Χρήστος Ταραντίλης στο συνέδριο Cyber Greece 2026: Πώς διαμορφώνεται το νέο τοπίο των υβριδικών απειλών

Την ανάγκη για ριζική αλλαγή προσέγγισης στην ασφάλεια και την πολιτική προστασία υπογράμμισε ο Χρήστος Ταραντίλης, καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και εταίρος της EY (Ernst & Young), κατά την παρουσία του στο εναρκτήριο πάνελ του 6ου Συνεδρίου CYBER GREECE, με θέμα «Υβριδικές Απειλές: Το Νέο Τοπίο».

Ως υβριδική απειλή ο κ. Ταραντίλης περιέγραψε τον συντονισμένο συνδυασμό διαφορετικών μορφών επίθεσης, όπως κυβερνοεπιθέσεις, εκστρατείες παραπληροφόρησης, οικονομικές πιέσεις και ενέργειες δολιοφθοράς, οι οποίες δεν προϋποθέτουν ανοιχτή σύγκρουση. Η ισχύς τους, όπως ανέφερε, στηρίζεται σε τρεις βασικούς παράγοντες: στον συντονισμό, την ασυμμετρία και την ασάφεια.

Με τον συντονισμό μπορούν να συνδεθούν ψηφιακές, οικονομικές, πληροφοριακές και φυσικές επιθέσεις· η ασυμμετρία, από την άλλη, επιτρέπει σε έναν αντίπαλο με λίγους πόρους να προκαλέσει ζημιές πολύ μεγαλύτερης κλίμακας. Έτσι, ακόμη και μια μικρή ομάδα χάκερ ή ένα δίκτυο ψεύτικων λογαριασμών μπορεί, μέσω στοχευμένων ενεργειών χαμηλού κόστους, να επιφέρει απώλειες εκατομμυρίων ευρώ. Την αντίδραση δυσκολεύει επίσης η σκόπιμη ασάφεια: δεν είναι πάντα σαφές αν πρόκειται για εχθρική ενέργεια ή τυχαία βλάβη, ούτε ποιος βρίσκεται πίσω από το περιστατικό.

Στη συνέχεια, ο κ. Ταραντίλης επισήμανε ότι το νέο περιβάλλον επιβάλλει τρεις στρατηγικές αλλαγές.

Πρώτη αλλαγή είναι να μην αντιμετωπίζονται τα περιστατικά μεμονωμένα, αλλά να εξετάζονται οι αλυσιδωτές συνέπειες και να οργανώνεται συντονισμένα η διαχείριση των κρίσεων. Η ενέργεια, οι τηλεπικοινωνίες, οι μεταφορές και οι κρατικές υπηρεσίες συνδέονται μεταξύ τους, γι’ αυτό ένα πλήγμα σε έναν τομέα ενδέχεται να εξαπλωθεί «σαν ντόμινο» σε όλη την αλυσίδα. Χρειάζεται, επομένως, να χαρτογραφηθούν συνολικά οι αλληλεξαρτήσεις των κρίσιμων υποδομών, να υπάρξει οριζόντιος συντονισμός και κοινή εικόνα των εξελίξεων, ώστε να αντιμετωπίζονται πολλές κρίσεις ταυτόχρονα, όταν αλληλεπιδρούν και ενισχύουν η μία την άλλη.

Η δεύτερη αλλαγή επεκτείνει την προστασία πέρα από τους θεσμούς και τις υποδομές, στην καθημερινότητα των πολιτών. Στόχος του αντιπάλου δεν είναι αποκλειστικά τα κτίρια ή τα συστήματα, αλλά και η εμπιστοσύνη των πολιτών. Αυτή μπορεί να κλονιστεί όταν δεν έχουν καθημερινή πρόσβαση σε ενέργεια, τρόφιμα, επικοινωνίες, ενημέρωση και βασικές υπηρεσίες.

Τρίτη προτεραιότητα είναι να δοθεί έμφαση στην ανθεκτικότητα και την ετοιμότητα, αντί να επιχειρείται η πρόβλεψη του επόμενου χτυπήματος με βάση όσα συνέβησαν στο παρελθόν. Θεσμοί, υποδομές και κοινωνία πρέπει να είναι σε θέση να ανταποκριθούν, να προσαρμοστούν και να ανακάμψουν όταν εμφανιστεί κάτι απρόβλεπτο, δηλαδή «κάτι που δεν έχει παρουσιαστεί ποτέ ξανά», όπως σημείωσε.

Για να περάσουν οι στρατηγικές αυτές κατευθύνσεις στην πράξη, ο κ. Ταραντίλης εισηγήθηκε: α) μακροπρόθεσμο στρατηγικό σχεδιασμό, ώστε να εντοπίζονται έγκαιρα τάσεις, τεχνολογικές τομές και ευπάθειες πριν εξελιχθούν σε κρίσεις· β) κυβερνοθωράκιση των ψηφιακών δικτύων, των δεδομένων και των κρίσιμων κρατικών υποδομών· γ) επιστημονική διαχείριση κρίσεων στο πεδίο, που ενδυναμώνει την ανθεκτικότητα των φυσικών υποδομών και βελτιώνει την αποτελεσματικότητα των μηχανισμών πρώτης γραμμής στις περιόδους κορύφωσης της πίεσης.

Τα ζητήματα αυτά συζητήθηκαν στη συνέχεια σε πάνελ με συντονιστή τον κ. Ταραντίλη. Συμμετείχαν ο Ιωάννης Μαστρογεωργίου, Ειδικός Γραμματέας Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού, ο Δημήτρης Ζαμπακόλας, Υποδιοικητής της Εθνικής Αρχής Κυβερνοασφάλειας, και ο Γεώργιος-Μάριος Καραγιάννης, Διευθυντής του Κέντρου Έρευνας Φυσικών Καταστροφών και Διαχείρισης Κρίσεων της Ακαδημίας Αθηνών.

Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκαν οι διαφορές ανάμεσα σε μια «τυπική» κυβερνοεπίθεση και σε μια ολοκληρωμένη υβριδική επιχείρηση, αλλά και η ανάγκη ύπαρξης πρωτοκόλλων έκτακτης ανάγκης για την περίπτωση που ψηφιακά συστήματα διαχείρισης καταρρεύσουν στη διάρκεια κρίσης. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε επίσης στον ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης και των μηχανισμών που παράγουν και διαδίδουν παραπληροφόρηση, καθώς συμβάλλουν στη διάβρωση της κοινωνικής εμπιστοσύνης.

Επιπλέον, εξετάστηκαν βέλτιστες πρακτικές από το αμερικανικό μοντέλο διαχείρισης καταστροφών, οι οποίες θα μπορούσαν να προσαρμοστούν στην Ευρώπη και την Ελλάδα, καθώς και οι βασικές μεσοπρόθεσμες ευπάθειες που προκύπτουν από τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό της χώρας. Τέλος, συζητήθηκε πώς η επιστημονική έρευνα μπορεί να προσφέρει πρακτικά εργαλεία λήψης αποφάσεων στα στελέχη και στους μηχανισμούς πρώτης απόκρισης, φέρνοντας κοντά τη στρατηγική προετοιμασία και την επιχειρησιακή δράση.