Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα: Τραμπ-Ερντογάν, πώληση F-35 και νέο γεωπολιτικό παζάρι

Με τη συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να μονοπωλεί το ενδιαφέρον, άνοιξαν οι εργασίες της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, σε μια συγκυρία που θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμη για το μέλλον της Συμμαχίας. Στο τραπέζι βρίσκονται η ενίσχυση της Ουκρανίας, η αύξηση των αμυντικών δαπανών, η νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας, αλλά και ο ρόλος που φιλοδοξεί να διαδραματίσει η Τουρκία στις εξελίξεις.

Η συνάντηση των δύο ηγετών πραγματοποιήθηκε σε ιδιαίτερα θερμό κλίμα, με τον Αμερικανό πρόεδρο να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο επανεξέτασης της συμμετοχής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35, να εμφανίζεται θετικός στην άρση των αμερικανικών κυρώσεων κατά της Άγκυρας και, ταυτόχρονα, να επαναλαμβάνει τις αιχμές του κατά Ευρωπαίων συμμάχων.

Η φετινή Σύνοδος διεξάγεται σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών ανακατατάξεων. Ο πόλεμος στην Ουκρανία παραμένει στο επίκεντρο, η αστάθεια στη Μέση Ανατολή εξακολουθεί να προκαλεί ανησυχία, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες πιέζουν τις ευρωπαϊκές χώρες να αναλάβουν μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης για τη συλλογική άμυνα της Συμμαχίας.

Εντυπωσιακή υποδοχή στον Τραμπ

Οι δρόμοι της Άγκυρας μετατράπηκαν σε σκηνικό υψηλού συμβολισμού για την υποδοχή του Ντόναλντ Τραμπ, στο πλαίσιο μιας από τις σημαντικότερες Συνόδους Κορυφής του ΝΑΤΟ των τελευταίων ετών.

Το ενδιαφέρον στράφηκε από την πρώτη στιγμή στην άφιξη του Αμερικανού προέδρου. Η προεδρική θωρακισμένη λιμουζίνα διέσχισε την τουρκική πρωτεύουσα υπό δρακόντεια μέτρα ασφαλείας, συνοδευόμενη από έφιππους της τιμητικής φρουράς, ενώ ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν υποδέχθηκε προσωπικά τον Αμερικανό ηγέτη στο Προεδρικό Μέγαρο.

Σύμφωνα με την ΕΡΤ, η τελετή υποδοχής χαρακτηρίστηκε από τον τουρκικό Τύπο ως μία από τις πιο μεγαλοπρεπείς που έχουν πραγματοποιηθεί ποτέ για ξένο ηγέτη, γεγονός που αποτυπώνει τη σημασία που αποδίδει η Άγκυρα στις σχέσεις της με την Ουάσιγκτον και προσωπικά με τον Ντόναλντ Τραμπ.

Κατά την άφιξή του, ο Αμερικανός πρόεδρος χαιρέτισε το στρατιωτικό άγημα στα τουρκικά, ενώ το ιδιαίτερα θερμό κλίμα επιβεβαιώθηκε και από τις δηλώσεις που ακολούθησαν, με τον ίδιο να αναφέρεται επανειλημμένα στη στενή προσωπική σχέση που διατηρεί με τον Τούρκο πρόεδρο.

«Είμαστε πολύ καλοί φίλοι»

Κατά τις κοινές δηλώσεις τους, ο Τραμπ χαρακτήρισε τον Ερντογάν «πολύ καλό ηγέτη», ενώ έκανε λόγο για μια σχέση εμπιστοσύνης που έχει οικοδομηθεί εδώ και χρόνια.

«Είμαστε πολύ καλοί φίλοι. Από την πρώτη στιγμή είχαμε πολύ καλή χημεία», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Αμερικανός πρόεδρος.

Παράλληλα πρόσθεσε: «Η Τουρκία έχει εξαιρετικούς στρατιώτες και αυτό πρέπει να αναγνωριστεί».

Ο Τραμπ υποστήριξε ακόμη ότι η προσωπική σχέση των δύο ηγετών έχει συμβάλει στη διατήρηση καλών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών, ενώ άφησε να εννοηθεί ότι η στάση του απέναντι στη Συμμαχία επηρεάζεται και από τον ρόλο που διαδραματίζει η Τουρκία.

«Αν δεν ήταν και η Τουρκία», είπε, «ίσως να αντιμετώπιζα διαφορετικά ορισμένα ζητήματα που αφορούν τη λειτουργία του ΝΑΤΟ».

Στο τραπέζι ξανά τα F-35

Κεντρικό θέμα της συνάντησης αποτέλεσε η πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των αμερικανικών μαχητικών F-35, από το οποίο είχε αποκλειστεί πριν από αρκετά χρόνια.

Ερωτηθείς σχετικά, ο Ντόναλντ Τραμπ απέφυγε να δώσει οριστική απάντηση, διαμηνύοντας ωστόσο ότι το ζήτημα παραμένει ανοιχτό.

«Θα το εξετάσουμε», δήλωσε χαρακτηριστικά, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο επανεξέτασης της αμερικανικής στάσης.

Παράλληλα, εμφανίστηκε θετικός και στο ενδεχόμενο άρσης των αμερικανικών κυρώσεων κατά της Άγκυρας.

Η Τουρκία είχε αποβληθεί από το πρόγραμμα των F-35 το 2019, μετά την προμήθεια των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400. Η Ουάσιγκτον είχε εκφράσει τότε την ανησυχία ότι η παράλληλη λειτουργία των δύο συστημάτων θα μπορούσε να εκθέσει ευαίσθητες τεχνολογίες των αμερικανικών μαχητικών πέμπτης γενιάς και να δημιουργήσει κινδύνους για την ασφάλεια του προγράμματος.

Παρά τη θετική διάθεση που εξέφρασε ο Τραμπ, η πιθανή επανένταξη της Τουρκίας δεν αποτελεί εύκολη υπόθεση. Εκτός από τις πολιτικές αποφάσεις που θα πρέπει να ληφθούν στην Ουάσιγκτον, απαιτούνται και θεσμικές εγκρίσεις από το αμερικανικό Κογκρέσο, ενώ εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρά ερωτήματα για τις σχέσεις της Άγκυρας με τη Μόσχα και τη διατήρηση των S-400.

Οι δυτικές κυβερνήσεις εξακολουθούν να θεωρούν ότι η στάση της Τουρκίας απέναντι στη Ρωσία θα αποτελέσει βασικό παράγοντα για οποιαδήποτε μελλοντική απόφαση σχετικά με τα F-35 ή την πλήρη άρση των αμερικανικών κυρώσεων, γεγονός που καθιστά το ζήτημα ιδιαίτερα σύνθετο τόσο για την Ουάσιγκτον όσο και για την Άγκυρα.

Νέα επίθεση Τραμπ στους Ευρωπαίους συμμάχους

Πέρα από τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις, ο Ντόναλντ Τραμπ αξιοποίησε τη Σύνοδο για να επαναφέρει τις πάγιες επικρίσεις του προς τους Ευρωπαίους συμμάχους, υποστηρίζοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να επωμίζονται δυσανάλογο βάρος για την άμυνα της Συμμαχίας.

Ο Αμερικανός πρόεδρος εξέφρασε τη δυσαρέσκειά του για τη στάση ευρωπαϊκών χωρών κατά τη διάρκεια της κρίσης με το Ιράν, λέγοντας ότι όταν η Ουάσιγκτον αναζήτησε πολιτική στήριξη από τους συμμάχους της, αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες δεν ανταποκρίθηκαν όπως ανέμενε.

Κατονόμασε, μάλιστα, τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ιταλία, υποστηρίζοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δαπανούν επί δεκαετίες τεράστια ποσά για την προστασία της Ευρώπης μέσω του ΝΑΤΟ, χωρίς να λαμβάνουν αντίστοιχη υποστήριξη όταν τη χρειάζονται.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες επιδιώκουν να αποφύγουν νέα μέτωπα αντιπαράθεσης με τον Αμερικανό πρόεδρο, καθώς βασική προτεραιότητα της Συνόδου παραμένει η διατήρηση της ενότητας της Συμμαχίας σε μια περίοδο πολλαπλών διεθνών κρίσεων.

Η πίεση προς την Ευρώπη για μεγαλύτερη συμμετοχή

Κομβικό θέμα των εργασιών αποτελεί η αύξηση των αμυντικών δαπανών και η ενίσχυση των ευρωπαϊκών στρατιωτικών δυνατοτήτων. Βασικό ζητούμενο είναι κατά πόσο οι ευρωπαϊκές χώρες μπορούν να αποδείξουν στην πράξη ότι είναι έτοιμες να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης για τη συλλογική άμυνα, σε μια περίοδο όπου η Ουάσιγκτον εμφανίζεται αποφασισμένη να περιορίσει σταδιακά τον παραδοσιακό της ρόλο ως ο κύριος εγγυητής της ευρωπαϊκής ασφάλειας.

Η συζήτηση δεν αφορά μόνο την αύξηση των στρατιωτικών προϋπολογισμών, αλλά και την επιτάχυνση των εξοπλιστικών προγραμμάτων, την ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας και τη δυνατότητα των ευρωπαϊκών κρατών να ανταποκριθούν ταχύτερα στις σύγχρονες απειλές.

Ρούτε: Επιτάχυνση των εξοπλισμών

Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, κάλεσε τις αμυντικές βιομηχανίες των κρατών-μελών να αυξήσουν άμεσα την παραγωγική τους δυνατότητα, υπογραμμίζοντας ότι οι σημερινές γεωπολιτικές εξελίξεις δεν επιτρέπουν καθυστερήσεις.

Όπως τόνισε, η Συμμαχία χρειάζεται μεγαλύτερη παραγωγή πυρομαχικών, συστημάτων αεράμυνας και σύγχρονου στρατιωτικού εξοπλισμού, προκειμένου να μπορεί να ανταποκρίνεται τόσο στις σημερινές όσο και στις μελλοντικές προκλήσεις ασφαλείας.

Στο επίκεντρο η Ουκρανία

Καθοριστική θέση στις εργασίες της Συνόδου καταλαμβάνει και ο πόλεμος στην Ουκρανία.

Οι ηγέτες των κρατών-μελών εξετάζουν τρόπους περαιτέρω ενίσχυσης της ουκρανικής αεράμυνας, τη συνέχιση της στρατιωτικής βοήθειας προς το Κίεβο, αλλά και τη διαμόρφωση ενός πιο σταθερού και μακροπρόθεσμου πλαισίου στήριξης απέναντι στη ρωσική εισβολή.

Μεταξύ των θεμάτων που συζητούνται περιλαμβάνονται νέα πακέτα στρατιωτικής βοήθειας, η επιτάχυνση των παραδόσεων οπλικών συστημάτων και η ενίσχυση της συνεργασίας των συμμάχων στον τομέα της άμυνας.

Από την πλευρά του, ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίστηκε αισιόδοξος ότι υπάρχουν περιθώρια για μια συμφωνία μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών, εκτιμώντας ότι θα μπορούσε να υπάρξει διευθέτηση της σύγκρουσης στο προσεχές διάστημα.

Διπλωματικός μαραθώνιος για τον Ερντογάν

Μετά το τετ α τετ με τον Αμερικανό πρόεδρο, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ξεκίνησε έναν κύκλο διαδοχικών διμερών επαφών στο περιθώριο της Συνόδου.

Ο Τούρκος πρόεδρος αναμένεται να συναντηθεί με τους ηγέτες της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Φινλανδίας, της Σλοβακίας, της Αλβανίας, του Μαυροβουνίου και της Βουλγαρίας, ενώ στο πρόγραμμά του περιλαμβάνεται και συνάντηση με τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα.

Παράλληλα, είχε ήδη κατ’ ιδίαν συνομιλία με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, με αντικείμενο τις προτεραιότητες της Συμμαχίας και τον ρόλο που επιδιώκει να διαδραματίσει η Τουρκία στο νέο περιβάλλον ασφαλείας.

Το βράδυ, το προεδρικό ζεύγος της Τουρκίας παραθέτει επίσημο δείπνο προς τιμήν των ηγετών που συμμετέχουν στη Σύνοδο, στο οποίο δίνει το «παρών» και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης.

Οι εργασίες κορυφώνονται την Τετάρτη, με τις τελικές αποφάσεις να αναμένονται γύρω από την αύξηση των αμυντικών δαπανών, τη συνέχιση της στήριξης προς την Ουκρανία, την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας και τον ρόλο της Τουρκίας στη νέα γεωπολιτική εξίσωση.