Νέα Δημοκρατία: Πώς ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ίδρυσε την παράταξη που σημάδεψε τη Μεταπολίτευση

Στις 4 Οκτωβρίου 1974, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής θεμελιώνει τη Νέα Δημοκρατία. Έχουν περάσει μόλις λίγες εβδομάδες από την κατάρρευση της δικτατορίας και η Ελλάδα προσπαθεί να διανύσει τα πρώτα δύσκολα βήματα της καινούργιας δημοκρατικής περιόδου. Σε αυτές τις πολιτικές συνθήκες δημιουργείται μια νέα δύναμη, η οποία επρόκειτο να έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στη ζωή της χώρας για πάνω από μισό αιώνα.

Η Νέα Δημοκρατία δεν δημιουργήθηκε από τη μία στιγμή στην άλλη. Η συγκρότηση της παράταξης προέκυψε μέσα από μια πολιτική διεργασία, η οποία άρχισε στα τέλη του Σεπτεμβρίου και εξελίχθηκε ενώ η χώρα περνούσε μια περίοδο βαθιάς πολιτικής μετάβασης.

Η Ελλάδα από τη δικτατορία στη δημοκρατική Μεταπολίτευση

Με την επάνοδο του Κωνσταντίνου Καραμανλή στην Ελλάδα στις 24 Ιουλίου 1974 αρχίζει η περίοδος της Μεταπολίτευσης. Μπροστά στη χώρα βρίσκονται κρίσιμα ζητήματα: πρέπει να αποκατασταθεί η δημοκρατία, να λειτουργήσουν ξανά οι θεσμοί, να αντιμετωπιστεί η αβεβαιότητα στην οικονομία και, φυσικά, να υπάρξει διαχείριση της κυπριακής κρίσης.

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, ο Καραμανλής επιδιώκει να οικοδομήσει ένα διαφορετικό πολιτικό τοπίο. Αντί να επαναφέρει την προδικτατορική ΕΡΕ, επιλέγει να ιδρύσει καινούργιο κόμμα, με νέο όνομα και με ξεκάθαρη επιδίωξη να εκπροσωπήσει ευρύτερα στρώματα της κοινωνίας.

Η ίδρυση της Νέας Δημοκρατίας ανακοινώνεται στις 28 Σεπτεμβρίου 1974, οπότε δημοσιοποιείται και η Ιδρυτική Διακήρυξή της. Την επομένη παρουσιάζεται το αρχικό σχέδιο του καταστατικού. Η θεσμική ολοκλήρωση του εγχειρήματος έρχεται στις 4 Οκτωβρίου, όταν κατατίθεται στον Άρειο Πάγο η σχετική δήλωση ίδρυσης, ενώ στις 31 Οκτωβρίου 1974 ο Κωνσταντίνος Καραμανλής απευθύνει διάγγελμα για την ίδρυση της ΝΔ.

Τι εξέφραζε η ονομασία «Νέα Δημοκρατία»

Η ονομασία επιλέγεται με συγκεκριμένο συμβολισμό. Ο Καραμανλής επιδιώκει αφενός να δείξει ότι υπάρχει σαφής ρήξη με το προηγούμενο πολιτικό παρελθόν και αφετέρου να αποτυπώσει μια διαφορετική αντίληψη τόσο για τη δημοκρατία όσο και για τον τρόπο λειτουργίας της πολιτείας.

Στόχος της καινούργιας παράταξης είναι να ξεπεράσει τις καθιερωμένες διαχωριστικές γραμμές και να απευθυνθεί σε μεγαλύτερο μέρος του εκλογικού σώματος. Στην ιδρυτική διακήρυξη περιγράφεται μια πολιτική δύναμη που έχει ως βασικούς άξονες τον πολίτη, τη δημοκρατία, την ανεξαρτησία του έθνους, την κοινωνική δικαιοσύνη και την ελευθερία στην πολιτική ζωή.

Στον πυρήνα αυτής της προσέγγισης βρίσκεται ο «ριζοσπαστικός φιλελευθερισμός», ως προσπάθεια συνύπαρξης της ελεύθερης οικονομίας με την κοινωνική δικαιοσύνη και τον θεσμικό ρόλο που καλείται να ασκεί το κράτος.

Οι εκλογές του 1974, η πρώτη κρίσιμη δοκιμασία

Δεν περνά μεγάλο χρονικό διάστημα μέχρι η Νέα Δημοκρατία να αντιμετωπίσει την πρώτη εκλογική δοκιμασία της.

Το κόμμα υπό τον Κωνσταντίνο Καραμανλή πετυχαίνει εντυπωσιακή νίκη στις 17 Νοεμβρίου 1974, όταν διεξάγονται οι πρώτες βουλευτικές εκλογές έπειτα από την κατάρρευση της δικτατορίας.

Η Νέα Δημοκρατία συγκεντρώνει 54,37% και εκλέγει 220 βουλευτές, αποκτώντας εξαιρετικά μεγάλη πλειοψηφία στη Βουλή. Η συγκεκριμένη επίδοση εξακολουθεί έως σήμερα να αποτελεί ιστορικό σημείο αναφοράς για τα ποσοστά που πέτυχαν τα ελληνικά κόμματα κατά τη Μεταπολίτευση.

Χάρη στην ευρεία εκλογική επικράτηση, ο Καραμανλής αποκτά ισχυρή πολιτική νομιμοποίηση, ώστε να προωθήσει τις σημαντικές θεσμικές μεταβολές εκείνης της περιόδου και να εδραιώσει τους δημοκρατικούς θεσμούς.

Η ευρωπαϊκή πορεία της Ελλάδας μετά τη Μεταπολίτευση

Η κατεύθυνση της Ελλάδας προς την Ευρώπη συγκαταλεγόταν στους σημαντικότερους στρατηγικούς στόχους που είχε θέσει ο Κωνσταντίνος Καραμανλής.

Η συγκεκριμένη κατεύθυνση δεν περιοριζόταν στην οικονομία, αλλά διέθετε ισχυρό πολιτικό και γεωστρατηγικό περιεχόμενο. Η κυβέρνηση εκτιμούσε ότι η συμμετοχή στους ευρωπαϊκούς θεσμούς μπορούσε να συμβάλει στη σταθερότητα και να ενισχύσει την εδραίωση της δημοκρατίας.

Στο Ζάππειο, στις 28 Μαΐου 1979, πραγματοποιείται η υπογραφή της Συνθήκης με την οποία η Ελλάδα προσχωρεί στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες.

Από την 1η Ιανουαρίου 1981, η Ελλάδα αποτελεί το δέκατο κράτος-μέλος των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

Για τις δεκαετίες που θα ακολουθήσουν, η ευρωπαϊκή στρατηγική που επέλεξε ο Καραμανλής θα παραμείνει βασικό γνώρισμα της πολιτικής ταυτότητας της Νέας Δημοκρατίας.

Η ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας μετά τον Καραμανλή

Η αποχώρηση του ιδρυτή της από την ενεργό πολιτική δράση δεν σηματοδοτεί και το τέλος της ιστορικής διαδρομής της Νέας Δημοκρατίας.

Το 1980 ο Κωνσταντίνος Καραμανλής εγκαταλείπει την πρωθυπουργία και ο Γεώργιος Ράλλης τον διαδέχεται στην αρχηγία της παράταξης. Στη συνέχεια καταγράφονται διαφορετικές πολιτικές φάσεις, αλλεπάλληλες εκλογικές μάχες και διαδοχές στην ηγεσία, ενώ η Νέα Δημοκρατία περνά εναλλάξ από την κυβερνητική εξουσία στην αντιπολίτευση.

Στην προεδρία της ΝΔ έχουν βρεθεί:

• ο ιδρυτής της Νέας Δημοκρατίας, Κωνσταντίνος Καραμανλής (1974-1980),
• ο Γεώργιος Ράλλης (1980-1981),
• ο Ευάγγελος Αβέρωφ (1981-1984),
• ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης (1984-1993),
• ο Μιλτιάδης Έβερτ (1993-1997),
• ο Κώστας Καραμανλής (1997-2009), ο οποίος είχε τη μακροβιότερη θητεία,
• ο Αντώνης Σαμαράς (2009-2015),
• ο Ευάγγελος Μεϊμαράκης (Ιούλιος 20015 έως Νοέμβριος 20215),
• και ο Κυριάκος Μητσοτάκης (από τον Ιανουάριο του 2016 μέχρι σήμερα).

Την ίδια ώρα, η Νέα Δημοκρατία αλλάζει και η ίδια, αναζητώντας κάθε φορά τρόπους προσαρμογής στις πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές μεταβολές που χαρακτηρίζουν την εκάστοτε εποχή.

Η ιστορική διαδρομή της ΝΔ για πάνω από πέντε δεκαετίες

Έπειτα από πενήντα δύο χρόνια ζωής, η Νέα Δημοκρατία συγκαταλέγεται στα πιο ανθεκτικά και ισχυρά κόμματα της σύγχρονης ελληνικής πολιτικής σκηνής.

Η πορεία της έχει συνδεθεί στενά με κομβικές εξελίξεις στην Ελλάδα, όπως η Μεταπολίτευση και η επαναφορά της δημοκρατίας, η ένταξη στην Ευρώπη, οι σημαντικές οικονομικές και κοινωνικές αλλαγές, η κρίση χρέους και η σημερινή πολιτική συγκυρία.

Από τις 4 Οκτωβρίου 1974 έως σήμερα, η Νέα Δημοκρατία έχει γνωρίσει εκλογικές επικρατήσεις και ήττες, εσωτερικές αντιπαραθέσεις και αρκετές αλλαγές στην ηγεσία της. Ωστόσο, παρά τις διαφορετικές περιόδους που έχει διανύσει, εξακολουθεί να βρίσκεται σταθερά στο επίκεντρο του πολιτικού ανταγωνισμού.