Ουγγαρία: Αρχαιολόγοι έφεραν στο φως γυναικείους τάφους με βυζαντινά κοσμήματα και εργαλεία καλλωπισμού

Στην Ουγγαρία, αρχαιολόγοι έφεραν στο φως εννέα τάφους της πρώιμης αβαρικής περιόδου, όπου βρέθηκαν ασημένια σκουλαρίκια, πολύχρωμες χάντρες και εργαλεία που ίσως χρησίμευαν για την παρασκευή καλλυντικών. Τα ευρήματα φωτίζουν πτυχές της καθημερινότητας μιας κοινωνίας που είναι περισσότερο γνωστή για τους πολεμιστές της.

Οι τάφοι αποκαλύφθηκαν στις αρχές του καλοκαιριού του 2026, όταν εκτελούνταν χωματουργικές εργασίες στο στρατιωτικό αεροδρόμιο της Κέτσκεμετ, στην κεντρική Ουγγαρία.

Οι τάφοι χρονολογούνται στο πρώτο μισό του 7ου αιώνα. Την εξέτασή τους ανέλαβε ομάδα του Μουσείου Katona József, με επικεφαλής τον αρχαιολόγο Fazekas András Kristóf, για λογαριασμό του Ουγγρικού Εθνικού Μουσείου.

Από τους εννέα τάφους, οι πέντε ανήκαν σε γυναίκες και οι δύο σε άνδρες, ενώ για τους υπόλοιπους δύο δεν κατέστη δυνατή η εξακρίβωση του φύλου των νεκρών, εξαιτίας της κατάστασης των ευρημάτων.

Κοσμήματα και εργαλεία ομορφιάς

Στα ευρήματα περιλαμβάνονται πέντε ζευγάρια σκουλαρίκια: δύο χάλκινα και τρία ασημένια.

Ιδιαίτερο εύρημα είναι ένα ζευγάρι ασημένιων σκουλαρικιών με σφαιρικά στοιχεία και μπλε γυάλινη διακόσμηση, που μαρτυρά την τεχνική ικανότητα των κατασκευαστών τους.

Εντοπίστηκαν ακόμη πολύχρωμες χάντρες από υαλόμαζα, οι οποίες ενδέχεται να είχαν ενσωματωθεί σε περιδέραια ή άλλα κοσμήματα.

Σε έναν από τους τάφους βρέθηκαν συγκεντρωμένες γύρω από τον λαιμό της νεκρής, ενώ σε άλλον εντοπίστηκαν κοντά στη λεκάνη, γεγονός που αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να φυλάσσονταν σε μικρό υφασμάτινο σακουλάκι.

Σε γυναικείο τάφο βρέθηκε ένα χάλκινο κουταλάκι με διάτρητη επιφάνεια, καθώς και μικρές σπάτουλες, ευρήματα που κεντρίζουν το ενδιαφέρον.

Το μουσείο εκτιμά ότι τα εργαλεία ίσως προορίζονταν για το κοσκίνισμα και την ανάμειξη υλικών, αλλά και για την παρασκευή προϊόντων όπως κρέμες και πούδρες.

Η παρουσία τους προσφέρει ενδείξεις για τις συνήθειες προσωπικής περιποίησης των Αβάρων, αλλά και για τις πολιτισμικές επαφές τους με το Βυζάντιο. Δεν έχει, ωστόσο, εξακριβωθεί πού κατασκευάστηκαν τα συγκεκριμένα εργαλεία ούτε πώς έφτασαν στην Κεντρική Ευρώπη.

Μικρά κουτιά με διακόσμηση από οστέινες πλάκες

Τμήματα από μικρά κουτιά εντοπίστηκαν σε δύο τάφους. Ήταν φτιαγμένα από οστέινες πλάκες, διακοσμημένες με κύκλους και κουκκίδες στο κέντρο.

Αν και η χρήση τους δεν έχει προσδιοριστεί με βεβαιότητα, οι ερευνητές εξετάζουν το ενδεχόμενο να χρησίμευαν για τη φύλαξη καλλυντικών, μικρών προσωπικών αντικειμένων ή άλλων υλικών.

Ανάλογα αντικείμενα είναι γνωστά και από άλλες αβαρικές ταφές στη λεκάνη των Καρπαθίων. Η ερευνήτρια Csilla Balogh μελέτησε ευρήματα από 22 τάφους, σε 13 νεκροταφεία, τα περισσότερα από τα οποία ανήκαν σε γυναικείες ταφές.

Οι διαστάσεις των κουτιών ήταν συνήθως μικρές: είχαν μήκος 5,5 έως 8 εκατοστά και πλάτος 2 έως 3,6 εκατοστά. Ορισμένα, όπως φαίνεται, κρέμονταν από ζώνες με τη βοήθεια μεταλλικών αλυσίδων.

Η συνύπαρξή τους με εργαλεία καλλωπισμού ενισχύει την πιθανότητα να χρησιμοποιούνταν για την αποθήκευση αλοιφών ή πούδρας, χωρίς όμως να αποκλείονται άλλες χρήσεις.

Η ιστορία των Αβάρων και οι σχέσεις με το Βυζάντιο

Από τις ευρασιατικές στέπες έφτασαν οι Άβαροι στη λεκάνη των Καρπαθίων, περίπου το 567-568 μ.Χ. Εκεί συγκρότησαν ένα ισχυρό χαγανάτο, που επιβίωσε περίπου δυόμισι αιώνες και περιλάμβανε πληθυσμούς με διαφορετική προέλευση.

Οι επαφές των Αβάρων με τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία περιλάμβαναν όχι μόνο πολεμικές αναμετρήσεις, αλλά και διπλωματία, ανταλλαγές δώρων και διακίνηση πολύτιμων αντικειμένων. Βυζαντινά στοιχεία έχουν εντοπιστεί σε κοσμήματα και εξαρτήματα ένδυσης από αβαρικούς τάφους.

Στην εικόνα αυτή προστίθενται τώρα ευρήματα που αφορούν την προσωπική περιποίηση και τις καθημερινές συνήθειες, πέρα από την πολεμική δράση και την άσκηση εξουσίας.

Πήλινα σφονδύλια, για το γνέσιμο μαλλιού και άλλων ινών, καθώς και σιδερένια μαχαίρια βρέθηκαν στους πέντε γυναικείους τάφους. Οι αρχαιολόγοι τονίζουν ότι, αν και πρόκειται για αντικείμενα πρακτικής χρήσης, η τοποθέτησή τους στις ταφές μπορεί να είχε και συμβολική διάσταση.

Αντίθετα, οι δύο ανδρικοί τάφοι περιείχαν στοιχεία πολεμικού εξοπλισμού, όπως αιχμές βελών, εξαρτήματα φαρέτρας και οστέινες ενισχύσεις σύνθετου τόξου, ευρήματα που συνδέονται με τη στρατιωτική παράδοση των Αβάρων.

Τα αναπάντητα ερωτήματα της αρχαιολογικής έρευνας

Ζωικά κατάλοιπα εντοπίστηκαν σε έξι από τους εννέα τάφους. Και στις πέντε γυναικείες ταφές υπήρχαν οστά πτηνών, ενώ σε έναν ανδρικό τάφο βρέθηκαν οστά θηλαστικού. Οι ερευνητές θεωρούν πιθανό να πρόκειται για τροφές που προσφέρονταν στους νεκρούς, στο πλαίσιο των ταφικών εθίμων της εποχής.

Οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμη καταφέρει να προσδιορίσουν τις συγγενικές σχέσεις των νεκρών, παρά τη σημασία της ανακάλυψης, ούτε τον ακριβή τόπο καταγωγής τους ή το περιεχόμενο των μικρών διακοσμημένων κουτιών.

Για περαιτέρω έλεγχο και σύγκριση, τα αντικείμενα μεταφέρθηκαν στο μουσείο της Κέτσκεμετ. Η λεπτομερής αποτύπωση της θέσης τους μέσα στους τάφους αναμένεται να συμβάλει στην καλύτερη κατανόηση τόσο της χρήσης τους όσο και των συνηθειών της κοινότητας.

Τα κοσμήματα, τα εργαλεία περιποίησης και τα αντικείμενα καθημερινής χρήσης δεν αρκούν για να ανασυνθέσουν όλη την ιστορία των γυναικών του 7ου αιώνα. Συνιστούν, ωστόσο, σπάνιες μαρτυρίες για τον υλικό τους κόσμο, σε μια εποχή όπου οι ιστορικές πηγές εστιάζουν κυρίως σε ηγεμόνες, πολέμους και διπλωματικές σχέσεις.