Προβηγκία: Πώς τα οπίσθια μιας Γαλλίδας σερβιτόρας έγιναν εθνική παράδοση στην πετάνκ

Στην Προβηγκία της Γαλλίας, ένας αγώνας πετάνκ μπορεί να τελειώσει με μια απρόσμενη και μάλλον ταπεινωτική δοκιμασία για εκείνον που θα ηττηθεί.

Η έκφραση «Embrasser Fanny», δηλαδή «φίλα τη Φανί», παραπέμπει σε ένα ξεχωριστό έθιμο που ενεργοποιείται όταν κάποιος χάνει με το συντριπτικό σκορ 13-0.

Στο δημοφιλές παιχνίδι με τις μεταλλικές μπάλες, την πετάνκ, έχουν καθιερωθεί άγραφοι κανόνες και χιουμοριστικές συνήθειες. Αν ένας παίκτης δεν καταφέρει να σημειώσει ούτε έναν πόντο, μπορεί να βρεθεί στο επίκεντρο ενός ασυνήθιστου τελετουργικού: καλείται να φιλήσει τα οπίσθια της διάσημης Φανί.

Η Φανί και η ιστορία πίσω από το έθιμο

Το έθιμο φέρεται να ξεκίνησε τον 19ο αιώνα, χωρίς ωστόσο να είναι βέβαιες οι λεπτομέρειες της ιστορίας. Μια δημοφιλής εκδοχή αναφέρει πως σε καφέ στη Σαβοΐα ή στη Λυών δούλευε μια σερβιτόρα, η Φανί, η οποία συνήθιζε να παρακολουθεί τους άνδρες που έπαιζαν.

Σύμφωνα με την αφήγηση, η Φανί είχε πει πως όποιος έχανε με 13-0 θα είχε τη δυνατότητα να τη φιλήσει στο μάγουλο. Όταν όμως η ήττα βρήκε τον δήμαρχο του χωριού, εκείνη του πρότεινε κάτι διαφορετικό: αντί να του δώσει το μάγουλό της, του έστρεψε τα οπίσθιά της. Ο δήμαρχος δέχτηκε, και έτσι, όπως λέει ο θρύλος, ξεκίνησε ένα από τα πιο ασυνήθιστα έθιμα της πετάνκ.

Η διήγηση για τη Φανί διαδόθηκε με τα χρόνια από στόμα σε στόμα και καθιερώθηκε στις λέσχες πετάνκ, ιδιαίτερα στη νότια Γαλλία. Σταδιακά απέκτησε συμβολική σημασία: όποιος χάνει χωρίς να πάρει πόντο καλείται να δεχτεί την καθιερωμένη «ποινή» μπροστά στους συμπαίκτες του.

Επειδή η κυριολεκτική εφαρμογή του εθίμου δεν ήταν πάντοτε εύκολη, οι λέσχες άρχισαν να χρησιμοποιούν αγαλματίδια και άλλες αναπαραστάσεις της Φανί, συνήθως με εμφανή τα οπίσθιά της. Σε κάποιες περιπτώσεις, ο ηττημένος γονατίζει για να φιλήσει το άγαλμα, ενώ το χτύπημα ενός κουδουνιού μπορεί να γνωστοποιήσει δημόσια την αποτυχία του.

Οι εκφράσεις «faire Fanny» και «embrasser Fanny» εξακολουθούν σήμερα να δηλώνουν την απόλυτη ήττα στην πετάνκ. Πλέον, το έθιμο λειτουργεί κυρίως ως πείραγμα μεταξύ των παικτών, δίνοντας στο παιχνίδι χιούμορ και τοπικό χαρακτήρα.

Μια γλωσσική ιδιαιτερότητα προσθέτει ενδιαφέρον στην ιστορία: η λέξη «fanny» δεν έχει την ίδια σημασία στα αγγλικά στη Βρετανία και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Έτσι, ένα γαλλικό έθιμο που, σύμφωνα με τον θρύλο, γεννήθηκε από μια πονηρή φάρσα, κατέληξε να συμβολίζει την πιο ντροπιαστική ήττα στην πετάνκ.