Η διαφορά ΠΟΠ και ΠΓΕ: Ποιο σήμα δένει πιο στενά το προϊόν με τον τόπο;

Μπροστά σε ένα μπουκάλι ελαιόλαδο ή μια συσκευασία τυριού, η διαφορά ΠΟΠ και ΠΓΕ δεν είναι πάντα προφανής. Η ουσία βρίσκεται στο πόσο στενά συνδέεται το προϊόν με τον τόπο του: η ΠΟΠ απαιτεί, κατά κανόνα, τοπικές πρώτες ύλες και όλα τα στάδια παραγωγής στην καθορισμένη περιοχή, ενώ στην ΠΓΕ αρκεί τουλάχιστον ένα στάδιο να γίνεται εκεί.

Αυτό, όμως, δεν κάνει το ένα σήμα γενικό βραβείο ανωτερότητας απέναντι στο άλλο. Και τα δύο προστατεύουν μια καταχωρισμένη ονομασία και απαιτούν συγκεκριμένες προδιαγραφές· δεν αποτελούν από μόνα τους κατάταξη γεύσης ή διατροφικής αξίας.

Πού βρίσκεται η διαφορά ΠΟΠ και ΠΓΕ;

Η Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης, δηλαδή η ΠΟΠ, περιγράφει τον στενότερο δεσμό προϊόντος και γεωγραφικού περιβάλλοντος. Η ποιότητα ή τα χαρακτηριστικά του προϊόντος πρέπει να οφείλονται ουσιαστικά ή αποκλειστικά στον τόπο, μαζί με τους φυσικούς και ανθρώπινους παράγοντές του.

Δεν αρκεί, επομένως, μια διεύθυνση παραγωγής μέσα σε μια περιοχή. Σημασία έχουν τόσο οι φυσικές συνθήκες της περιοχής όσο και οι ανθρώπινες πρακτικές παραγωγής.

Στην Προστατευόμενη Γεωγραφική Ένδειξη, την ΠΓΕ, ο δεσμός μπορεί να αφορά την ποιότητα, τη φήμη ή κάποιο άλλο χαρακτηριστικό που αποδίδεται ουσιαστικά στη γεωγραφική προέλευση. Δεν απαιτείται να γίνουν εκεί όλα τα στάδια παραγωγής: χρειάζεται τουλάχιστον ένα.

Είναι όλες οι πρώτες ύλες από την ίδια περιοχή;

Εδώ βρίσκεται μια από τις πιο χρήσιμες πληροφορίες για τον καταναλωτή. Στα αγροτικά προϊόντα ΠΟΠ, ο γενικός κανόνας συνδέει τις πρώτες ύλες με την περιοχή καταγωγής και τοποθετεί όλα τα στάδια παραγωγής μέσα σε αυτή.

Υπάρχουν ειδικές νομοθετικές εξαιρέσεις που επιτρέπουν σε ορισμένες ονομασίες πρώτες ύλες από μεγαλύτερη ή διαφορετική περιοχή, με συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Γι’ αυτό η ακριβής απάντηση για κάθε προϊόν βρίσκεται στις δικές του προδιαγραφές, όχι μόνο στα τρία γράμματα της ένδειξης.

Στην ΠΓΕ, οι πρώτες ύλες μπορούν να προέρχονται και από άλλες περιοχές. Αυτό δεν σημαίνει ότι η προέλευσή τους είναι πάντοτε ελεύθερη: οι προδιαγραφές μιας συγκεκριμένης ονομασίας μπορεί να θέτουν αυστηρότερους όρους.

Με απλά λόγια, το «παράγεται εδώ» και το «όλες οι πρώτες ύλες προέρχονται από εδώ» δεν είναι υποχρεωτικά η ίδια υπόσχεση.

Τι δείχνουν το ελαιόλαδο Καλαμάτα και ένα χοιρομέρι;

Το ελαιόλαδο με την ονομασία ΠΟΠ Καλαμάτα δείχνει στην πράξη τον στενό δεσμό με τον τόπο. Παράγεται εξ ολοκλήρου στην περιοχή της Καλαμάτας, με ποικιλίες ελιάς της περιοχής. Η γεωγραφική σύνδεση δεν περιορίζεται, δηλαδή, σε ένα μόνο σημείο της διαδικασίας.

Η φέτα είναι επίσης προϊόν ΠΟΠ. Παρασκευάζεται από γάλα αυτόχθονων φυλών αιγοπροβάτων, ενώ η συνταγή και η μέθοδος παραγωγής της συνδέονται με το ελληνικό περιβάλλον. Ο τόπος αφορά τόσο την πρώτη ύλη όσο και τον τρόπο με τον οποίο αυτή γίνεται τελικό προϊόν.

Ένα διαφορετικό παράδειγμα είναι το χοιρομέρι Westfälischer Knochenschinken, προϊόν ΠΓΕ. Παράγεται στη Βεστφαλία με παραδοσιακές τεχνικές, αλλά το κρέας δεν προέρχεται αποκλειστικά από ζώα που γεννήθηκαν και εκτράφηκαν εκεί.

Η σύνδεσή του με την περιοχή παραμένει ουσιαστική. Απλώς δεν απαιτεί την ίδια γεωγραφική προέλευση σε ολόκληρη την αλυσίδα.

Άρα η ΠΟΠ είναι καλύτερη από την ΠΓΕ;

Στα τρόφιμα και τα γεωργικά προϊόντα της ΕΕ που διατίθενται με γεωγραφική ένδειξη, προβλέπεται να εμφανίζεται στην επισήμανση το αντίστοιχο ενωσιακό σύμβολο. Για τα αλκοολούχα ποτά ισχύει εξαίρεση.

Η ΠΓΕ δεν έχει μικρότερη νομική προστασία της ονομασίας από την ΠΟΠ. Το επίπεδο προστασίας διανοητικής ιδιοκτησίας είναι το ίδιο και στις δύο κατηγορίες: η καταχωρισμένη ονομασία προστατεύεται από απομίμηση και κατάχρηση.

Η χρήση τους συνδέεται επίσης με ελέγχους συμμόρφωσης προς τις προδιαγραφές και ελέγχους της γεωγραφικής ένδειξης στην αγορά, περιλαμβανομένου του διαδικτύου. Δεν πρόκειται, λοιπόν, απλώς για έναν ελεύθερο ισχυρισμό τοπικής παράδοσης στη συσκευασία.

Αν μας ενδιαφέρει η διατροφική σύγκριση δύο τροφίμων, χρειάζεται να διαβάσουμε τη διατροφική δήλωσή τους. Το σήμα προέλευσης δεν την αντικαθιστά.

Πώς μαθαίνουμε τι ακριβώς αγοράζουμε;

Η πιο ουσιαστική αναζήτηση ξεκινά από την καταχωρισμένη ονομασία. Στη βάση eAmbrosia μπορούμε να αναζητήσουμε το προϊόν και τις προδιαγραφές του, χρησιμοποιώντας στοιχεία όπως η χώρα και η ονομασία.

Εκεί ξεχωρίζουμε τρία πράγματα: από πού πρέπει να προέρχονται οι βασικές πρώτες ύλες, ποια στάδια πραγματοποιούνται υποχρεωτικά στην περιοχή και ποια χαρακτηριστικά ή ποια φήμη συνδέονται με αυτήν. Το σήμα συνοψίζει αυτή τη σχέση, αλλά δεν περιγράφει όλες τις λεπτομέρειες στην ετικέτα.

Στην Ελλάδα, ο ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ έχει οριστεί αρμόδια αρχή ελέγχου της αγοράς για προϊόντα και τρόφιμα που φέρουν ενδείξεις ΠΟΠ ή ΠΓΕ και λαμβάνει μέτρα κατά της αθέμιτης χρήσης τους.

Στο ράφι, λοιπόν, δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζουμε την ΠΟΠ και την ΠΓΕ σαν δύο θέσεις σε βάθρο. Είναι δύο διαφορετικοί τρόποι να προστατεύεται ο δεσμός ενός τροφίμου με τον τόπο του — και να γνωρίζουμε ποια προέλευση και ποιες προδιαγραφές κατοχυρώνει η ονομασία.