Ιράν: Η Τουρκία και οι υπόλοιποι εμπορικοί εταίροι της Τεχεράνης που απειλούνται από το οικονομικό D-Day των ΗΠΑ

Η κλιμάκωση της έντασης, τουλάχιστον σε επίπεδο ρητορικής, αφού προς το παρόν δεν έχουν υπάρξει ανταλλαγές πληγμάτων μετά τη λήξη του Μνημονίου Συναντίληψης (MoU), μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν εισέρχεται σε φάση ολικής αντιπαράθεσης, καθώς η Ουάσινγκτον προαναγγέλλει οικονομικά μέτρα που στοχεύουν στον πλήρη αποκλεισμό της Τεχεράνης από τις παγκόσμιες αγορές.

Παράλληλα, οι πιέσεις αυτές απλώνουν «δίχτυ» σε τρίτες χώρες που διατηρούν εμπορικές σχέσεις με το ιρανικό καθεστώς, ορθώνοντας κρίσιμα διλήμματα για τους εταίρους Τεχεράνης.

«Οικονομικό D-Day»

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, προειδοποίησε με πρωτοφανή οικονομικό πόλεμο και απομόνωση το Ιράν, διαμηνύοντας ότι θα υπάρξουν σοβαρές οικονομικές συνέπειες για οποιαδήποτε χώρα παρέχει στήριξη στην Τεχεράνη.

Από την πλευρά του, ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, δήλωσε αργότερα (χθες Πέμπτη, αργά το βράδυ) στο CNBC ότι η Ουάσινγκτον ετοιμάζεται να επιβάλει «τις αυστηρότερες κυρώσεις στην ιστορία» κατά του Ιράν, υποστηρίζοντας ότι μια τέτοια κίνηση θα μειώσει την ανάγκη για νέες μεγάλες στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Οι τιμές του πετρελαίου ανέβηκαν την Πέμπτη στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τριών εβδομάδων, μετά τις απειλές των ΗΠΑ για οικονομικές κυρώσεις με στόχο να επιβληθεί το τέλος ενός πολέμου που διαρκεί σχεδόν έξι μήνες.

«Δεν είμαι σίγουρος γιατί η τιμή του πετρελαίου σημείωσε άνοδο εξαιτίας αυτού. Εάν ασκήσουμε τη μέγιστη οικονομική πίεση, τότε αυτό σημαίνει ότι πιθανότατα δεν θα υπάρξει επανέναρξη στρατιωτικών επιχειρήσεων μεγάλης κλίμακας», είπε.

Ο Μπέσεντ πρόσθεσε ότι θα παρουσιάσει περισσότερες λεπτομέρειες για το νέο πακέτο μέτρων σε συνέντευξη Τύπου τη Δευτέρα.

«Πρόκειται για διπλό χτύπημα», τόνισε. «Έχουμε τον ναυτικό αποκλεισμό και πρόκειται να επιβάλουμε τις αυστηρότερες κυρώσεις στην ιστορία. Αυτό θα λειτουργήσει στο Ιράν και πρόκειται να καταρρεύσουμε αυτό το καθεστώς. Είναι ώρα για τους συμμάχους μας και τον υπόλοιπο κόσμο να λάβουν μια απόφαση».

«Οικονομική τρομοκρατία»

Πριν από τις δηλώσεις του Αμερικανού υπουργού Οικονομικών, το υπουργείο Εξωτερικών του Ιράν καταδίκασε έντονα τις αμερικανικές κυρώσεις, χαρακτηρίζοντάς τες ως «οικονομική τρομοκρατία» που δεν πρόκειται να δημιουργήσει «ούτε την παραμικρή αμφιβολία στην αποφασιστικότητα των Ιρανών να υπερασπιστούν την ανεξαρτησία, την αξιοπρέπεια και την εθνική κυριαρχία του Ιράν».

Πλέον, το κρίσιμο διακύβευμα έγκειται στο αν η στρατηγική των κυρώσεων μπορεί πράγματι να κάμψει την ιρανική οικονομία ή αν θα πυροδοτήσει έναν νέο γύρο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης, εξαναγκάζοντας παίκτες όπως η Κίνα, η Τουρκία και το Ιράκ να λάβουν ξεκάθαρη θέση.

Reuters: Οι βασικοί εμπορικοί εταίροι του Ιράν

Κίνα

Ως ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου -απορροφά πάνω από το 80% των εξαγωγών του Ιράν, με μέσο όρο 1,38 εκατ. βαρέλια την ημέρα το 2025-, ενδέχεται να αντιμετωπίσει νέες πιέσεις από την Ουάσινγκτον.

Την τελευταία δεκαετία, το Πεκίνο έχει αναπτύξει ένα προστατευμένο σύστημα ανεξάρτητων διυλιστηρίων χωρίς έκθεση στις ΗΠΑ, χρησιμοποιώντας κινεζικό νόμισμα, ενδιάμεσες διαδρομές και επανατιμολόγηση του πετρελαίου (ως μαλαισιανού ή ινδονησιακού).

Παρά τις κυρώσεις του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών σε κινεζικό διυλιστήριο και τις προειδοποιήσεις προς τις τράπεζες, ο εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών, Λιν Τζιαν, ξεκαθάρισε: «Οι κυρώσεις και η πίεση δεν θα λύσουν το πρόβλημα. Η Κίνα καλεί όλα τα εμπλεκόμενα μέρη να λάβουν υπεύθυνα μέτρα για την επίλυση του ζητήματος μέσω πολιτικών και διπλωματικών μέσων».

Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα

Αποτελούσαν ιστορικά μία από τις σημαντικότερες οικονομικές «σανίδες σωτηρίας» του Ιράν, με τις τράπεζες του Ντουμπάι να διακρατούν ιρανικές καταθέσεις και το διμερές εμπόριο να φτάνει τα 21 δισ. δολάρια το 2024, κυρίως μέσω επανεξαγωγών.

Ωστόσο, τα ΗΑΕ ανέστειλαν όλες τις χρηματοοικονομικές και οικονομικές συναλλαγές με την Τεχεράνη μέχρι νεωτέρας, επικαλούμενα στρατιωτική κλιμάκωση και πυραυλικές απειλές.

Τουρκία

Διατηρεί ισχυρούς οικονομικούς δεσμούς με το Ιράν, με το ετήσιο διμερές εμπόριο να διαμορφώνεται στα 5-6 δισ. δολάρια, εκ των οποίων περίπου 3 δισ. αφορούν τουρκικές εξαγωγές μεταποιημένων προϊόντων.

Η Άγκυρα δεν έχει δώσει καμία ένδειξη πρόθεσης να περιορίσει τις συναλλαγές της. Η ενέργεια αποτελεί τον πυρήνα της σχέσης τους, καθώς η Τουρκία εισάγει σχεδόν το σύνολο του φυσικού αερίου που καταναλώνει, με το Ιράν να καλύπτει το 13% των συνολικών εισαγωγών της.

Ιράκ

Το διμερές εμπόριο ξεπέρασε τα 10 δισ. δολάρια το 2025, βασιζόμενο κυρίως σε εισαγωγές τροφίμων και καταναλωτικών αγαθών από το Ιράν. Ωστόσο, ο πόλεμος του 2026 περιόρισε τις συναλλαγές λόγω αυξημένων κινδύνων ασφαλείας, διαταραχών στα μεθοριακά περάσματα και υψηλότερου μεταφορικού κόστους.

Κομβικός παραμένει ο τομέας της ενέργειας, καθώς το Ιράκ πληρώνει 4 έως 5 δισ. δολάρια ετησίως για ιρανικό φυσικό αέριο που χρησιμοποιεί στην ηλεκτροπαραγωγή.

Σύμφωνα με Ιρακινούς αξιωματούχους, τυχόν νέες αμερικανικές κυρώσεις θα δυσκολέψουν σημαντικά τη Βαγδάτη να συνεχίσει τις πληρωμές χωρίς να εκτεθεί σε κυρώσεις, δεδομένου ότι ήδη χρησιμοποιούνται ειδικοί δεσμευμένοι λογαριασμοί για τους διακανονισμούς.

Ομάν

Διατηρεί σταθερά φιλικές σχέσεις με το Ιράν, που χρονολογούνται πριν την Ισλαμική Επανάσταση του 1979.

Οι εμπορικές σχέσεις των δύο χωρών έχουν ενισχυθεί τα τελευταία χρόνια (1,5 δισ. δολάρια το 2025 και 345 εκατ. δολάρια το πρώτο 4μηνο του 2026), λειτουργώντας συχνά ως διαμεσολαβητής μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης.

Πακιστάν

Παρά τις προσπάθειες επέκτασης του επίσημου εμπορίου μεταξύ των δύο χωρών στα 10 δισ. δολάρια, το ανεπίσημο εμπόριο (πετρέλαιο, τρόφιμα, φάρμακα), μέσω ανεπίσημων διαύλων ανέρχεται ήδη στα 4 δισ. δολάρια.

Για το Πακιστάν, οποιαδήποτε ενέργεια των ΗΠΑ εναντίον χωρών που εμπλέκονται στο εμπόριο ή την παροχή βοήθειας προς το Ιράν, θα μπορούσε να αποτελέσει σοβαρό πλήγμα.

Ινδία

Το εμπόριο συρρικνώθηκε σημαντικά μετά τις κυρώσεις του 2020, από 17 δισ. δολάρια στα 1,63 δισ. δολάρια το 2025/26.

Νέο Δελχί και Τεχεράνη εμπορεύονται κυρίως τρόφιμα και γεωργικά προϊόντα για ανθρωπιστικούς λόγους.

Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν

Το διμερές εμπόριο μεταξύ Ιραν και Αρμενίας, ανήλθε σε 768 εκατ. δολάρια το 2025, ενώ οι δύο χώρες διατηρούν συμφωνία ανταλλαγής «φυσικού αερίου με ηλεκτρική ενέργεια».

Το εμπόριο στο Αζερμπαϊτζάν σημείωσε άνοδο 4,5% το πρώτο εξάμηνο του 2026 φτάνοντας τα 312,6 εκατ. δολάρια, με τις εισαγωγές από το Ιράν να αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος των συναλλαγών.