Η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Πληροφοριών της Ελβετίας αποφάσισε να ανοίξει, μετά από δεκαετίες απόλυτης μυστικότητας, τους σφραγισμένους φακέλους που αφορούν τον διαβόητο ναζί εγκληματία πολέμου Γιόζεφ Μένγκελε, γνωστό ως «Άγγελο του Θανάτου» του Άουσβιτς.
Η απόφαση θεωρείται σημαντική εξέλιξη για ιστορικούς και ερευνητές, που εδώ και χρόνια ζητούσαν διαφάνεια γύρω από τη μεταπολεμική πορεία του ναζί γιατρού.
Ο «Άγγελος του Θανάτου»
Ο Μένγκελε υπηρέτησε ως γιατρός των Βάφεν-SS στο Άουσβιτς, όπου έγινε διαβόητος για τα σαδιστικά ιατρικά πειράματα που διεξήγαγε κυρίως σε δίδυμα παιδιά, ενώ παράλληλα επέλεγε ποιοι κρατούμενοι θα οδηγούνταν στους θαλάμους αερίων.
Στο στρατόπεδο εξόντωσης δολοφονήθηκαν περίπου 1,1 εκατομμύρια άνθρωποι, οι περισσότεροι Εβραίοι.
Μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Μένγκελε κατάφερε να διαφύγει στην Νότια Αμερική χρησιμοποιώντας ψευδή ταυτότητα και έγγραφα του Ερυθρού Σταυρού. Εγκαταστάθηκε κυρίως στην Αργεντινή, την Παραγουάη και τη Βραζιλία, όπου και πέθανε το 1979.
Οι υποψίες για Ελβετία
Παρότι επισήμως ζούσε στη Νότια Αμερική, υπήρχαν εδώ και δεκαετίες φήμες ότι ο Μένγκελε είχε επισκεφθεί κρυφά την Ελβετία ακόμα και μετά την έκδοση διεθνούς εντάλματος σύλληψης.
Η Ελβετή ιστορικός Ρεγκούλα Μπόχσλερ έχει εντοπίσει στοιχεία ότι το 1959 η σύζυγός του νοίκιασε διαμέρισμα στη Ζυρίχη, ενώ το 1961 οι αρχές παρακολουθούσαν το διαμέρισμα, καταγράφοντας άγνωστο άνδρα μαζί της.
Τα σφραγισμένα αρχεία
Οι ελβετικές αρχές αρνούνταν επί δεκαετίες να ανοίξουν τους φακέλους, με την αιτιολογία της εθνικής ασφάλειας και της προστασίας προσωπικών δεδομένων.
Το 2019 και το 2025 αιτήματα ερευνητών απορρίφθηκαν, ενώ ένας από αυτούς, ο Ζεράρ Βετστέιν, κατέφυγε ακόμα και στα δικαστήρια.
Τώρα, υπό την πίεση ιστορικών και δημοσίου ενδιαφέροντος, η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Πληροφοριών ανακοίνωσε ότι θα επιτρέψει την πρόσβαση στους φακέλους, αν και «υπό όρους και προϋποθέσεις».
Πολλοί ερευνητές εκφράζουν φόβους ότι τα έγγραφα θα είναι βαριά λογοκριμένα, ενώ άλλοι πιστεύουν ότι μπορεί να ρίξουν φως στις σχέσεις της Ελβετίας με ναζί φυγάδες και πιθανές επαφές με τη Μοσάντ.
Ο Γιόζεφ Μένγκελε δεν συνελήφθη ποτέ. Πέθανε στη Βραζιλία το 1979 και η ταυτότητά του επιβεβαιώθηκε με εξετάσεις DNA το 1992.
Το μυστήριο γύρω από τη ζωή του μετά τον πόλεμο παραμένει ένα από τα πιο σκοτεινά κεφάλαια της μεταπολεμικής Ευρώπης.
