά τη θέση της Άγκυρας, ο Τέκε δήλωσε ότι η Τουρκία αντιμετωπίζει τη τελευταία κίνηση των SDF θετικά και με αισιοδοξία. «Η κύρια ανησυχία της Άγκυρας ήταν η παρουσία μιας ένοπλης οργάνωσης συνδεδεμένης με το Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν (PKK) κατά μήκος των νότιων συνόρων της. Εδώ και χρόνια, οι Τούρκοι αξιωματούχοι τόνιζαν ότι οι Μονάδες Προστασίας του Λαού (YPG) και οι SDF θα έπρεπε να διαλυθούν ή να ενταχθούν σε ένα συριακό εθνικό πλαίσιο. Η τρέχουσα ρύθμιση είναι πολύ πιο κοντά στο επιθυμητό αποτέλεσμα της Τουρκίας σε σύγκριση με την προηγούμενη κατάσταση, κατά την οποία οι SDF λειτουργούσαν ως ανεξάρτητος στρατιωτικός παράγοντας με την υποστήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών. Από τη σκοπιά της Άγκυρας, αυτή η εξέλιξη αποτελεί μια σημαντική στρατηγική επιτυχία», ανέφερε.

Θετικό βήμα για την περιφερειακή ασφάλεια

«Η ενσωμάτωση των SDF συνδέεται επίσης στενά με την πρωτοβουλία της Τουρκίας “Terror-Free Türkiye” (Τουρκία χωρίς τρομοκρατία), η οποία αποσκοπεί στη διευκόλυνση της διάλυσης του PKK. Οι δύο διαδικασίες είναι αλληλένδετες, διότι οι SDF αποτελούν, στην ουσία, προέκταση του PKK στη Συρία. Η επιτυχής ενσωμάτωση των SDF στους κρατικούς θεσμούς της Συρίας θεωρείται, κατά συνέπεια, θετική εξέλιξη για την Τουρκία, καθώς σηματοδοτεί το τέλος του ανεξάρτητου εγχειρήματος του PKK στη Συρία. Η διάλυση των ένοπλων δομών που συνδέονται με το PKK και η απώλεια του αυτόνομου καθεστώτος τους υποδηλώνουν ότι η εποχή της παράλληλης κυβέρνησης στη βορειοανατολική Συρία πλησιάζει στο τέλος της», πρόσθεσε.

Ο Τέκε κατέληξε λέγοντας ότι «η Συρία βρίσκεται τώρα πιο κοντά στην επανένωση από ό,τι οποιαδήποτε άλλη στιγμή τα τελευταία 15 χρόνια. Η διάλυση και η ενσωμάτωση των SDF εξαλείφουν αυτό που για πολύ καιρό αποτελούσε τη μεγαλύτερη πρόκληση για την αποκατάσταση της κρατικής εξουσίας σε ολόκληρη τη χώρα. Υπό τις παρούσες συνθήκες, το ζήτημα των SDF δεν είναι πλέον πιθανό να αποτελέσει σημαντική απειλή για την ασφάλεια, την εδαφική ακεραιότητα ή τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα της Συρίας».

«Αυτή η εξέλιξη αποτελεί στρατηγικό κέρδος όχι μόνο για τη Συρία και την Τουρκία, αλλά και ένα θετικό βήμα για την περιφερειακή ασφάλεια γενικότερα. Μια πιο ενωμένη και σταθερή Συρία θα βρίσκεται σε καλύτερη θέση να αποτελέσει πηγή σταθερότητας για την ίδια και τους γείτονές της, αντί για πηγή ανασφάλειας και συγκρούσεων και εξαγωγέα κρίσεων», ανέφερε.

Αναδιαμορφώνεται ο χάρτης επιρροής εντός της Συρίας 

Η ανακοίνωση της διάλυσης των SDF δεν σημαίνει απλώς το τέλος μιας ένοπλης οργάνωσης ή την αναδιαμόρφωση των σχέσεων μεταξύ της σημερινής κυβέρνησης της Συρίας και των επιρροών κοινοτήτων της χώρας. Σηματοδοτεί μια στιγμή κατά την οποία ο χάρτης επιρροής εντός της Συρίας αναδιαμορφώνεται.

Καθώς η κουρδική δύναμη μεταβαίνει από τη θέση ενός σχεδόν ανεξάρτητου παράγοντα σε εκείνη ενός εταίρου εντός των κρατικών θεσμών, μία από τις πιο εξέχουσες δομές παράλληλης κυβέρνησης που δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια των ετών του πολέμου υποχωρεί σταδιακά, ενώ η Δαμασκός ανακτά εδάφη που είχαν παραμείνει εκτός του άμεσου ελέγχου της.

Η επιτυχία αυτής της μεταμόρφωσης, ωστόσο, θα εξαρτηθεί από περισσότερα πράγματα πέρα από την ενσωμάτωση των όπλων και των θεσμών. Η πραγματική δοκιμασία θα είναι η ικανότητα του συριακού κράτους να διαμορφώσει μια νέα φόρμουλα που θα εγγυάται τα δικαιώματα των Κούρδων, διατηρώντας παράλληλα την ενότητα της χώρας.

Αν και το βήμα αυτό αποτελεί σαφές κέρδος για τη Δαμασκό και την Άγκυρα και αναδιαμορφώνει την ισορροπία επιρροής στη βορειοανατολική περιοχή, η διαχείριση της μεταβατικής φάσης θα καθορίσει αν η διάλυση των SDF θα αποτελέσει την αρχή μιας ιστορικής συριακής διευθέτησης που θα θέσει τέλος στην κληρονομιά της παράλληλης διακυβέρνησης ή απλώς μια προσωρινή αναδιάταξη μιας σύγκρουσης που θα αναζητήσει νέες οδούς.